|
حضور « پدر »
تا لحظه تولد عشق
|
|
|
افسانه بهرامى
تجربه به دنيا آوردن كودك يك تجربه منحصر به فرد در زندگى هر زنى است. عوامل متفاوتى در چگونگى دريافت و احساس اين تجربه توسط مادر مؤثر هستند. به دليل چند بعدى بودن اين قضيه، توصيف و بررسى پديده زايمان دشوار است. مطالعات زيادى به بررسى جنبه ها و عوامل مؤثر در فرايند زايمان و سلامت جسمى و روانى مادر پرداخته اند. در اكثريت آنها بر تأثير مثبت حمايت هاى عاطفى و اجتماعى ازسوى همسر، والدين، ماما و ساير كاركنان بيمارستان و بخش زايمان روى سلامت مادر و كودك تأكيد مى شود. اين حمايت ها سبب مى شود زايمان با وجود درد، اضطراب و ناراحتى به صورت تجربه اى خوشايند درك شود كه خود نتايج مثبتى در دوره پس از زايمان به دنبال دارد و باعث سازگارى بهتر با شرايط جديد مى شود. مطالعات نشان مى دهند حمايت هاى عاطفى _ اجتماعى و حمايت هاى اطلاعاتى (ارائه اطلاعات ضرورى در مورد فرايند زايمان) ارتباط مثبتى با سلامت روانى و جسمانى مادر دارد. دكتر عزيزه ابراهيم پور روانپزشك و كارشناس اداره سلامت و روان وزارت بهداشت مى گويد: «حمايت هاى عاطفى درطول باردارى و همچنين تداوم آن درطول زايمان و حضور همسر موجب احساس راحتى و آرامش درمادر مى شود. بويژه كه نگرش مثبت همسر نسبت به حاملگى اهميت دارد.
به اعتقاد وى نتايج حضور و حمايت همسر و يا ساير افراد (مادر، خواهر، دوست يا افراد آموزش ديده) هنگام زايمان منجر به كاهش موارد سزارين، كاهش استفاده از داروهاى ضد درد، كوتاه شدن طول دوره زايمان، كاهش موارد استفاده از زايمان با فورسپس، واكيوم و استفاده از اكسى توسين مى شود، همچنين باعث كاهش عوارض زايمان و افزايش سلامت روانى و جسمى مادر مى شود، رضايت مادران از زايمان افزايش پيداكرده و زايمان را به صورت تجربه اى خوشايند درك مى كنند، حمايت عاطفى همسر درطول دوران باردارى و حضور وى درطول زايمان موجب احساس راحتى و امنيت خاطر مادر مى شود. بويژه هرچه رابطه زوج مثبت تر باشد اين اثر به صورت بارزترى نمود پيدامى كند و موجب كاهش افسردگى پس از زايمان مى شود.
حضور همسر و سلامت روانى مادر:
در رابطه با اثرات حضور همسر بر سلامت روانى مادر و مراقبت از نوزاد، كارشناس اداره سلامت و روان وزارت بهداشت تصريح مى كند: «حضور همسر در كنار زائو با دو اثر زودرس و ديررس همراه است. در اثرات زودرس ما با كاهش اضطراب، احساس مثبت در مورد تجربه زايمان و افزايش موارد شروع تغذيه نوزاد با شيرمادر روبه رو هستيم و در اثرات ديررس كاهش علايم افسردگى، افزايش اعتمادبه نفس، افزايش موارد تغذيه انحصارى با شيرمادر و افزايش حساسيت مادر نسبت به نيازهاى نوزاد به وجود خواهدآمد.»
ارتباط افسردگى پس از زايمان با حمايت هاى عاطفى:
حمايت عاطفى بويژه ازطرف همسر و والدين با ميزان افسردگى پس از زايمان ارتباط دارد و حمايت مثبت باعث كاهش موارد افسردگى مى شود. حمايت هايى كه اثر مثبت دارند شامل:
- حمايت همسر: گوش دادن به نگرانى ها و اضطراب هاى مادر، توجه كردن و رسيدگى به نيازهاى مادر، مشاركت در تغذيه كودك.
- حمايت والدين: مشاوره و ارائه اطلاعات در مورد زايمان، مراقبت از كودك و فرايند رشد كودك، مشاركت در مراقبت و پرستارى از كودك و بازى با كودك.
كادر بهداشتى:
علاوه بر همسر، كاركنان بهداشتى _ درمانى (ماما، پرستار، پزشك) داراى موقعيت ويژه اى ازنظر آموزش همسران درمورد ضرورت حضور آنها هنگام زايمان و اثرات مفيد حمايت عاطفى ازمادر روى سلامت مادر و كودك و كاهش عوارض زايمان دارند. ابراهيم پور به مطالعه اى كه به منظور ارزيابى نيازهاى زنان هنگام زايمان انجام شده بود، اشاره مى كند و مى گويد: «در مطالعه اى مشخص شد كه ۲۹ درصد زنان حمايت عاطفى و راحتى جسمى را به عنوان نياز اساسى و اصلى خود مى دانند. براى ۲۴ درصد زنان ارائه اطلاعات درمورد زايمان از اهميت بالاترى برخوردار است. ۲۱ درصد پايش و كنترل سلامت كودك و مادر را مهمترين نياز خود مى شناسند و ۵ درصد زنان ساير مراقبت ها (خارج از اتاق زايمان) را مهم مى دانند.
اسلام و حضور همراه هنگام زايمان:
اهميت حضور همسر هنگام زايمان تا بدانجا است كه از ديد دين مبين اسلام دورنمانده و دستوراتى در اين زمينه دارد. طبق اظهارات حجت الاسلام والمسلمين دكتر عباس زاده اهرى، حضور شوهر در اتاق زايمان و هنگام وضع حمل همسرش از لحاظ شرعى مجاز است. زيرا مرد مى تواند به بدن همسرش چه درحال حيات، چه در حال ممات، چه درحال صحت و چه درحال مرض نگاه كند.
بنا بر اظهارات دكتر عباس زاده اهرى اگر حضور شوهر از حيث روانى موجب آرامش و قوت قلب براى همسرش باشد اين حضور توأم با مبناى عقلى و شرعى است. يعنى از حكم استحباب هم برخوردار است.
بنابر توضيحات دكتر عباس زاده اهرى حضور زن ديگر در اتاق زايمان با حفظ مسائل شرعى ايرادى ندارد.
دكتر مجد روانپزشك و عضو هيأت علمى دانشگاه علوم پزشكى ايران و مؤسس بخش درمان غيردارويى انستيتو روانپزشكى تهران ازجمله افرادى است كه اعتقاد به حضور شوهر هنگام زايمان همسرش ندارد. وى دلايل متعددى را براى اين قضيه ذكرمى كند. بنابر اظهارات وى عدم فراهم بودن شرايط كاملاً خصوصى براى يك زن در بيمارستان هاى ايران وجود شوهر كنار همسر هنگام زايمان با فرهنگ كشور مغايرت پيدامى كند.
ازطرفى وى بر اين باور است كه وجود برخى تعصبات در بيشتر مردان ايرانى ممكن است در شرايطى كه زن هنگام زايمان دارد مشكلاتى براى زائو و پزشك فراهم شود. علاوه بر اين ممكن است برخى از مردان كه تعدادشان كم نيست با دخالت هاى بيجا دركارهاى درمانى مزاحم پزشك، ماما و ديگر اعضاى كادر پزشكى شوند. او مى گويد: «مردان ژنتيك شان طورى نهاده شده كه اين درد را درك نمى كنند پس چه بسا در آينده اين قضيه نمى تواند تأثير چندانى در بعد تربيتى فرزندانشان يا حمايت هاى روانى ازجانب او به همسرش داشته باشد.
از ديدگاه من حضور مرد كنار همسرش هنگام زايمان در بيشتر مواقع نمى تواند آن قدر مؤثر واقع شود كه بعدها مانع باردارى هاى مكرر در جهت پسردارشدن يا دختردارشدن شود.»
وى در ادامه مى افزايد: «زن در اين شرايط بحرانى خود از لحاظ روانى آزرده است، وجود شوهر و نگرانى هاى وى ترس و اضطراب و نگرانى زن را نسبت به خود و همسرش بيشتر مى كند تا حالا اگر به خود مى انديشيد نگرانى اش نسبت به شوهر نيز افزوده مى شود. ضمن اين كه به نظر من زنان خود حاضر نيستند دراين شرايط همسر كنارشان باشد.»
وضعيت در ايران و جهان:
با توجه به ديدگاههاى متفاوت سال هاست در بسيارى از كشورهاى اروپايى اين امر درحال اجرا است. طبق مطالعه اى كه در امارات متحده عربى در مقايسه دو گروه از مادران، گروهى كه هنگام زايمان، همراه داشتند با گروهى كه همراه نداشتند مشخص شد حضور همراه موجب كاهش عوارض زايمان مى شود و مادران از نظر روانى آرامش و راحتى بيشترى را تجربه مى كنند.
بنابراين اگرچه حضور همراه (همسر يا خانواده) هنگام زايمان در كشور امارات مرسوم نيست ولى نتايج اين مطالعه مشابه ساير مطالعات در جاهاى ديگر دنيا است.
اثرات مثبت حضور همسر و حمايت عاطفى از مادر با عواملى درارتباط است نظير ميزان حضور همسر درطول زايمان، ميزان ارائه حمايت هاى عاطفى به مادر، ارزيابى و احساس مادر نسبت به حمايت دريافت شده. رابطه زوج قبل از زايمان و نگرش همسر نسبت به حاملگى نيز از اهميت ويژه اى برخوردار است. كارشناس اداره سلامت و روان وزارت بهداشت در رابطه باوضعيت ايران مى گويد: «اگرچه در ايران چنين مطالعه اى صورت نگرفته است، ولى با مقايسه نتايج مطالعات انجام شده در نقاط مختلف دنيا (آسيا، اروپا، آمريكا) و درميان فرهنگ هاى متفاوت اين احتمال وجوددارد كه درايران هم انجام چنين برنامه اى نتايج مثبتى بر سلامت مادر و كودك داشته باشد و بدون شك انجام مطالعه در اين زمينه ضرورى است.»
شايد با حضور مردان دركنار همسران هنگام زايمان شرايط بيمارستان هاى كنونى ما به نفع بيماران رقم خورده و بخش هاى زايمان خصوصى با حركت به سمت زايمان هاى طبيعى در كشور اشاعه پيداكند.
|
