معصومه وروانى

وندال ها مى آيند! اين مى تواند جنجال برانگيزترين و پرجاذبه ترين تيتر براى نگاه كنجكاو هر خواننده اى باشد. اما وندال ها لابد حالا آزادانه و بى پروا در شهر كه نه در تمام كوچه پس كوچه هاى ثانيه هاى به شماره افتاده اسفند به يك بهانه اتفاقاً ملى و سنتى، بين هر جمعيتى مى گردند و هرآنچه كه نبايد بكنند مى كنند كه ساده ترين آن انفجارهايى است كه لابد شما را به ياد چهارشنبه سورى مى اندازد.
اما زن باردارى كه در شيرين ترين رؤياهاى بچه دارشدن خود غرق است و ناگهان يك «سيگارت» و يا هر موادمنفجره لعنتى ديگرى كه قدرت ويران كردن شيشه هاى اتومبيل هاى اطراف را دارد، كنارپايش منفجرمى شود، چطور؟
بله ! بازهم چهارشنبه آخر سال و باز هم قصه آتش و انفجار و فاجعه.درحاليكه تمام شهر پر شده از ترقه و ترقه فروش، در و ديوار از خطر مى گويد و تهديد مى كند به اينكه آخر سالتان را با فاجعه گره نزنيد و باز هم ترقه است كه فروخته مى شود و صداهاى مهيب است كه گاه و بى گاه تنمان را مى لرزاند. چه وسوسه اى، چه طلسمى، چه اعجازى در اين همه انفجار نهفته ؟ چه كيفى دارد اين ترساندن و ترسيدن كه همه مبتلابه آنند ؟ و عجبا كه على رغم تمام تهديدها و خط و نشان ها هرچه به آخرين چهارشنبه سال نزديكتر مى شويم صداى انفجارها كركننده تر مى شود. امروزه نه تنها از رسوم كهن چهارشنبه سورى اثرى برجاى نمانده حتى آن رسومى كه از زمان كودكى خود به ياد مى آوريم نيز رفته رفته از ياد ما مى رود. ديگر اثرى از «قاشق زنى» نيست و شايد تا چندسال ديگر آجيل «مشكل گشا» هم تنها در خاطرات به جا مانده باشد. اما چيزى كه جايگزين اين رسوم شده است، صداهاى مهيبى است كه هر سال از سال پيش بلندتر و وحشتناك تر مى شود و شهر را در شب چهارشنبه سورى تبديل به يك ميدان جنگ مى كند. چرا؟

جاى خالى اوقات فراغت
در كشور ما بخاطر مسائل اجتماعى و سياسى و... براى پر كردن اوقات فراغت و شادى جوانان فكر و برنامه ريزى نشده است، لذا جوانان خود به فكر احياى آداب و رسوم خود مى افتند، مثل مراسم چهارشنبه سورى و برنامه ريزى مى كنند تا چيزى را كه ندارند، به دست آورند و اين امر با توجه به اين مسأله كه جوان مشتاق انجام كار خارق العاده است ممكن است در برگزارى مراسم چهارشنبه سورى سبب بروز اغتشاشاتى هم بشود. دكتر اصغر دادخواه، روانشناس بالينى و استاديار دانشگاه علوم بهزيستى و توانبخشى دراين باره مى گويد: «پدربزرگها و مادربزرگهاى ما از چهارشنبه سورى به عنوان مراسمى براى شادى و تحول ياد مى كنند.جوانان ما هم نياز دارند كه از اين تحول سهمى داشته باشند. جوانان مى خواهند هم فرهنگشان را حفظ كنند، هم شاد باشند و هم خاطراتى داشته باشند.بحث برنامه هايى براى بروز احساسات جوانان در تمام دنيا به اشكال مختلف وجود دارد.
از چند سال قبل سعى شده در مورد برگزارى مراسم چهارشنبه سورى برنامه ريزى شود.گاهى فكر كردند جمع گرايى و اينكه براى برگزارى مراسم همه را جمع كنند در جايى خوب است.گاهى فكر كردند محله اى برگزار شود يا با كنترل برگزار شود.اينها به نظر من راه حل نيست.بايد ابتدا جوان را با مراسم آشنا كرد.جوان مى خواهد به فرهنگى كه دارد، اهميت داده شود.براى آشنايى با فرهنگ تسهيلاتى لازم است.بسيارى از جوانان ما اصلاً فلسفه مراسم چهارشنبه سورى را نمى دانند.فكر مى كنند اين مراسم دور هم جمع شدن، دست زدن، رقصيدن، هياهو ايجاد كردن و مزاحم آرامش مردم شدن است.مى روند سراغ ترقه بازى و چون ترقه هاى سالمتر در اختيارشان نگذاشته اند، مى روند سراغ مسائل غير قانونى.براى برگزارى مراسم بدور از اين مسائل و به شكل صحيح بايد به جوانان آگاهى داد، تسهيلات با كنترل لازم براى شان فراهم شود، برگزارى مراسم با شركت خانواده ها و مسؤولان صورت گيرد.ما نمى توانيم مراسم ملى خود را حذف كنيم، چون در دل جامعه جا گرفته است.مراسم بايد با مشاركت همه انجام شود تا هم تخليه احساسات، هم هدايت احساسات و هم هدايت فرهنگ صورت گيرد.»
اين در حاليست كه همه ساله مقادير معتنابهى از مواد محترقه مجاز و غير مجاز در ايران خريد و فروش مى شود و آمار دقيقى در اين مورد وجود ندارد و تنها آمارى كه موجود است و ارائه مى شود آمار مربوط به دستگيرى و جمع آورى مقادير معتنابهى از مواد محترقه اى است كه به صورت غير مجاز توليد و خريد و فروش مى شود.همين چند روز پيش بود كه فرمانده انتظامى استان تهران از كشف بيش از ۲‎/۵ ميليون انواع مواد محترقه طى چند روز اخير در اين حوزه استحفاظى خبر داد و اعلام كرد كه ۹۰ درصد اين كشفيات قاچاق و عمدتاً چينى هستند.بنا به اخبار رسيده سردار رضا زارعى در گفت وگو با خبرنگار «حوادث» ايسنا، در تشريح نحوه شناسايى محموله قاچاق اظهار كرد كه حدود دو ميليون عدد انواع مواد محترقه به حجم دو كاميون خاور مربوط به عمليات هاى ۴۸ ساعت قبل در «قرچك» ورامين است كه به صورت قاچاق وارد و براى توزيع به استان تهران انتقال يافته بود.
اين در حالى بود كه تفاوت اين كشفيات نسبت به كشفيات سالهاى قبل در نوع انفجارى و خطرناك بودن مواد محترقه بود، چراكه عمده مواد محترقه مكشوفه قاچاق از نوع خمپاره اى، TNT، موشكى، نارنجك، ديناميتى و انفجارى قوى بوده، به طورى كه با نصب بروشور روى آنها، توصيه و هشدارهاى ايمنى در خصوص نحوه استفاده از اين مواد محترقه ذكر شده است.بنا به گفته سردار زارعى، پس از ورامين، بيشترين كشفيات مواد محترقه طى روزهاى اخير به ترتيب مربوط به كرج و اسلامشهر بوده است، اين در حاليست كه بر روى مواد محترقه مكشوفه وارداتى در اسلامشهر، عكس هاى خوانندگان و هنرپيشه هاى زمان طاغوت نصب شده بود.
از طرف ديگرتا روز پنج شنبه ۱۰ اسفند ماه، مأموران پليس از ۶۵۰ واحد صنفى مظنون در حوزه استحفاظى استان تهران بازديد كردند كه در اين ميان ۵۰ واحد صنفى متخلف پلمپ و ۴۰ تن نيز به عنوان متهم در اين رابطه دستگير شدند كه عمدتاً مبادرت به تهيه و يا توزيع مواد محترقه كرده بودند.و اين موضوع نشان مى دهد كه تقاضا براى اين مواد به حدى است كه هر سوداگرى حاضر به ريسك و پرداختن به اين كار است تا بلكه شب عيد بواسطه «شهوت ترساندن» ميليون ها تومان به جيب بزند.
چهارشنبه سورى يا چهارشنبه سوزى؟
چهارشنبه سورى، گذر از سردى و زردى و ناتوانى و سترونى و زمستان به گرمى و سرخى و توانايى و زايايى و بهار و تابستان است.روشن كردن آتش به ياد آتش مقدس ورهرام و ستايش نور و روشنايى و از كنج خانه ها بيرون آمدن و با جمع بودن و احساس يكى شدن و يكى بودن و همبستگى و پريدن از روى آتش و با شوق و با صداى بلند گفتن اين كه زردى من از تو(يعنى آن چه كه از زمستان در من مانده است) و سرخى تو از من(يعنى آن چه كه من براى زندگى به آن نياز دارم)،  همه از ياد رفته است.آن شور و شوق و هيجانى را كه پدران ما داشتند تا از باغ ها و بيابان هاى محل خار و چوب جمع كنند و در محله مان به آتش بكشند و حتماً از روى آن بپرند، و جوان ترها آتش گردان بياورند و تكه اى آلمينيوم در آتش بگذارند و آتش گردان را بگردانند تا آلمينيوم ذوب شود و حلقه اى زيبا در آسمان درست كنند، و بعد چادرى به سر بكشند و با قاشق زنى به در خانه همسايه ها بروند و كلرات بخرند و زير پايشان با سنگ مرمر بتركانند تا صدا كند حالا جايش را به ترقه بازى داده است تا آن را زير پاى ديگران بتركانيم.آن هم با يك حرص و ولع ساديستيك كه آن فرد اصلاً متوجه نشود و خود را به كوچه على چپ مى زنيم كه ما نبوديم.آموخته ايم كه خشونت بورزيم و بعد دنبال مقصرش باشيم.اين ترقه بازى نوعى عمل پنهانى است كه نتيجه برخوردهاى بى فرجامى است كه در ساليان گذشته با رسم و رسومات داشته ايم.
ترقه  و نارنجك بازى جاى آتش بازى را گرفته است.آن آتش از مهر بود و اين آتش از كين.از اين روى نرمى و دوستى جاى خود را به تندى و خشونت سپرده است.بالاخره سال ها بر طبل خشونت كوفتن و ما را از فرهنگ دوستى دور كرده،  به فرهنگ دشمنى نزديك مى كند.
سال گذشته و در فرداى آخرين چهارشنبه سال روزنامه ها نوشتند: « انفجارهاى پياپى نارنجك هاى دست ساز در شب چهارشنبه آخر سال نظم عمومى شهر تهران را به هم ريخته بود. در بسيارى از خيابان ها به دليل روشن شدن آتش ترافيك شديدى به وجود آمده بود. ساكنان قسمت هايى از شهر تهران از نخستين ساعات عصر روز گذشته بچه هاى خردسال خود را به داخل خانه هايشان بردند تا از تركش هاى احتمالى نارنجك ها در امان بمانند. » بر اساس اعلام مركز خدمات ايمنى آتش نشانى تهران در آخرين چهارشنبه سال گذشته ۱۲۵ مورد حريق در نقاط مختلف شهر به اين سازمان گزارش شد كه از اين تعداد ۸۰ مورد بر اثر برگزارى مراسم چهارشنبه سورى بوده است و اين حوادث ۸۰ ميليون ريال خسارت بر جاى گذاشت.اما نكته پر اهميت تر در اين اتفاقات نه سوختن ۲۱ خانه بود، نه خاكستر شدن ۱۷ دستگاه اتومبيل و نه خسارت هاى وارده به ۸ نقطه از فضاى سبز شهرى بلكه غروب غم انگيز چهار زندگى و انتقال پيكر خون آلود و نيم سوخته ۲۴ جوان به بيمارستان ها بود.حادثه خبر نمى كند. خانواده هاى بسيارى در آستانه حلول سال ۸۴ مجبور شدند پاى تخت بيمارستان ها پيگير مسائل مربوط به درمان كودكان مصدومشان باشند. چند خانواده هم با خاموش شدن صداى انفجارها رخت سياه بر تن كرده و به جاى اينكه پاى هفت سين بنشينند، سربرمزار فرزندانشان مى گذارند. هولناك ترين حادثه چهارشنبه سورى سال گذشته در يك خانه مخروبه حوالى خيابان ۱۷ شهريور تهران رخ داد.شدت انفجار در اين خانه كه ساعت
۱۹‎/۳۰ دقيقه در آخرين چهارشنبه سال گذشته به وقوع پيوست به حدى بود كه تمامى اهالى منطقه سراسيمه به خيابان دويدند.در اين حادثه دو جوان ۱۷ و ۱۵ ساله جان خود را از دست داده و دو تن ديگر به شدت مصدوم شدند.در همان شب پسر۱۷ ساله حميد عليدوستى مربى تيم ملى فوتبال جوانان كشورمان بر اثر انفجار مواد محترقه دچار مصدوميت شديد شد كه پس از انتقال به بيمارستان جان سپرد.وى پويان عليدوستى نام داشت. برادر «ترانه عليدوستى» يكى از بازيگران اصلى فيلم « چهارشنبه سورى» كه امسال كلى جايزه از جشنواره فجر دريافت كرد. در آخرين چهارشنبه سال گذشته حوادث تلخ ديگرى هم به بار آمد. انفجار نارنجك دست ساز در اتوبوس مسير ولى عصر به مترو صادقيه، پرتاب نارنجك دستى به داخل يك مجتمع مسكونى در منطقه شهرك غرب، انفجار مواد محترقه در آشپزخانه و مجروح شدن يك پدر و پسر در خيابان قزوين، انفجار نارنجك دست ساز و مجروح شدن يك مأمور كلانترى ۱۶۳ در منطقه دركه و... ديگر حوادث ناگوار اين جشن در نقاط مختلف تهران در سال گذشته بود.راستى فرداى آخرين چهارشنبه امسال چه اخبارى براى تيتر شدن خواهيم داشت ؟