ترجمه : محمدعلى سابقى

درگذشته، اغلب به منطقه آسياى مركزى كه نقش كليدى دراوراسيا وروابط بين الملل دارد؛ براساس يكى از سه فرضيه مطرح دراين زمينه، نگاه مى شد:
اول : مانند ديگر مناطق جهان ؛ تحت اشراف حضور پررنگ وغيرقابل انكار و اثرگذارآمريكا .
دوم : نقش آشكار بازيگران خارجى دراداره مجموع آسياى مركزى. اين منطقه همچون صحنه تئاترمحلى براى اجراى بازى بزرگ جديد است.
وسوم : « مشكل سين كيانگ» دليل ديگرى براى عدم استقرار ثبات دريك منطقه بزرگ به شدت ازهم گريزان به حساب مى آيد.
البته ما با هيچ يك از فرضيات گفته شده موافق نيستيم.تحليل هاى غرب محور؛ نمى تواند درك كند كه چين بامنطقه خودمختاراويغورنشين سين كيانگ مى تواند يك عامل اساسى درامور آسياى مركزى درقرن بيست ويكم باشد. چگونه مى توان براى اين گونه طرزتفكر؛ آرايشهاى كلانى كه ساختار آينده آسياى مركزى را سازماندهى خواهد كرد را تشريح كرد.
ضرورت مطيع شدن تازه واردها
واقعيت اين است كه جهان بدون سلطه ويكجانبه گرايى آمريكا ؛ الزاماً به معناى خشونت وهرج ومرج بيشتر نيست. ازنظر واشنگتن اين طرز تفكر به معناى نوعى خودخواهى و حركت به سوى خطراست. درحالى كه، درواقع، به معناى جهانى ديگر ونه هرج ومرج جهانى است. ازنظر آمريكا به هرتازه وارد درصحنه جهانى بايد بياموزد كه هرچه بيشتر مطيع ومعتدل باشد. ولى اين كشوربايد بپذيرد كه برخوردارى از قدرت فوق العاده و ثروت جهانى؛ الزاماً به منبع پايدارى وثبات در نظم جهانى منجرنخواهد شد.
علاوه براين ؛ آگاه و مطلع بودن از مسائل مربوط به بازى بزرگ به واقع هيچ كمكى به شناخت آنچه كه درحال حاضر درقلب اوراسيا درحال شكل گيرى است، نمى كند. درقرن نوزدهم بازى بزرگ اساساً بين دوابرقدرت وقت؛ امپراتورى انگليس وروسيه درحال خيزش وبه خاطر همزمانى با سلسله روبه زوال چينگ و شكل گيرى جمهورى ضعيف چين به وجود آمد؛ درصورتى كه وضعيت امروز با گذشته خيلى متفاوت است. امپراتورى بريتانيا ازبين رفته است و روسيه پس ازفروپاشى اتحاد جماهير شوروى تلاش مى كند خودرا سرپا نگهدارد. پيش بينى شده است كه جمعيت روسيه تا سال ۲۰۵۰ به يكصدميليون نفر و براساس نظريه ديگر به ۸۰ ميليون نفر كاهش مى يابد( درحال حاضر جمعيت روسيه ۱۴۳ ميليون نفراست) . طبق نوشته روزنامه نيويورك تايمز ( ۱۱ اكتبر ۲۰۰۴) « روسيه احتمالاً يك ملت درحال مرگ است وباتهديدى روبرو است كه ديگركسى پيرامون ايدز صحبت نخواهد كرد.»
درست درنقطه مقابل ؛ چين پس از مائو ( با يك پنجم جمعيت بشر ) درحال بازسازى نظم نوين جهانى است.ديگر صحبت از اين نيست كه چين چگونه مى خواهد جهان را تغيير دهد؟ بلكه صحبت ازاين است كه چين چگونه جهان را تغيير مى دهد؟ همانگونه كه «جاشواكوپررامو» مى نويسد: «خيزش چين بافيزيك نوينى، نظم بين المللى را براى رسيدن به قدرت وتوسعه شكل مى دهد».
بازى بزرگ جديد (كه حول محور انرژى مى چرخد) تاحدودى ايجاب مى كند كه منطقه آسياى مركزى همچون سربازان بى قدرت صحنه شطرنج ؛ آلت دستى براى عوامل قدرتمند باشند. سازمان همكاريهاى شانگهاى نشان مى دهدكه درآغاز قرن بيست ويكم بازيگران قدرت سرنوشت منطقه را تعيين خواهندكرد.آسياى مركزى صحنه تئاتر بازى بزرگ نيست، بلكه آزمايشگاهى براى اجراى نقشه بزرگ است كه تااينجاى كار غرب درآن نقشى ندارد.
همچنين، اين مسأله « مشكل سين كيانگ » نيست كه آسياى مركزى بى اراده را شكننده كند، بلكه برعكس موضوع « تجربه سين كيانگ » است كه احتمالاً به ايجاد تعادل وتوسعه درمنطقه بزرگ كمك خواهد كرد.
دراين چارچوب است كه مى خواهيم نقش سين كيانگ واحياى جاده ابريشم را بررسى كنيم.
به نظر مى رسد ازديد مناطق ساحلى درحال شكوفايى چين به ويژه شانگهاى، سين كيانگ يك منطقه دورافتاده از مركز است. ساكنين مناطق داليان وشن جن عموماً اين منطقه را دشتهاى كويرى با كوههاى بلندى مى دانند كه از دشتهاى حاصلخيز به دوراست. احتمالاً بزودى اين تصورتغيير خواهدكرد چون منطقه اويغورنشين خودمختار سين كيانگ به تدريج درحال تبديل شدن به قلب اوراسيا پس از فروپاشى اتحاد شوروى است.

اهميت استراتژيك سين كيانگ
سين كيانگ (سرزمينهاى جديد) كه درسال۱۹۵۵ به صورت رسمى به عنوان يكى از پنج منطقه خودمختار جمهورى خلق چين شكل گرفت، براى پكن ازاهميت استراتژيك فوق العاده اى برخورداراست.به علاوه، آنچه كه «تجربه سين كيانگ»خوانده مى شود خيلى فراتر از مرزهاى چين معنى داراست.دراين منطقه تحولات مثبت جهانى بين نوگرايى اقتصادنوين وسريع واحياى جاده باستانى ابريشم درجريان است. رسانه هاى غربى عموماً به صورت گسترده ورقابتى ، اغلب درچارچوب «مشكل سين كيانگ» خبروگزارش ارسال مى كنند و حوادث نادر وفاقد اهميت را با پوششى ازجدايى طلبى ، محدوديتهاى اقتصادى وبنياد گرايى اسلامى برروى آنتن ها ارسال مى كنند. تحليلگران در مورد موضوع« مشكل سين كيانگ » از كاه ،كوهى مى سازند. اجازه دهيد اينجا به نكته ديگرى اشاره كنيم كه اميد است زمينه را براى مناظره وپژوهش واقعى فراهم آورد ؛ مطرح كنيم آنچه كه «تجربه سين كيانگ » نام دارد ،مؤيد اين است كه اختلافات درونى قابل حل ودرحال حل شدن هستند.
البته اين بدين معنا نيست كه مشكلى درسين كيانگ وجودندارد ، بلكه تأكيدى است براين واقعيت كه مشكلات با رهبرى صحيح وشفاف ، سازنده وچشم انداز متعادل ،مهارشدنى وقابل مديريت هستند. سين كيانگ چين درآينده نه چندان دور به عنوان يك عامل تكميل كننده درايجاد ثبات منطقه اى درآسياى مركزى نقش مهمى ايفاخواهد كرد. درچنين شرايطى است كه منطقه سين كيانگ، دردستيابى چين به موفقيت وكاميابى بزرگ و به دوراز هرخطر، اهميت خودرا به نمايش مى گذارد كه براى آسيا ، اوراسيا وجهان خيلى مؤثر خواهدبود.
سين كيانگ درغربى ترين نقطه چين، يك ششم ازمساحت ۹‎/۶ ميليون كيلومترى اين كشور را تشكيل مى دهد كه بزرگتر از مغولستان، دوبرابر پاكستان و دقيقاً باسرزمين ايران برابر است. اين منطقه خودمختار با هشت كشور مستقل (مغولستان، روسيه، قزاقستان، قرقيزستان ، تاجيكستان، افغانستان، پاكستان وهند - چين مجموعاً با ۱۴ كشورمرز زمينى دارد) هم مرز است ومرزهاى بين المللى آن يك چهارم كل مرزهاى زمينى چين را به خود اختصاص داده است (مجموع مرزهاى زمينى چين ۲۲۱۱۷ كيلومتر است) . وجود سين كيانگ دردرون منطقه بزرگ آسياى مركزى به عنوان محور ثبات وتوسعه اقتصادى محسوب مى شود. بابازشدن مرزها ( هم اكنون ۱۷ گمرك مرزى درسين كيانگ فعال است وقرار است به زودى سه نقطه مرزى ديگر بازشود ) نه تنها شهروندان چينى ازآن بهره مند مى شوند بلكه منطقه شكننده ازنظر سياسى درحال توسعه مغولستان ،منطقه تقريباً منزوى شده سيبرى، آسياى مركزى بى ثبات شده پس از فروپاشى اتحاد شوروى ، جنوب شرق آسيا ومنطقه « آق سو» كه سين كيانگ را باكشمير مورد اختلاف هم مرز كرده است، هم ازآن منتفع مى شوند.
تاريخ جديد سين كيانگ بادستاوردهاى اقتصادى آن كه ازمناطق « آلتاى تاختن »و از «كاشغر» تا «حامى» به چشم مى خورد ودر« ارومچى »مركز منطقه خودمختار به اوج خود مى رسد، شناخته مى شود.باخالص درآمد سرانه منطقه اى ۱۳۹۰ دلار براى هرنفر درسال ۲۰۰۴ سين كيانگ درميان ساير استانها در رديف سيزدهم قرار دارد ( ثروتمندترين منطقه شانگهاى با ۷۰۰۰ هزار دلار وفقيرترين گويجو با ۵۰۰دلار است - كتاب آمار ۲۰۰۵ چين ).
پيش از تأسيس جمهورى خلق چين ، تنها وسيله حمل ونقل در منطقه چهارپايان بودند ودرسال ۱۹۶۲ تنها مسير راه آهن خط قطار «لنجو» به« ارومچى» بود. درسال ۲۰۰۱ بيش از ۳۰۰۰ كيلومتر خط ريلى در منطقه داير شده بود كه درسال ۲۰۰۳ مسير ۱۵۰۰ كيلومترى ارومچى به كاشغرنيز به آن اضافه گرديد. درمسير شاهراه بين المللى ۱۰۹۰۰ كيلومترى اوراسيا كه ازاستان جيانگسو درشرق چين آغاز وتا روتردام در اروپا ادامه دارد،سين كيانگ نقطه اتصال اين محورحياتى بين المللى است. درسال ۱۹۴۹ سين كيانگ تنها سه هزار كيلومتر شبكه راهى داشت درحالى كه درسال ۲۰۰۱ بزرگراههاى اين منطقه بالغ بر ۸۰هزار كيلومتر بود كه ۴۲۸ كيلومتر آن را شاهراه تشكيل مى دهد؛ بزرگراهى كه از كوير «تكلمكان» مى گذرد. اين اولين بزرگراه در جهان است كه بر روى شن هاى روان ساخته شده است.
اين منطقه خودمختار درحال حاضر داراى ۱۱ فرودگاه بين المللى است كه ارومچى را به آلماتى ، تاشكند ، مسكو ، اسلام آباد ودوحه متصل مى كند. لازم به گفتن است كه به دست آوردن اين همه موفقيت درچنين شرايط سخت جغرافيايى عقب افتاده بدون اتكا به مردمى كه كاملاً به شور وشعف آمده اند، امكان پذيرنيست. براى مردم چين، منطقه سين كيانگ تاحدودى مانند منطقه غرب وحشى براى آمريكايى هاست ؛ منطقه جديدى براى به دست آوردن وتوسعه دادن.
منطقه سين كيانگ مى تواند بر منابع مهم زير زمينى خود كه ۳۰ درصد نفت چين را درخودجاى داده وپس از استان «خه لونگ جيانگ» درشمال شرقى ازنظرمنابع درجايگاه دوم كشورقرار دارد، تكيه كند. منابع گازطبيعى منطقه ۳۵ درصد ذخاير گازى چين را درخود جاى داده وازاين نظر درتمام چين اول است. همچنين اين منطقه دالان عبورانرژى موردنياز چين است كه خط لوله قزاقستان ازآن عبورمى كند كه اولين خط لوله نفتى فرامرزى چين دراين منطقه محسوب مى شود وقراراست سالانه ۱۰ ميليون تن نفت خام قزاقستان را به چين انتقال دهد.اين خط لوله باسرمايه گذارى مشترك چين وقزاقستان احداث شده ونشانه محكمى ازمشاركت آسياى مركزى درپروژه هاى فرامليتى منطقه است كه نقش محورى سين كيانگ درآن مشخص وبارزاست.
« سياست توسعه غرب» دولت مركزى چين كه ازسال ۱۹۹۹ براى ايجاد تعادل درتوسعه مناطق ساحلى شرق توسعه يافته وغرب توسعه نيافته به مورد اجرا گذاشته شده است ، نقش اقتصادى سين كيانگ را مستحكم تر مى كند.دولت محلى سين كيانگ مى تواند ازطريق توسعه آموزش عالى ( درحال حاضر ۲۸ مركز آموزش عالى دراين منطقه فعال است) بازمينه سازى جهت جذب سرمايه گذار ى ازساير مناطق چين وخارجى دراين زمينه تقويت كند. درسال ،۲۰۰۳ سين كيانگ درزمينه جذب سرمايه گذارى خارجى پيش ازتبت وتقريباً در انتهاى جدول قرار داشت كه باتوجه به تواناييهاى منطقه به هيچوجه درخور آن نيست.
بخش كشاورزى دراين مناطق ازتواناييهاى بالقوه بالايى برخوردار است وازحيث گردشگرى نيز زمينه زيادى براى ايجاداشتغال براى بيكاران محلى وسايرمناطق دارد. اين منطقه با داشتن گمركات فعال خود اقتصاد كشورهاى همجوار را به حركت در مى آورد. سين كيانگ ازنظر تجارت خارجى درسال ۲۰۰۴ بين ۳۱ استان چين مقام نوزدهم را داشت كه مى تواند درزمينه اشتغال وبازار كار وكالا براى ديگرمناطق پرجمعيت، زمينه خوبى باشد.
ادامه دارد