نماى مهر
دكتر غلامعلى افروز
متولد پنجم آذرماه ۱۳۲۹ - تهران
- فارغ التحصيل رشته روانشناسى از دانشگاه تهران با كسب رتبه اول - بهمن ماه ۱۳۵۱.
- اخذ مدارك فوق ليسانس و دكترى در رشته روانشناسى و آموزش كودكان استثنايى از دانشگاه ميشيگان آمريكا - ۱۳۵۷.
- عضو مؤسس و رئيس انجمن علمى كودكان استثنايى تهران.
- طراح، مؤسس و اولين رئيس سازمان آموزش و پرورش استثنايى كشور.
- طراح برنامه غربالگرى شناختى، حسى و حركتى كودكان پيش دبستانى براى نخستين بار در كشور.
- رئيس شوراى بررسى متون و منابع روانشناسى كشور (از قريب به ده سال پيش تاكنون).
- استاد نمونه دانشگاههاى كشور - ۱۳۷۳.
- محقق برگزيده جشنواره بين المللى خوارزمى در طراحى و تهيه آزمون هوش تهران - استنفرد (T.S.B) با همكارى دكتر هومن در ۱۳۷۴.
- عضو شوراى مركزى و اولين رئيس سازمان نظام روانشناسى و مشاوره جمهورى اسلامى ايران.
- رئيس دانشگاه تهران با انديشه خانه تكانى علمى وفراهم نمودن بستر پويايى، پژوهشى و توليد علم.
- سابقه بيش از يك ربع قرن تدريس در دانشگاههاى كشور.
- ارائه مجموعه  اى از برنامه هاى آموزش خانواده در صدا وسيماى جمهورى اسلامى طى ۲۶ سال گذشته.
- عضو هيأت امناى چندين مركز دانشگاهى و فرهنگى و همچنين بنياد بين المللى غدير.
- عضويت در انجمن هاى علمى ملى و بين المللى.
- عضويت در انجمن روانشناسان آمريكا.
- عضويت در انجمن بين المللى كودكان استثنايى.
- حضور در هيأت تحريريه برخى نشريات داخلى و خارجى مانند مجلات روانشناسى دانشگاه تهران، الزهرا (س)، نشريه بين المللى كودكان استثنايى [كانادا] و ...
- تأليف و ترجمه ۲۸ جلد كتاب در حوزه روانشناسى، تعليم و تربيت و فرهنگ كه شمارى از اين آثار به زبانهاى عربى و انگليسى ترجمه و در خارج از كشور منتشر شده اند.
- از مهمترين كتب او هستند: روانشناسى ازدواج، روانشناسى كودكان استثنايى، كودك و لكنت زبان (ترجمه)، روانشناسى كمرويى، روانشناسى رابطه ها، روانشناسى خانواده - همسران برتر، و ...
احمد حجارزاده: اولين فارغ التحصيل ايرانى در رشته روانشناسى با گرايش آموزش كودكان استثنايى است. اگرچه آنگونه كه از قرائن برمى آيد، فعاليتهايش در عرصه سياست بر حضورش در حوزه روانشناسى مى چربد اما تأثير ماندگارى و خدماتش در رابطه با روانشناسى و مشاوره خانواده را نمى توان ناديده انگاشت. از طرفى او مجموعه ارتباطات سياسى اش را نيز خرج راه اندازى تشكيلات روانشناختى در ايران كرده است. اما شايد بخشى از اعتبار او در دنياى روانشناسى به جهت حضور مستمر و مؤثرش در رسانه گسترده اى چون تلويزيون باشد كه نزديك به ربع قرن و به صورت متوسط هفته اى يك بار، در آنجا برنامه هاى آموزش خانواده ارائه كرده است. وجود فعلى او در ميان برجسته ترين روانشناسان كشور، ريشه در رفتار و ارتباطات اجتماعى مناسبش از دوران نوجوانى و بعدتر سنين جوانى و مراتب زمانى پس از آن دارد.
خود را زاده محلات جنوب غرب تهران معرفى مى كند. دوران ۶ ساله آموزش ابتدايى را در مدرسه اسفنديار (خيابان رباط كريم)، و دبيرستان را در مدارس ذوقى و دارالفنون به اتمام مى رساند كه در اغلب سالها، نام او در جمع شاگردان اول تحصيلى قرار مى گيرد. بعد از پايان تحصيلات متوسطه به دانشگاه تهران راه مى يابد و با رتبه اول روانشناسى از اين دانشگاه فارغ التحصيل مى شود. در سال ۱۳۵۳ هجرى خورشيدى با دريافت بورسى از جانب دانشگاه تهران راهى آمريكا مى شود تا تحصيلات عاليه اش را در دانشگاه ميشيگان ايالات متحده ادامه دهد. پس از بازگشت و اتمام تحصيلات از اواخر سال ۵۷ همكارى هاى علمى - پژوهشى اش را با دانشگاه تهران آغاز مى كند كه تا امروز همچنان ادامه داشته است.
غلامعلى افروز كه در نخستين انتخابات شوراى مركزى سازمان نظام روانشناسى به عنوان اولين رئيس اين سازمان برگزيده شد، سازمان نظام روانشناسى را داراى ۳ هدف كلى معرفى مى كند كه هدف اوليه اش، تلاش براى ارتقاى سطح دانش روانشناسى و مشاوره در كشور است. به اعتقاد او « اين دانش در ايران جايگاه قابل قبولى دارد ولى چون روانشناسى به معناى آشنايى با خصيصه هاى روانشناختى انسان و قوانين حاكم بر نفسيات اوست، اگر بدون توجه به ارزشهاى دينى - الهى آموزه هاى قرآن و خارج از آن، به اين موضوع بنگريم رشد نخواهد داشت؛ يا مترجم مى شويم يا مونتاژ  گر. خلاقيتى وجود ندارد و براى اينكه در عرصه هاى علوم انسانى به طور اعم و در علوم پايه به طور اخص، تحولى را شاهد باشيم بايد به بستر آموزه هاى دينى مان بخصوص در علوم انسانى و روانشناسى و مشاوره نگاهى عميق داشته باشيم. چرا كه قرآن، اساساً كتاب روانشناسى است. دكتر افروز با اشاره به شهرت كارل راجرز و تكيه بر اين گفته اش كه «انسان بايد تكريم شود»، سخنانش را چنين تكميل مى كند كه اگر احساس خودارزشمندى بالا برود، آدم مصونيت پيدا مى كند.
ما مى توانيم با بهره گيرى از آموزه هاى دينى در بستر شناخت، روانشناسى جهان را غنى كنيم. چون قرآن كتاب روانشناسى انسان و شخصيت است ، جز خالق هستى، كسى به درستى نمى داند انسان كيست. پس اگر ما به انسان از نگاه خالق و حوزه هاى قرآنى بنگريم مى توانيم بر غناى روانشناسى بيفزاييم.»
افروز به محض ورود به خاك وطن، تلاشهاى علمى - پژوهشى را شروع مى كند و در نخستين گام، اقدام به تأسيس اولين دوره روانشناسى و آموزش كودكان استثنايى در سطح ليسانس مى  كند و چندى بعد فوق ليسانس همين رشته را طراحى و به راه  مى اندازد. او به نوعى مؤسس مراكز، سازمانها يا انجمن هايى است كه به شدت جاى خالى آنها در حوزه روانشناسى حس مى شده و ضرورت تأسيس آنها، بر اشتياق او جهت برپايى چنين مكانهايى مى افزوده است. جالب آنجاست كه او را مى توانيم بنيانگذار «اولين»ها در ايران معرفى كنيم. اولين دوره مشاوره خانواده به همت او آغاز به كار كرد، اولين كنگره سراسرى اوليا و مربيان را برگزار كرد، اولين رئيس سازمان ملى استعدادهاى درخشان ايران با رويكرد شناسايى و پرورش انديشه هاى خلاق بود و ... افروز بى شك اين موفقيت ها را از سويى مرهون روابط وسيع  اش با بدنه حاكميت و از سوى ديگر حساسيت هاى ويژه اش براى استفاده هاى كاربردى از اين روابط در گسترش دانش روانشناسى است. سازمان آموزش و پرورش استثنايى كشور، انجمن علمى كودكان استثنايى ايران، دانشكده روانشناسى و علوم تربيتى دانشگاه تهران از ديگر تأسيسات غلامعلى افروزند يا حداقل در شكل گيرى آنها نقشى سازنده و مؤثر ايفا كرده است.
از مهمترين طرح هاى علمى كه توسط او به سرانجام رسيده اند طرحى به نام «بررسى علل معلوليت هاى زيست شناختى روانى دركودكان شهرى و روستايى ايران» است كه هم اكنون نتيجه اين تحقيق گسترده براى تدوين استراتژى پيشگيرى ازمعلوليت ها، زير چاپ است. او درحدود ۱۵۰ مقاله منتشر شده در داخل و خارج كشور دارد كه اكثرشان به مقولاتى چون روانشناسى، تعليم و تربيت فرهنگى و ازدواج و غيره مى پردازند.
سال گذشته در سه كنگره بزرگ جهانى با ارائه ۳ مقاله شركت كرد كه يكى از آنها بيانگر بحث «جهانى شدن و ارزش ها» بود.
درباره آثار منتشرشده اش بايد گفت عمده كتابهايى كه توسط دكتر غلامعلى افروز تأليف و ترجمه شده اند چندين بار مورد تجديد چاپ واقع شده اند.
به عنوان نمونه كتاب «روانشناسى كودكان استثنايى» از تأليفات او، در سال جارى به بيست و سومين چاپ خود رسيده است.
او كتاب «كودك و لكنت زبان» را به درخواست نويسنده (دكتر استانلى آين ورث) و با دريافت نامه اى از جانب او ترجمه كرده است. با اين همه او از ميان كتابهايى كه تا اين زمان دست به نگارش و برگردان آنها زده، دو اثر «روانشناسى ازدواج» و «روانشناسى خانواده _ همسران برتر» را به خاطر طرح مهمترين معضلات دنياى امروز بيش از ساير آثارش مى پسندد و دراين رابطه به اين عقيده است: «ازدواج يك نياز فطرى بشر است و انسان با قابليت زوجيت آفريده شده.
اگر اين نياز به عمد به تعويق بيفتد و سركوب شود مشكلات روانى پديد مى آورد.
ولى اگر پايه هاى ازدواج بر مبناى شناخت متقابل و انتخاب همسر آرامشگر باشد، انسان خوشبختى را تجربه مى كند چرا كه غايت آرزوى انسان، رسيدن به خوشبختى است و خوشبختى يعنى دستيابى به اوج آرامش. من اين معنا و مفهوم آرامش را در روانشناسى ازدواج و در بستر ارزشهاى اسلامى مطرح كردم كه تماماً جنبه كاربردى دارد.
در كتاب همسران برتر بحث برسر اين مسأله است كه زوجيت يك امر فطرى و مستقل از تشكيل خانواده است.
در حقيقت هزينه انتخاب همسر براى ازدواج، هزينه فرهنگى است نه هزينه اقتصادى و اين دو نگاه اقتصادى و فرهنگى به ازدواج بايد از هم تفكيك شوند. چون دو مقوله اند.»
غلامعلى افروز، خود نخستين فردى است كه هرچه را مى نويسد يا مى گويد، بدان عمل مى كند.
زيرا در تفكر او، تاهنگامى كه مطلبى از دل برنخيزد بردل نمى نشيند: «چون نمى خواستم شامل اين كلام خداوند شوم كه مى فرمايند: «چرا مى گويى ولى عمل نمى كنى؟»، سعى كردم تمرين همسر برتر داشته باشم يا مى گويم فرزندانتان را كتك نزنيد و خودم مطلقاً و هرگز آنها را نزده ام. تلاش كردم به نتيجه بينديشم. به نمره بچه ها كارى نداشتم و هيچوقت هم نپرسيدم چند گرفتى! ولى ۱۰ دقيقه كه درس مى خوانند لذت مى برم و تشويقشان مى كنم.
به نظر من، سعى و تلاش كردن، سعى مهمى است. ازدواج مهمترين، خطيرترين و سرنوشت سازترين انتخاب در گستره هستى است. كسى كه بعد از خداوند از همه به انسان نزديك تر است، همسر است. سه كتاب من در اين رابطه (روانشناسى ازدواج، همسران برتر، روانشناسى رابطه ها) بدون استثناء موردنياز تمام خانواده هاست كه بدانند اين رابطه ها چگونه بايد شكل بگيرد.
رابطه زن و شوهر، پدر و پسر، مادر و دختر، عروس و مادرشوهر و كلاً گستره خانواده. من به اين موضوعات علاقه مندم و كوششم اين است آنها را در زندگى خودم پياده كنم.»
آن هنگام كه ايران براى بار نخست در سال ۷۶ به عضويت «آيسيسكو» (ISESCO) (سازمان علمى _ فرهنگى _ آموزشى اسلامى؛ معادل يونسكو براى كشورهاى اسلامى) درآمد، دكتر افروز به نمايندگى از جانب كشورمان به مراكش رفت و منشور عضويت ايران در آيسيسكو را امضا كرد و پنج سال نماينده ايران در شوراى اجرايى آن سازمان باقى ماند.
اگرچه او در سال ۷۰ به پايه استادى رسيد و چندى بعد به عنوان استاد نمونه معرفى شد اما تمام مراتب علمى خود را به ترتيب ازسرگذرانده است. او ازهمان دوران جوانى يادگرفته آنگونه به كارها و برنامه هايش نظم و ترتيب بدهد كه توان رسيدگى و اجراى آنها در زمان معين و به بهترين شكل ممكن داشته باشد. زمانى كه خود دانشجوى رشته روانشناسى بود در دبيرستانهاى تمدن و فرهمت، جبر و فقه تدريس مى كرد! يعنى كار به موازات تحصيل.
«هر استادى پيشنهاد كنفرانس مى داد من داوطلب مى شدم. آسان درس نمى خوانديم ولى لذت مى برديم.»
او مترادف با فعاليتهاى سياسى اش _ كه اندك هم نبودند _ به همكارى هايش با دانشگاه ادامه مى داد. مدتى نايب رئيس افتخارى هلال احمر بوده كه در زمان جنگ تحميلى كمكهاى شايان توجهى ارائه كرده است. كنگره هاى رسيدگى به جانباختگان و آزادگان جنگى را هدايت مى كرده است و در دوره اى، طى سالهاى ۶۰ تا ۶۲ معاون سرپرست دانشگاه تهران بود. نخستين حكمى كه در راستاى چنين خدماتى به او اعطاشد از طرف دكتر حسن عارفى (رئيس دانشگاه تهران) بود كه افروز را به سرپرستى دانشكده علوم تربيتى منسوب مى كرد. خدمت در اين سمت، هشت سال به طول انجاميد. غلامعلى افروز، مشاور و از اعضاى هيأت امناى دانشگاه امام حسين (عليه السلام) نيز هست و همچنين رياست گروه روانشناسى كودكان را برعهده دارد. چندسالى را در كلينيك شهردارى منطقه ۳ براى مراجعه سهل الوصول مردم به مشاور با كمترين هزينه و درمواردى هم با پذيرش رايگان، به انجام وظيفه پرداخته است و در حال حاضر، با راه اندازى مؤسسه اى به نام «مؤسسه احياى كودكان استثنايى» خدمات روانشناسى و مشاوره اش را درآن مركز عرضه مى كند.
او مجتمع بسياربزرگى نيز در مشهد تأسيس كرده كه «مجتمع آموزشى و توانبخشى نوجوانان» (آهستگان) نام دارد و درآن مركز شرايط مناسب و مساعدى براى نوجوانان ۱۴ _ ۱۳ ساله اى كه توانايى رفتن به مدرسه را ندارند، فراهم شده است. آنچه موجب مى شود امروز از دكتر غلامعلى افروز درمحافل علمى تحت عنوان يكى از استادان مؤثر علم نوين روانشناسى يادشود، تأثيرات مثبت و ارزشمند او دراين راستاست كه گويى قرار هم نيست به اين زودى به پايان برسد!