حميدرضا دالوند
اين نيز از دستاوردهاى انقلاب مشروطيت بود كه ايرانيان به جست وجوى هويت ملى خويش در جهان باستان پرداختند و كوشيدند تا هويت ملى و مفهوم ملت را با توجه به ريشه هاى خود در عصر باستانى ايران تعريف كنند. چنين گرايش پررنگى در درون انقلاب مشروطه، زمينه مناسبى براى پيدايش مطالعات بعدى در ايران شد.
با اين همه، امروزه پس از يك سده كه كارنامه ايرانيان در پژوهش «ايران باستان» را بررسى مى كنيم، اثر چشم گيرى نمى يابيم و آنچه در اين زمينه انتشار يافته است نتيجه كوشش هاى ايران شناسان غربى است. سلطه آنان بر تحقيقات حوزه باستان شناسى، زبان شناسى، تاريخ، هنر و فرهنگ «ايران باستان» آنچنان است كه هيچ نوشته اى در اين زمينه يافت نمى شود مگر متكى بر آراى آنان باشد. بيش از هفتاد سال از انتشار ايران باستان نوشته حسن پيرنيا مى گذرد كه نخستين كار جدى ايرانيان در زمينه تاريخ ايران باستان است. اين نيز ترجمه اى از متون كهن يونان و روم است كه نويسنده از متن هاى فرانسوى گرفته است. كار پيرنيا دنبال نشد و آنچه صورت گرفت، ترجمه پژوهش هاى ايران شناسان روسى و غربى است كه تا امروز نيز ادامه دارد.
از دهه پنجاه شمسى بدين سو كه تحصيل كردگان ايرانى به تدريج از دانشگاه ها و مراكز آموزشى اروپا و آمريكا فارغ التحصيل شدند، سهم ايرانيان در مطالعات ايران شناسى علمى بيشتر شد و اگر هنوز آثار سترگ يا كلاسيك چندانى در پهنه ايران باستان نيافريده اند ولى نقش آنان در پژوهش هاى اينچنينى اميدواركننده است.
نكته ارزشمندى كه در پژوهش هاى ايرانيان در سال هاى اخير ديده مى شود، طرح مفاهيم و مسائل بنيادين فرهنگ ايرانى است كه ريشه در روزگاران كهن دارد. به سخن ديگر، پژوهشگر ايرانى براى پاسخ مشكلات سياسى، فرهنگى و اجتماعى جامعه به واكاوى ايران باستان دست زده است. اين گونه مطالعات كاربردى مى تواند «بينش تفاخر» را كه بر پايه هيجان و احساسات ملى استوار است، به «تعقل» تغيير دهد و با مؤثر جلوه دادن نقش و تأثير دنياى دور از دسترس روزگار باستان در زندگى روزمره مردم، آن را عينيتى تازه و زنده بخشد.
«بدعت گرايى و زندقه در ايران عهد ساسانى» به كوشش مليحه كرباسيان و محمد كريمى به تازگى منتشر شده است، نمونه اى از همين چرخش نگاه در مطالعات ايران شناسى ايرانيان است. اين مجموعه كه عنوان هاى بعدى آن يا زير چاپ يا در حال آماده شدن هستند، به كشاكش هاى معرفتى ايران باستان مى پردازد كه ميراث آن تا به روزگار ما پابرجا مانده است. «بدعت گرايى و زندقه در ايران عهد ساسانى» به تحليل حاكميت تك نگاهى دينى و معرفتى و تلاش دگرانديشان دوران ساسانى يا ستيز مخالفان براى رهايى از چنين سلطه فكرى سنگينى مى پردازد. آن هم نه از ديد يك نفر، بلكه در اين دفتر كوچك نام آورانى از پژوهشگران ايرانى و غيرايرانى همچون استاد احمد تفضلى، تورج دريايى، يحيى ذكا، شائول شاكد، على نقى منزوى، مهرداد بهار، فرانسوا دوبلوا و عبدالحسين زرين كوب مقاله دارند.
كتاب در يك پيشگفتار با عنوان «دولت هاى دگرانديش ستيز و سركوب هاى معرفتى» و دو فصل با عنوان هاى: «كيش زرتشتى و بدعتگرايى» و «خاستگاه هاى زندقه و زنادقه» تدوين شده است. فصل اول به ستيز ميان موبدان زرتشتى و نوآوران دينى و فكرى آن روزگار مى پردازد و در فصل دوم ابعاد و خاستگاه مفهوم «زندقه و زنديق» بحث مى شود.
«كشاكش هاى مانوى - مزدكى در ايران عهد ساسانى» و «كيش هاى يهودى - مسيحى در ايران عهد ساسانى» نام عنوان هاى بعدى اين مجموعه هستند كه به زودى منتشر خواهند شد.

عليرضا كيوانى نژاد

زندگى آدم ها هم از آن دست نكاتى است كه تعريفى واحد را نمى شود برايش ارائه كرد. همين كه زندگى را مجموعه اى بدانيم از نكته ها و به قول انقلابى مبارز، عمر مختار، تنها قسمت نخستش يعنى تولد، شيرين است، كفايت مى كند، شايد.
انسان هم، موجود جالبى است. از آن نظر كه واكنش هاى متفاوتى را در برخورد با نكته هاى زندگى نشان مى دهد. انسان ها در بسيارى از اين واكنش ها، نقاط مشتركى دارند، گويى خواسته يا ناخواسته با آن مسائل، زلف گره مى زنند و چنان غرق در بحر زندگى مى شوند كه...
كتاب «شالى به درازاى جاده ابريشم» روايتى است از چند نكته زندگى به قلم مهستى شاهرخى. نشر ورجاوند اين كتاب را در ۱۴۲ صفحه به بازار عرضه كرد و رمان مذكور توانست جايزه ويژه منتقدان كتاب در سال ۱۳۸۴ را به خودش اختصاص مى دهد.
رمان شالى به درازاى جاده ابريشم از كنار هم چيده شدن چند عامل واضح و شايد همه گير در زندگى كسانى كه خارج از ايران زندگى مى كنند شكل گرفته است اگر بخواهيم اما اين نكات را در يك قالب كلى بيان كنيم بايد به تفاوت فرهنگ ها كه بسترى هستند براى خواسته هاى مردم و زايش فكرى آنان، اشاره كنيم.
كتايون دخترى است كه با هزار اميد و آرزو براى تحصيل به خارج از ايران مهاجرت كرده و در همين اقامت با «جان» آشنا مى شود. چيزى نمى گذرد كه ازدواج مى كند و درست از همين ازدواج است كه نويسنده، برش خود را به زندگى او مى زند. برشى از بالا كه مى تواند چالش هاى زندگى كتى و جان را به خاطر تفاوت فرهنگ ها كه نتيجه اش مى شود بارز شدن نكاتى چون افسردگى، غربت ناشى از تنهايى (حتى بعد از ازدواج) كه ادامه احساس غربت در يك كشور ديگر است، تفاوت در نوع خواسته ها و سست بودن پايه هاى زندگى.
شاهرخى براى اين كه بتواند واكنش هاى كتايون و جان را با كلمات، نقاشى كند، يكراست مى رود سراغ روايت داستان. با نثرى تميز و بدون شاخ و برگ. اما در اين نثر هم، وى از ابتكارى استفاده مى كند كه پيش از اين نيز توسط چند نويسنده ديگر استفاده شده يعنى نوشتن، رويدادها به سبك و سياق «پازل» گونه. ساده تر اينكه، او در ۶ فصل كتاب، رويدادها را به صورت قطعات پازل كنار هم مى چيند. راوى، كتايون است با اين تفاوت كه در بعضى از قطعات اين پازل منظم، فرزندى كه هنوز متولد نشده و زندگيش را چند صباحى است در شكم مادر شروع كرده، راوى مى شود، صد البته، كوتاه و مفيد.
كتاب حاضر نه تحليل مى دهد و نه نگاهى روانكاوانه به مسأله مهاجرت و زندگى در كشورى ديگر دارد. اين بستر روايت است كه شانس و اجازه تحليل را به مخاطب مى دهد. ريتم داستان گاه آرام و گاه تند است و شايد اين همان ضرباهنگ منابعى است كه نمى تواند بى ارتباط با روحيات كتايون باشد. كتايون كه نمى داند شوهرش او را دوست دارد يا نه و يا حتى نمى داند پس از تولد فرزندش، پدر در كنار آنها هست يا نه. احساس تنهايى، نبود نقاط اشتراك فرهنگى، ترس از شروع زندگى وهم آلود، آشنا نبودن به زبان براى برقرار كردن يك ارتباط عاطفى، فرار از اجتماعى كه ريتم حركتش با موطن اصلى آدمى مغايرت دارد و غيره، جملگى از نكاتى هستند كه در ادبيات و يا رمان هايى كه به آنها ادبيات مهاجر مى گوييم، ديده مى شوند. چه اين كتاب شايد در گروه بندى ادبيات مهاجر با نشانه هايى كه سراغ داريم قرار بگيرد و نگيرد.
كتايون در اين رمان يك شخصيت است كه صدا هم دارد اما جان، تنها سايه اى است كه كتايون از زبانش حرف مى زند و گاهى مثل خورشيد كه از پشت ابر سرك مى كشد، به مخاطب چشمك مى زند. فرزند كتايون كه در بدن او بيتوته كرده، از زبان مادر، پسرك بندانگشتى خوانده و ناميده مى شود و صدايى است با بسامدى گاه و بى گاه.
كتايون در تمام لحظاتى كه جان، او را تنها مى گذارد و به بهانه كار مى رود به جايى كه نمى دانيم، مدام خيالبافى مى كند و آنقدر مى بافد كه فكر مى كنيم خيالاتش به اندازه يك شال دراز مى شوند به درازاى جاده ابريشم. نويسنده اما در اين كتاب تنها روايت مى كند و با حربه يك روايت شسته و رفته به كنه روابط بين آدم ها مى رود. همين روايت است كه به شاهرخى اجازه مى دهد «فلاش بك»هايى بزند به گذشته و از زندگى پيشين كتايون نيز تكه هايى را بياورد كه پازل ذهنى مخاطب را كامل سازد.
تمام اين ابتكارات - كه اگر اشتباهات چاپ مجال مى داد و مثل دست انداز، جلوى سرعت مطالعه و روايت را نمى گرفت - گويى در راستاى اداى يك مطلب است و آن چيزى نيست جز مواجه شدن انسان با زندگى در غربت و اوج آن مواجهه زمانى است كه پاى تولد به ميان مى آيد.
«تولد» مخاطب را ياد داستانى از كريستين بوبن مى اندازد. كارمندى پشت ميزش نشسته كه به او خبر مى رسد فرزندش به دنيا آمده. تمام راه را تا خانه با سرعت طى مى كند و زمانى كه به در منزل مى رسد، در نمى زند، زنگ نمى زند و بعد از چند لحظه تأمل مى رود؛ به كجا؟ از چه چيزى دارد فرار مى كند؟

اين هفته دو خبر داغ داريم از دو رويداد جالب كه اتفاقاً هر دو در روزنامه اينديپندنت چاپ شده اند.نخستين خبر به اختراع خانم آتوود بر مى گردد.«مارگارت آتوود»، نويسنده معروف كانادايى كه خوانندگان آثارش او را فردى بسيار تيزهوش مى دانند، يكشنبه آينده از نخستين دستگاه «امضا كننده از راه دور» جهان كه خودش اختراع كرده است، پرده بردارى مى كند.
اين دستگاه كه LongPen (قلم بلند) نام دارد و آتوود از آن در لندن پرده بردارى مى كند، به نويسندگان اجازه مى دهد كه كتاب هاى خود را براى طرفدارانشان در سراسر جهان از راه دور امضا كنند. روش كار LongPen به اين شرح است: نويسنده اى در آن سوى جهان با قلم ويژه كامپيوتر روى صفحه كامپيوترش امضا مى كند يا چيزى را با خط خود به يادگار مى نويسد و در همان لحظه در اين سوى جهان، بازوى رباتيك دستگاه امضا كننده كتاب نويسنده را براى طرفدارش امضا مى كند. نويسنده و طرفدارش هم از طريق چت كردن با Webcam در اين زمينه با يكديگر ارتباط برقرار كرده و گفت و گو مى كنند.
اين دستگاه علاوه بر كاربرد گسترده خود براى نويسندگان، كاربردهاى ديگرى نيز دارد كه از آن جمله است: بالا بردن ضمانت كارت هاى اعتبارى، نسخه نوشتن پزشكان براى بيماران از راه دور و امضاى اسناد قانونى مثل عقدنامه يا طلاق نامه از راه دور.
ايده اختراع چنين دستگاهى در سفرى خسته كننده كه آتوود براى شركت در مراسم امضاى يكى از رمان هايش در سال ۲۰۰۳ داشت، به ذهن او خطور كرد. او در اين سفر در حالى كه مدام از شهرى به شهر ديگر مى رفت و تنها چيزى كه مى خورد، «فست فود» بود، فكر كرد كه حتماً راه بهترى هم براى برگزارى اين مراسم وجود دارد. او دو تكنسين را استخدام و شركت خود را تحت نام Unotchit در تابستان ۲۰۰۴ تأسيس كرد. توليد انبوه دستگاه هم به يك كارخانه در تورنتو واگذار شد.
مارگارت آتوود ۶۶ ساله در پاسخ به اين كه تبديل شدنش از نويسنده به مخترع در ميان طرفدارانش چه انعكاسى داشته است، به خبرنگار CP تورنتو گفت: «واكنش ها اين گونه بود: فوق العاده است! اين زن ديوانه است! اين جوك است! بى صبرانه مى خواهم اين دستگاه را بخرم.» اما خبر دوم.كتاب «كشتن مرغ مقلد» اثر معروف «هارپر لى» در رأى گيرى «روز كتاب جهان» در انگلستان مقام نخست را بدست آورد و به عنوان كتابى كه تمام انسان هاى بزرگسال در طول عمر خود بايد آن را بخوانند، شناخته شد.
آمار كتابخانه هاى سراسر انگلستان حاكى از اين بود كه اين كتاب بيش از هر كتاب ديگرى براى خواندن انتخاب شده است و متصديان اكثر كتابخانه ها به اين كتاب رأى دادند.
روايت زيباى هارپر لى از ماجراى مرد سياهپوستى كه به طور ناعادلانه متهم به حمله به يك دختر سفيد پوست مى شود، براى او جايزه پوليتزر را به ارمغان آورد و در سال ۱۹۶۲ فيلمى نيز با بازى «گريگورى پك» و «بروك پيترز» بر اساس آن ساخته شد.
در اين رأى گيرى «كتاب مقدس» مقام دوم و سه جلدى «ارباب حلقه ها» مقام سوم را كسب كرد.
از جمله كتاب هاى ديگرى كه رأى هاى بالايى را به دست آوردند، مى توان به جين اير «شارلوت برونته»، ۱۹۸۴ «جورج اورول»، سرود كريسمس «چارلز ديكنز» و غرور و تعصب «جين استين» اشاره كرد.
كتاب هاى جديدتر در اين ميان با اقبال بسيار كمترى روبرو شدند: كتاب هاى ماجراى عجيب سگى در شب اثر «مارك هادون» و استخوان هاى دوست داشتنى «آليس سيبلد» تنها كتاب هاى جديدى بودند كه در ميان ۳۰ كتاب نخست نام آنها به چشم مى خورد. تنها يك كتابخانه كتاب «راز داوينچى» را كه در سراسر جهان پرفروش شده است، براى شركت در اين رأى گيرى كانديد كرد. مراسم روز كتاب جهان با برنامه هاى متعددى در سراسر انگلستان به منظور تشويق مردم اين كشور به كتابخوانى برگزار مى شود.
طبق آمار بخش خواندن و نوشتن بى بى سى، خواندن كتاب براى ۷۹ درصد مردم انگلستان امرى بسيار مهم تلقى مى شود و آمار تماشاى برنامه هاى پرطرفدار تلويزيون ۶۷ درصد، بازى هاى كامپيوترى ۱۵ درصد و باغبانى ۴۹ درصد است.

«كشف المحجوب هجويرى» در انگلستان


كتاب «كشف المحجوب هجويرى» به عنوان كهن  ترين رساله فارسى در عرفان اسلامى كه پيش تر توسط «نيكلسون»، شرق شناس مشهور به انگليسى ترجمه شده بود، امسال براى چندمين بار در انگلستان تجديد چاپ شد. « كشف المحجوب» نوشته « على ابن عثمان الجلابى الهجويرى»، عارف ايرانى است كه توسط انتشارات « تروبنر و شركا» در لندن تجديد چاپ شده است. اين كتاب، سال ۲۰۰۲ نيز توسط انتشارات «تاج» در دهلى نو و نيز در همين سال توسط انتشارات «سنگ ميل» در پاكستان به زبان انگليسى چاپ و در دنياى انگليسى زبان ها منتشر شده بود . شايان ذكر است، « ريموند نيكلسون»، مترجم و مصحح اين كتاب، شرق شناس و پژوهشگر برجسته انگليسى است كه در دنياى شرق شناسى به سبب تأليف كتاب هاى بسيار درباره ادبيات فارسى و عربى و به ويژه عرفان اسلامى شهرت جهانى دارد. وى نخستين مترجم و مصحح «ديوان شمس تبريزى» نيز بود كه تا مدت ها در زمره بهترين نسخه هاى «ديوان شمس» در ايران و جهان، مرجع بسيارى از مطالعات و تصحيح هاى بعدى بوده است.

صداى آشنا و اهل قلم ايران

شاعران، منتقدان، مترجمان، نويسندگان و ترانه سرايان معاصر ايران به منظور آشنايى مخاطب ايرانى خارج از كشور در شبكه راديويى ماهواره اى «صداى آشنا» معرفى مى شوند .
اين برنامه كه «يك قطره از اين دريا » نام دارد، به منظور آشنايى علاقه مندان حوزه ادبيات و هنر با تحولات اخير ادبيات امروز ايران، هر شنبه و يكشنبه از ساعت ۱۳ الى ۱۳:۳۰ براى گيرندگان ماهواره HOT BRID در شبكه راديويى «صداى آشنا» پخش مى شود . نخستين قسمت «يك قطره از اين دريا» كه هفته گذشته پخش شد، به گفت و گو با «عمران صلاحى»، شاعر طنزپرداز معاصر اختصاص داشت. قسمت هاى آينده اين برنامه به گفت و گو و معرفى «هوشنگ مرادى كرمانى»، «كيومرث منشى زاده»، «اسدالله امرايى»، « بنفشه حجازى»، «جواد شريفى»،« سپيده جديرى»،« چيستا يثربى»،« فرزين هومانفر» اختصاص دارد. اين برنامه از پروژه هاى شبكه اقيانوسيه محسوب مى شود و تهيه كننده آن «انسيه سميع پور» است .

« لاك پشت پير » در كتابفروشيها


كتاب « لاك پشت پير » با ترجمه حسين ابراهيمى الوند، به تازگى وارد پيشخوان كتابفروشيها شده است.
كتاب « لاك پشت پير » نوشته « داگلاس وود » با ترجمه حسين ابراهيمى ( ال-وند ) و تصويرگرى پيمان رحيمى در ۴۸ صفحه، شمارگان ۳۰۰۰ نسخه و بهاى ۱۷۰۰ تومان از سوى نشر افق وارد پيشخوان كتابفروشى ها شد .
لاك پشت پير افسانه اى است شاعرانه از گفت و گوى حيوانات گوناگون و درك متفاوت آنان از خداوند و هستى. اين كتاب برنده ۸ جايزه ادبى در دنيا شده است و منتقدان از كتاب لاك پشت پير با عبارت كتابى به شيوه صوفيان ياد كرده اند .
اين كتاب تاكنون ۲۸ بار چاپ شده است و نزديك به يك ميليون نسخه از آن به فروش رفته است. از جمله جوايزى كه نصيب اين كتاب شده مى توان به جايزه كتاب كودك، مينه سوتا ،۱۹۹۲ جايزه كتاب كودك انجمن بين المللى كتابخوان، جايزه كتاب سال كتابفروشان آمريكا IBBY، جايزه انجمن كتاب فروشان آمريكا و جايزه ناشران ميدوست، اشاره كرد .



دعواى موش و گربه


چاپ ديگرى از كتاب « موش و گربه » نوشته « عبيد زاكانى » با كتاب آرايى فرشانك غفارى روانه پيشخوان كتابفروشيها شد.
مثنوى « موش و گربه » عبيد زاكانى شاعر قرن هشتم هجرى، است اين كتاب داستانى عاميانه و پند آموز را روايت مى كند كه به عنوان يكى از نمونه هاى موفق تمثيل سياسى در ادبيات ايران شناخته مى شود .
حكايت طنز آميز موش و گربه در اين كتاب نمادى از رويدادى تاريخى در دوران زندگى عبيد زاكانى است كه برخى از پژوهشگران و محققان گمانه زنى هاى مختلفى در مورد آن كرده اند .
اين كتاب نخستين جلد از مجموعه كتابهايى است كه نشر افق از اين پس با عنوان « نگاه امروز » به چاپ خواهد رساند .موش و گربه در ۴۵ صفحه با قطع خشتى ( بزرگ ) در شمارگان ۳۰۰۰ نسخه و با بهاى ۲۲۰۰ تومان توسط اين ناشر به چاپ رسيده است .

كاريكاتور