زينب رنجبر
قاضى دادگسترى تهران مدرس دانشگاه

مهريه حق شرعى و قانونى زنان است و نشانه صداقت مرد به زن و دينى است كه به تبعيت از دين و شريعت بايد ادا شود. كم يا زياد، مدت دار بودن يا بدون مدت بودن به توافق زن و مرد بستگى دارد. مهريه صرفاً حق زن است نه هيچ كس ديگر. حتى پدر و مادر او. در آموزه هاى دينى ما بويژه در كتاب وحى قرآن كريم، مردانى كه از تأديه آن شانه خالى مى كنند را مورد نكوهش قرار مى دهد، احاديث و روايات زيادى نيز در پرداخت مهريه به زنان آمده است. در عمل نيز پيامبر گرامى اسلام آن را از خواستگار دختر گرانقدرش طلب كرد. با اينكه مى دانست كه على(ع) همه چيزش را در راه پيروزى ايمان بر كفر و شرك فدا كرده است و همه استعداد و توان فكرى و مادى و معنوى خود را در جهت تقويت و شكوفايى اسلام عزيز به كار گرفت كسى كه تنها سرمايه اش زره اش بود و حضرت پيامبر(ص) از او مطالبه مهريه دخترش را مى كند و براى پاره تنش مختصر جهيزيه اى از طريق فروش همان زره تهيه مى كند. آيا پيامبر(ص) نمى توانست به على(ع) مهلت در پرداخت مهريه بدهد و خود جهيزيه دخترش را تأمين نمايد. براستى چرا چنين كرد؟ و اكنون در زمان ما روشى كه در تعيين مهر و پرداخت آن عمل مى شود چقدر با روش آن بزرگواران نزديك است؟ تعيين مهريه در زمان حاضر شكل نمادين به خود گرفته . براى تضمين زندگى زن و پشتوانه مالى او بعد از طلاق، تعيين مهريه هاى كلان براى چشم و هم چشمى و بيشتر شبيه به تعيين قيمت و چانه زنى هاى بازارى و وعده هاى بى عمل، با نگاهى به گذشته اى نه چندان دور بلكه همين چند دهه قبل، مرد مى توانست با استفاده از اختيارات وسيع خود در طلاق، بدون توجه به حقوق زن او را طلاق گويد و با آرامش خاطر زندگى خود را ادامه دهد تا آنجا كه قانونگذار براى پايان بخشيدن به اين وضعيت چاره و تدبيرى انديشيد و مراجعه به دادگاه براى طلاق و ارجاع به داورى را اجبارى ساخت و همچنين مردان را ملزم كرد كه قبل از اجراى صيغه طلاق حقوق شرعى و قانونى همسر خود را نقداً بپردازند و مهريه زنانى هم كه وجه رايج بود و به دليل افزايش تورم، ارزش ريالى آنها قابل توجه نبود را با تبديل مهريه به نرخ روز اقدام بعدى را درجهت حمايت از حقوق مالى زن به عمل آورد و موانعى براى دسترسى آسان به طلاق را پيش بينى كرد واقدامات بسيار ارزنده ديگرى در جهت مصلحت و حمايت از خانواده و احقاق حقوق زنان به عمل آورد، اما با اين وجود هنوز زنانى هستند كه با اخلاص و نيت پاك با كمترين مبلغ مهريه مانند يك عدد يا تعداد كمى سكه يا سفر به خانه خدا و يا چندشاخه گل و امثال اينها و با قلبى آكنده از اميد به خانه بخت مى روند زنان باوفايى كه مزد وفادارى خود را حضور گرم شوهر در خانه مى دانند اما پس از چندسال زندگى مشترك ناگهان شوهر دل در گرو يارى ديگر مى بندد و صاعقه وحشتناك طلاق زندگى او را به آتش مى كشد و تندباد حوادث او را و زندگى اش را در هم فرو مى پيچد و مرد او را رها مى كند و به خيال خود حقوق او را نيز پرداخت مى كند اما كدام حقوق؟ آثار و تبعات چنين طلاقهايى چه مى تواند باشد؟ زنان مظلومى كه بذر محبت خود را در شوره زار قلب چنين شوهرانى كاشته اند اكنون فقط خار و خس درو مى كنند و اين گوشه اى ديگر از ناپايدارى شرايط زندگى زنان را بازگو مى كند واقعيت آن است كه تحولات وسيع اجتماعى در كشور ما و ارتقاى سطح تحصيلات و آگاهى هاى زنان، مطالبات آنان را در عرصه حقوقى افزايش داده است و نظام تقنينى كشور نيز در جهت پاسخگويى به اين قشر عظيم از جامعه كه مستقيم يا غيرمستقيم تأثيرات عميقى بر قشر ديگر جامعه در نقش همسرى و مادرى دارند و بدون شك وضعيت بى ثبات و متزلزل آنان مى تواند آثار سوء و پيامدهاى ناخوشايندى داشته باشد كه سلامت جامعه را تهديد مى كند و موجب فراوانى و وسعت آسيبهاى اجتماعى مى شود زنانى كه در مقام همسرى و مادرى مى توانند نقش آفرين باشند در جست وجوى نان و پناهگاه امنيت و سلامت خود را كه امنيت و سلامت جامعه نيز هست به خطر مى افكنند اميد كه نظام تقنينى كشور در راستاى اهداف مترقى و عدالت محور نظام اسلامى ما، با منطبق كردن احكام اسلامى با موضوعات و نيازهاى روز، بانگاهى عميق و درونى به اجتماع و مسائل آن و ضرورت نگرش به خانواده و كاركردهاى آن و تقويت نهاد خانواده با چشم اندازى تازه و توجه به گسترش نقش و جايگاه زنان و بازنگرى در بينش ها و باورها و مقدورات زمانى استيفاى هرچه بيشتر حقوق شرعى و قانونى زنان را مورد عنايت ويژه قرار دهد.

«فلورانس نايتينگل» وارد بيمارستان شد و از چيزهايى كه ديد وحشت زده و هراسان شد. سربازهاى زخمى روى حصيرهاى پهن شده بر زمين دراز كشيده بودند و تابوت ها آماده بودند كه اجساد را درون آنها بگذارند. زمين از چرك و خون آغشته بود.
در آنجا از لباس بلند بيمارستان خبرى نبود. مردان هنوز لباسهاى فرم خود را به تن داشتند. وقتى نايتينگل از ميان آنها عبور مى كرد.
آنها قيافه اى عبوس و اخمو مى گرفتند و خود را كنار مى كشيدند اما صورتهاى جوان آنها نشانگر اين بود كه دردى سخت را تحمل مى كنند.اين بود موقعيت و وضعيت بيمارستان اسكوتارى در تركيه طول جنگى ظالمانه و سخت. فلورانس و يك گروه از پرستارها به آنجا فرستاده شده بودند تا كمك كنند كه وضعيت بيمارستان به صورت قابل قبولى تغيير كند و سر و سامان بگيرد.اولين تغيير كه در بيمارستان به وجود آمد عوض شدن و ضدعفونى كردن لباسهاى مردان زخمى بود كه به دستور فلورانس انجام شد.او با استفاده از پول شخصى اش براى بيمارستان لوازم مورد نياز از قبيل باند، قرص و داروهاى جراحى خريد. پرستارها زير نظر او تمام بيمارستان را نظافت و ضدعفونى كردند. او يك قهرمان است چرا كه توانست وضعيت بيمارستان را تغيير دهد و با هدف سعى و تلاش سخت جان انسانها را نجات داد.
او حتى در حرفه پرستارى نيز تغييراتى به وجود آورد. در آن زمان پرستارى جزو شغل هايى محسوب مى شد كه احترام چندان خاصى براى پرستاران قائل نبودند. مردم فكر نمى كردند كه براى اين حرفه احتياج به مهارت و آموزش خاصى است تا بتوان از عهده آن بربيابند و اغلب پرستارها افرادى فقير بدون تحصيلات بودند. اين مسأله براى فلورانس امرى غيرعادى بود به ويژه اينكه او در حرفه خود كاملاً متخصص و آموزش ديده بود.
بعد از سازماندهى مجدد بيمارستان كاملاً بهداشتى و تميز بود و به اين ترتيب كمكها و هداياى مردمى و غيرمردمى به سمت بيمارستان روانه شد و بيماران از مراقبت هاى بهترى برخوردار شدند.وضعيت بيمارستانهاى سراسر دنيا براى هميشه تغيير كرد و مراقبت از بيمار به عنوان يك حرفه و شغل شرافتمندانه و پسنديده شناخته شد.«نايتينگل» در ۱۲ ماه مى سال ۱۸۲۰ در شهر فلورانس - ايتاليا به دنيا آمد. اگرچه او در ايتاليا متولد شد اما در انگلستان بزرگ شده و زندگى كرد.
خانواده او در سطح بالاى اجتماعى بود بنابراين از فلورانس و خواهرش انتظار مى رفت كه خودشان را فداى خانواده، همسر، جامعه و فرهنگ خود بكنند. موسيقى و نقاشى ياد بگيرند و تاريخ وفلسفه بدانند.
اما فلورانس در رؤياهاى خود غرق بود و تصور مى كرد عشق و علاقه او به پرستارى هديه اى از طرف خدا و خواست او بوده است و به همين دليل براى دنبال كردن زندگى حرفه اى خود با شدت و بسيار مصمم فداكارى هاى شخصى زيادى را انجام داد.
خانواده اش تصميم او براى انتخاب حرفه پرستارى را رد و با او مخالفت نمودند. زيرا در آن زمان اين شغل را افراد سطح پايين و كم درآمد جامعه به عهده مى گرفتند و در محيط كثيف و آلوده بيمارستان متحمل كارهاى سخت و طاقت فرسا مى شدند.يأس و نااميدى خانواده اش او را از تصميمى كه گرفته بود منصرف نكرد.
و در سن ۳۳ سالگى براى مدت ۹ سال در رشته پرستارى تحصيل و مراقبت از بيمارستان را شروع كرد.در سال ۱۸۵۳ از او خواسته شد تا در خانه پرستاران هارلى استريت مشغول به كار بشود. در آنجا بود كه او به همه ثابت كرد كه سازماندهى و آموزش بهترى نسبت به ديگران ديده است و سيستمى را در آنجا پياده كرد كه آب داغ به وسيله لوله به هر طبقه مى رسيد و او همچنين يك بالابر درست كرد كه غذاى بيماران را منتقل كند.
در همين زمان بود كه جنگ شروع شد و ارتش انگليس براى سكنى دادن سربازان زخمى جنگ آمادگى كافى نداشت. به همين علت و به دليل شيوع وبا، كمبود امكانات و وضعيت نابسمان بهداشتى وزير جنگ انگليس، سيدنى هربرت، از نايتينگل خواست به همراه تعدادى پرستار به بيمارستانى در اسكوتارياى تركيه بروند.در ۲۱ اكتبر سال ۱۸۵۴ او به همراه ۳۸ پرستار كه تعليم ديده بودند شروع به كار كرد و وضعيت بيمارستان در تركيه وحشتناك بود اما و به غير از آن پرستارها شاهد رفتار خصومت آميز پزشكان بودند حتى بعضى از پزشكان به آنها اجازه نمى دادند كه وارد اتاق بيماران شوند اما سيل سربازان زخمى و شلوغ شدن بيمارستان باعث شد تا پزشكان راهى جز كمك گرفتن از پرستاران نداشته باشند.
فلورانس نايتينگل در حالى كه يك چراغ به دست مى گرفت شبها وقتى كه بيماران در خواب بودند در بالين آنها مى رفت تا مطمئن شود همه چيز مرتب است و بيماران در شرايط خوبى قرار دارند. اين كار او باعث شد تا بتواند با بيماران ارتباط نزديكترى پيدا كند و آنها او را «بانوى چراغ به دست» ناميدند.اگرچه گروههاى بيمارستانى مردان از او منزجر بودند، اما قدرت و توانايى او همه چيز را تغيير داد رفتار سربازها با او بسيار خوب شده بود. بنابراين فلورانس نايتينگل توانست انقلابى در حرفه پرستارى دنيا ايجاد كند.