محمد مهدى غفارى
آيا خانم «گلوريا آرويو» رئيس جمهورى فيليپين، تثبيت حاكميت ملى و منافع مردم كشورش را در انطباق با شرايطى مى داند كه بعد از جنگ سرد بر منطقه جنوب شرق آسيا خاصه در فيليپين حاكم شده است؟ يا اينكه آرويو تثبيت حاكميت، مصالح و منافع ملى را در همگرايى و هم پيمانى با دولت آمريكا قابل اعتبار مى داند؟ آيا مى توان گفت كه آرويو اتكاى به دولت آمريكا را بر تكيه كردن به مردم كشورش ترجيح مى دهد؟ براى پاسخ به سؤالاتى از اين دست بايد پاسخى پيدا كرد. معمولاً مردم هر كشورى به اقتضاى شرايط و با در نظر گرفتن تحولات، به حكومت پاسخ مى دهند. چگونگى پاسخ دادن، بستگى به وضعيتى دارد كه خود مردم تعيين مى كنند. در مورد اينكه خانم آرويو درس تاريخ خوانده، شكى نيست پس او به خوبى مى داند كه تاريخ را توده ها مى سازند، زيرا آنچه بر جاى مى ماند حافظه تاريخى يك ملت است (در هر كجاى جهان). بنابراين، نه مى توان به تاريخ دروغ گفت و نه به تاريخ پشت كرد و اين براى هر حاكمى ولو در ايده آل ترين شرايط سياسى صدق مى كند، حتى پلوراليتى ترين حاكميت (دولت) نيز مستثنى از آن نيست. اگر دولتى _ حاكميتى _ پذيرفت كه ماندگارى اش در رأس هرم قدرت مرهون مشروعيت سياسى و مقبوليت اجتماعى است بايد بپذيرد كه از طريق همان ابزارها بايد كنار برود. مردم اگر در يك انتخابات به X رأى دادند كه براى چهار الى شش سال به عنوان رئيس جمهورى فعاليت كند، همان مردم مى توانند در يك خيزش سياسى و اجتماعى از X بخواهند كه از قدرت كنار برود. اين خواستن معمولاً از دو طريق صورت مى گيرد ۱- به شيوه دموكراتيك يعنى برگزارى انتخابات يا رفراندوم و ۲- از طريق اعتراضات مستمر اجتماعى و سياسى. در طريق نخست هزينه ها بسيار پايين و در طريق دوم هزينه ها بسيار بالاست. نمونه هاى زيادى را مى توان براى اثبات اين مدعا آورد اما آوردن يك نمونه (آن هم) از آمريكاى لاتين از يكى دو منظر بسيار قابل تأمل است. «دانيل اورتگا» رهبر انقلاب ساندينيستى نيكاراگوئه موفق شد در سال ۱۹۷۹ ميلادى، جمهورى دموكراتيك را در اين كشور بنيان گذارد. اما همين جمهورى نوپا توسط مردم البته با شيطنت و كارشكنى هاى دولت آمريكا چندان دوام نياورد و در نهايت از طريق برگزارى يك انتخابات اورتگا از رقيب خود خانم «چامورو» شكست خورد و از صحنه قدرت كنار رفت. شايد بتوان گفت كنار رفتن اورتگا از قدرت بى ارتباط با سست شدن بنيان هاى كمونيسم در اتحاد شوروى سابق و اساساً كم رنگ شدن ايدئولوژى ماركسيستى نبوده است، اما هر چه بود اورتگا نشان داد كه رأى مرد قابل احترام است و از قدرت كنار رفت ولى هنوز با ايدئولوژى مأنوس است. اكنون به نظر مى رسد، بين شيوه دموكراتيك، يعنى برگزارى انتخابات و اعتراضات مستمر سياسى و اجتماعى براى بركنارى خانم آرويو از قدرت در فيليپين، اقدام به كودتاى نظامى راه ميانه است. معمولاً در چنين شرايطى نظاميان بلندپايه و از كار بركنار شده با ديگر نظاميان بلندپايه شاغل، از نارضايتى عمومى استفاده كرده و درصدد رسيدن به اهداف خود از طريق كودتا هستند. از بيستم ژانويه سال ۲۰۰۰ ميلادى كه آرويو در انتخابات رياست جمهورى به عنوان رئيس جمهورى انتخاب شد تاكنون سه كودتا عليه وى صورت گرفت. در سال ۲۰۰۳ ميلادى تعدادى از افسران تحت عنوان افسران باشگاه آزاد دست به كودتا عليه وى زدند و اين كودتا با دستگيرى عوامل آن با شكست روبرو شد. در ماه هاى گذشته نيز شايعه كودتا از سوى منابع مطلع امنيتى تأييد شد و اين كودتا قبل از آنكه از قوه به فعل درآيد، در نطفه خفه شد. سومين كودتا در روزهاى گذشته صورت گرفت كه اين كودتا نيز با دستگيرى چند افسر عالى رتبه به همراه دو هزار سرباز عملاً شكست خورد و راه به جايى نبرد. اين در حالى است كه حرف اول و آخر خانم آرويو ماندن بر اريكه قدرت است و به مخالفان خود اعلام كرد كه تحت هيچ شرايطى حاضر به كناره گيرى از قدرت نيست و تا سال ۲۰۰۷ با صلابت تمام به وظايف خود عمل خواهد كرد. آرويو مدعى است از حقوق قانونى ملت خود دفاع مى كند و عزم خود را در جهت اجراى اصلاحات اقتصادى به منظور رونق بخشيدن به زندگى عموم مردم براى رسيدن به رفاه جزم كرده است و در عين حال به مذاكرات سياسى خود با جبهه آزاديبخش اسلامى براى رسيدن به صلح ادامه خواهد داد و به عنوان يك عضو اتحاديه ‎/ آ،سه،آن‎/ از هر تعاملى با ديگر اعضاى اين اتحاديه جهت تقويت مناسبات درون اتحاديه و حفظ جايگاه منطقه اى و بين المللى ‎/ آ،سه ، آن‎/ دريغ نخواهد كرد. در اين باره آرويو گفت با مخالفان سياسى خود تا آنجا كه قانون و منافع ملى اقتضا مى كند مذاكره و تعامل خواهد كرد. شايد به همين دليل است كه او طرح شكست خورده سه كودتا را ناشى از مقبوليت اجتماعى و مشروعيت سياسى خود مى داند و از وفادارى ارتش به خود سخن مى گويد. اما از ياد نبايد برد كه آرويو فرزند خوشنام ترين رئيس جمهورى فيليپين _ دوسيرادو _ است و روزگارى نيز با عنوان سناتور انتخابى _ با شانزده ميليون رأى _ به سنا رفت و باعث شد تا بهترين قوانين اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى به نفع مردم تصويب شود و همو بود كه توانست باپشتوانه اين رأى دولت آمريكا را وادار به تخليه پايگاه هاى نظامى _ سوبيك و كلارك _ در فيليپين كند. اين مسائل قطعاً از ذهن افكار عمومى فيليپين پاك نشده است و مردم بخوبى مى دانند زمانى كه آرويو به عنوان معاون «ژوزف استرادا» - رئيس جمهورى سابق فيليپين _ نيز انجام وظيفه مى كرد حتى در مقام اپوزيسيون قرار گرفت و در پيشاپيش مردم از استرادا خواست به دليل اخذ رشوه ۸‎/۵ ميليون دلارى از قمارخانه هاى غيرقانونى از قدرت كنار برود. اكنون به نظر مى رسد با توجه به برخى تحولات سياسى و پاره اى اقدامات آرويو، بايد پرونده خوشنامى او را بست و مختومه اعلام كرد. چرا كه موقعيت خانم آرويو در نزد افكار عمومى بشدت تضعيف شده است و عامل اين تضعيف كسى جز خود او نيست. زيرا آرويو متهم به تقلب در انتخابات رياست جمهورى سال ۲۰۰۴ شد. وى خود، اعلام كرد كه با اعمال نفوذ، يك ميليون رأى اضافه به نفعش در صندوق ها ريخته شد و همين يك ميليون رأى اضافه باعث پيروزى وى در انتخابات رياست جمهورى شد. نكته ديگر اينكه شوهر و فرزندان وى از موقعيت خانوادگى رئيس جمهورى سوء استفاده كردند و نهايتاً به آمريكا فرار كردند. وزير كشاورزى كابينه خانم آريو نيز به سوءاستفاده از بيت المال و اختلاس متهم شد. خود آرويو نيز به دريافت رشوه از قمارخانه هاى غيرقانونى متهم شده است. مضاف بر اينكه وى دستور اجازه ورود نيروهاى نظامى آمريكا به خاك فيليپين را داد تا اين نيروها در كنار نيروهاى نظامى فيليپين بتوانند با تروريسم مبارزه كنند. از آنجا كه ورود نيروهاى نظامى آمريكا منوط به اجازه پارلمان بوده است، برخى سناتورها، نمايندگان و رهبران احزاب و حتى رؤساى جمهورى پيشين فيليپين، نظير ژنرال «فيدل راموس» و خانم «كورازان آكينو» از آريو خواسته اند به طور مسالمت آميز از قدرت كنار رود تا شرايط براى برگزارى انتخابات آزاد و سالم با شركت همه گروه ها آماده شود. اصرار آرويو براى ماندن در قدرت مسلماً واكنش هاى جدى ترى را به دنبال خواهد داشت. احتمال اينكه اين بار آمريكا از طريق نظاميان همسو با خود عليه آرويو دست به كودتاى جدى تر بزند، بسيار زياد است. براى آمريكا مهره ها تا زمانى كه قابل استفاده اند، در شطرنج سياست باقى مى مانند اما اگر تاريخ مصرفشان بگذرد، مسلماً شرايط نيز عوض خواهد شد.