زرين رستمى وند
آراستن محيط زندگى و چيدن اثاث خانه به گونه اى دلپذير، دست كم در آغاز سال نو، دغدغه بسيارى از خانواده هاست، اما به هرحال ما نياز به الگوهايى داريم كه براساس شناخت رنگها، نوع اشيا، ابعاد فضا و با هر ميزان درآمد، به ما كمك كنند تا خانه را به محيطى گرم و دلپذير براى تمام فصول تبديل كنيم.
تغيير چيدمان، تغيير اثاث منزل، تغييرتزئينات، تغييرات جزئى تر ازقبيل تعويض رويه مبلمان يا تغييررنگ يا كاربرى اشيا و لوازم مورداستفاده و... با هرمنطقى كه صورت گيرد _ ازجمله جايگزين كردن ملال منظره تكرارى با شادابى دادن يك چهره تازه به محيط زندگى يا تغيير رنگها متناسب با شرايط موجود _ دست كم، بدون برنامه و ديد كم و بيش مبتنى بر شناخت رنگها و كاربرى خلاقانه اشيا، چندان كمكى به ما نخواهدكرد؛ هرچند هر تغييركوچكى كه با هدف تقويت جريان انرژى مثبت در خانه صورت گيرد، مى تواند ما را به اين هدف نزديك كند.
ارائه الگوهايى كه بتواند در ايجاد اين تغييرات به طور متناسب و با توجه به شرايطى كه داريم به ما كمك كند، براى مجله «ايران آذين» كه عنوان نخستين نشريه آرايه اى و دكوراسيون در ايران را يدك مى كشد، به عنوان يك هدف مطرح است.
اما «ايران آذين» اهداف ديگرى هم دارد؛ چنانكه دكتر «فاطمه كاتب» مديرمسؤول و سردبير اين ماهنامه مى گويد: «تلاش من اين است كه يك رنسانس در خانه خانواده هاى ايرانى به وجود بياورم.» او دستيابى به اين هدف را امكانپذير مى داند.
نگاهى به فعاليت هاى او، باعث مى شود اعتقادش به امكانپذير بودن ايجاد هر تحولى در زندگى براى كمك به بهتر شدن آن، با اطمينان پذيرفته شود.
مديرمسؤول و سردبير اين نشريه دكتراى معمارى اش را در سال ۱۹۹۸ از دانشگاه UCE انگلستان دريافت كرده و از اين دانشگاه و دانشگاه آكسفورد فلوشيپ دارد. او عضو هيأت علمى دانشگاه الزهراست.
بنيانگذارى رشته صنايع دستى در دانشگاه الزهرا، بنيانگذارى دانشكده هنر و معمارى دانشگاه آزاد اسلامى، رياست دانشگاه هنر اصفهان در سالهاى ۱۳۸۰ تا ،۱۳۸۳ همكارى و شركت در ايجاد رشته معمارى در پروژه مشترك مالزى و انگلستان و همكارى و شركت در ايجاد رشته معمارى دركالج هنر آتن يونان، تنها بخشى از فعاليتهاى دكتر كاتب است.
او با تأكيد بر ارائه الگوهايى دراين مجله براى طراحى زيباتر و خلاقانه محيط زندگى مى گويد: «واقعيت اين است كه در سالهاى گذشته به مقوله آرايه منزل خيلى بها نداده ايم. شايد هم به دلايلى، بى توجهى به اين مسأله آنقدر عميق بوده كه بازگشت به آن نياز به زمان دارد».
او معتقداست اگر به زيبايى ها توجه نكنيم، همه آنها را ازدست خواهيم داد.
سال نو، فرصتى براى زيباترديدن
هيچكس دوست ندارد درمحيطى نازيبا، شلوغ و به هم ريخته زندگى كند يا پس از پايان روز كارى وارد چنين فضايى شود.
اين فضا، نه تنها به بازيافتن آرامش كمكى نخواهدكرد، بلكه به دليل كمترين دخالت در قرارگرفتن اشيا و آراستن آن، باعث بروز درجاتى از احساس بيگانگى نسبت به محيطى كه درآن زندگى مى كنيم، خواهدشد.
اين همه به اضافه استرس ناشى از فشارهاى زندگى و مشكلات روزمره، چنانكه مى نمايد، ناخوشايند است.
مديرمسؤول و سردبير «ايران آذين» دراين مورد مى گويد: «از يك جايى بايد شروع كرد.» و ادامه مى دهد: «هركسى مى تواند با خودش خلوت كند و يك روز را براى شروع يك فصل تازه در زندگى اش انتخاب كند كه فكرمى كنم الآن، در آغاز سال نو، فرصت مغتنمى براى اين منظور است. مى توانيم در كنار خانه تكانى فيزيكى، خانه تكانى معنوى هم بكنيم و دركنارش نوع نگاه و توجه به محيط زندگى مان را هم تغيير دهيم.»
به هرحال، اين نكته قابل انكار نيست كه دو مقوله توجه به زيباسازى محيط زندگى و ارزشى كه فرد براى خود قائل است همبستگى دارند.
دكتر كاتب نيز مى گويد: «اگر به خودمان توجه نداشته باشيم، به ظاهرمان هم بى توجه خواهيم بود. اگر به ظاهرمان توجه نداشته باشيم به محيط زندگى مان هم بى توجه خواهيم بود. شايد ندانيم علت اينكه از صبح تا شب خوشحال و خوش اخلاق نيستيم، تأثير رنگهاى اطراف ماست. ادراك بصرى، موضوع بسيار مهمى است. يك كارمند شايد نداند دليل اينكه پاسخ مردم را خوب نمى دهد، اين است كه ميزش در زاويه بدى قرارگرفته و شلوغ است و صندلى ناراحتى دارد. اگر باور كنيم كه درصورت قرارگرفتن در فضايى كه اشيا بى نظم و ترتيب درآن چيده شده اند، نمى توانيم مهربان باشيم، دقت بيشترى به فضاى اطرافمان و چيدمان آن خواهيم داشت».
اين گفته درواقع تأكيدى است بر تأثيرپذيرى زيبايى و آراستگى درون فرد و آراستگى محيط زندگى او.
ايران آذين؛ مجله اى براى همه قشرها
برخى معتقدند مجله ايران آذين ويژه قشر خاصى از جامعه است، اما مدير مسؤول و سردبير اين مجله نظر ديگرى دارد.
او مى گويد: «آنها كه درآمد بالا دارند، آنقدر سطح زيربنا دارند و آنقدر نمايشگاه مبل و... هست كه با سليقه خوب يا بد اين مبلمان را درخانه شان بچينند. صحبت من با همه قشرها بويژه قشرى است كه درآمد كمترى دارند تا بتوانند با همان امكانات و شرايطى كه دارند از الگوهاى داده شده ايده بگيرند و محيط زيباترى براى زندگى خود و خانواده شان ايجاد كنند.»
كاتب دراين مورد كه چرا از مدلهاى غربى در ايران آذين بيشتر استفاده مى شود، مى گويد: «وقتى آپارتمان را گرفته ايم، پس بايد چيدمانش را هم بگيريم.»
و ادامه مى دهد: «براى اينكه مزرعه خوبى داشته باشيم بايد به مزرعه همسايه توجه كنيم. زيرا تجربه او به ما كمك مى كند. براى اينكه الگوى بهترى داشته باشيم بايد ببينيم در گوشه و كنار دنيا در آپارتمان هاى شان چطور زندگى مى كنند. من از نمونه هاى اروپايى، كشورهاى شرقى، اسلامى و كشورهاى همسايه، هر موضوعى پيداكنم كه به درد مخاطب مجله بخورد از آن استفاده مى كنم».
او معتقداست در گذشته، در معمارى و زندگى سنتى مان، بيشتر به موضوع آرايه منزل و استفاده از رنگ و نور توجه داشتيم. اما آپارتمان نشينى باعث فاصله گرفتن ما از اين آرايه ها شده است. برخى از آن سنت ها هم اگرچه حفظ شد، اما با زندگى آپارتمان نشينى عجين نشده است. كاتب مى گويد: «بسيارى ازمردم كه در آپارتمانهاى كوچك زندگى مى كنند، بخش زيادى ازخانه را به عنوان مهمان خانه يا ناهارخورى درنظر مى گيرند و مبلمان هايى را هم مى چينند كه راحت نيست. درواقع ما بهترين نور و شرايط را جايى مى گذاريم كه خودمان اصلاً استفاده نمى كنيم. اين درست است كه معمارى سنتى ما اتاق مهمان، اتاق آفتاب رو، اتاق زمستانى و تابستانى داشته، اما اين دليل نمى شود در آپارتمانهاى ۸۰-۷۰ مترى هم اين الگو پياده شود.
در اين فضاها، مبلمان بايد پاسخگوى نياز خانواده باشد. اگر در آپارتمان، چيدمان صحيح داشته باشيم، لزومى نخواهدداشت خودمان را از فضاى مفيد زندگى مان محروم كنيم.
حتى گاه، با وجود اختصاص اين فضاها به مهمانى، دور هم نشينى هاى خانوادگى را هم از دست داده ايم.
جشن عروسى يا برخى مهمانى ها در رستورانها برگزارمى شود. ما كه قبلاً چنين چيزهايى نداشته ايم. خانه ها كوچك شده، اين برنامه ها به بيرون از خانه منتقل شده است. پس اگر اين برنامه ها را به بيرون منتقل كرده ايم، چرا زندگى مان را به ،۴۰ ۵۰ متر جا محدود كرده ايم؟ درحالى كه چيدمان صحيح به استفاده بهتر از محيط زندگى كمك زيادى مى كند».
كاتب تأكيدمى كند: «بى شك هر انسانى به طور ناخودآگاه تحت تأثير فضايى كه در آن بزرگ شده، قرار مى گيرد و اين تأثيرات را نگه مى دارد. اگر اين تأثيرات مثبت باشند، درآينده او به شيوه اى خلاقانه براين ارزشهاى مثبت خواهدافزود».
او به اختصاص صفحاتى درمجله به منظور الهام گرفتن مخاطب اشاره مى كند و اينكه با شمع يا با گل و نور چه كارها مى شود كرد، در همان بالكن كوچك خانه چه كارهايى مى شود كرد و...
كاتب مى گويد: «براى همين است كه صفحات مجله را يكنواخت نمى بينيد. بعضى از نمونه خانه هايى كه ارائه مى شود درواقع جزو درسهاى دانشگاهى است، اما اين آموزشها را در مجله به زبانى ساده تر به مردم ارائه مى كنيم.
شناخت رنگها، شناخت سبك ها، نحوه ايجاد هماهنگى بين رنگها در فصلهاى مختلف، شناخت انواع كفپوش و استفاده از كفپوش مناسب براى هر خانواده باتوجه به شرايطى كه دارد، بازسازى وسايلى كه درخانه وجوددارد و هماهنگ كردن آن با ساير لوازم مورداستفاده و... به طور خلاصه ايجاد شرايط بهتر و فضايى زيباتر و كارآمدتر با هرآنچه كه دراختيار دارند ازجمله اين آموزشهاست.
پنجره اى روبه معمارى و ارزشهاى گذشته
كاتب تأثيرگذارى مجله را مثبت مى داند. مى پرسم به علت اينكه مجله رقيبى ندارد؟ مى گويد: اين امر هم بى تأثير نيست، اما سعى كرده ام بخشهاى مختلف مجله را غنى تر كنم تا پاسخ موردنياز مخاطب را بدهد و گروههاى مختلف را جذب كند.
براى اين منظور مجلات و كتابهاى مشابه خارجى زيادى را مطالعه مى كنيم تا مطالب مفيدترى دراختيار مردم قرار دهيم».
او به ارائه الگوهاى ايرانى در مجله تأكيد مى كند: «سعى بر اين است هنرمندان ايرانى يا نمونه خانه هايى كه معمارى داخلى آنها برگرفته از فرهنگ ايرانى _ اسلامى است، معرفى شوند. گسترش اين فعاليت و معرفى نمونه هاى داخلى نيازمند حمايت و امكانات مالى است كه خوشبختانه باتوجه و قول مساعد مسؤولان در اين زمينه، سياستگذارى بهترى دراين خصوص در سال آينده خواهيم داشت».
مديرمسؤول و سردبير «ايران آذين» مى گويد: درواقع سعى ما بر اين است كه همه زمينه هاى مختلف حرفه اى را كه به نوعى به زيباتركردن محيط زندگى كمك مى كند، آموزش دهيم. اما يكى از برنامه هاى ما درآينده معرفى بخشهايى از كشور خودمان است. گذشته از اين معرفى هنر ملل را نيز در برنامه داريم. زيرا وسعت ديد و اطلاع از اينكه مردم در دنيا چگونه زندگى مى كنند به ما كمك مى كند تا راهمان را بهتر انتخاب كنيم. شايد اينكه فقط به يك منطقه توجه كنيم و فقط خودمان را ببينيم خيلى خوب نباشد.
كاتب، اما بر اصول بسيار مستحكم معمارى ايرانى تأكيددارد. او درواقع از گشودن پنجره اى روبه اين معمارى و فرهنگ مى گويد و اينكه: «متأسفانه از اصل خودمان خيلى دورافتاده ايم. ما به مطالعه ارزشهاى فرهنگى خودمان خيلى بها نداده ايم. بايد در اين زمينه يك سياستگذارى جدى صورت گيرد. اين اطلاعات بايد از طريق رسانه ها و كتب درسى به مردم ارائه شود تا بتوانيم ارزشهاى گذشته را پيدا كنيم. اين تقصير نسل امروز نيست كه با ارزشها و فرهنگ گذشته خود تاحدى فاصله گرفته است. اين نسل واقعاً نسل باهوش، فهميده و توانمندى است، اما بعضى از ارزشها به او انتقال داده نشده و اطلاعات قابل توجهى درمورد معمارى گذشته به او ارائه نشده است. ما درمجله ايران آذين سعى داريم به سهم خودمان به اين دو مقوله بپردازيم.»
او مى گويد: «زمانى كه رئيس دانشگاه هنر اصفهان بودم، يك آرشيتكت اسپانيايى، يك روز به دفتر من آمد و گفت: مى خواستم بگويم هيچ معمارى نبايد بميرد قبل از آنكه مسجد شيخ لطف الله را ببيند. اين چيزى جز باور و اعتقاد درونى نيست كه هنر را به آن عظمت و زيبايى مى تواند نشان دهد.
نمونه ديگر، ارسى است. ارسى، كنارهم نشينى شيشه و چوب است. بازى نور و شيشه هاى رنگى و انعكاس آنها در درون بنا در ساعتهاى مختلف، آنقدر محصور كننده است كه قابل وصف نيست، اما درمعمارى مدرن، شيشه تبديل به چيزى شده كه فقط بين ما و فضاى بيرون فاصله ايجاد مى كند. درمعمارى ارزشمند ما گچبرى، معرق، مشبك و... هركدام دنيايى دارند كه بايد موردتوجه قرارگيرد».
كاتب معتقداست: بسيارى از چيزهايى كه فكر مى كنيم غربى است درواقع خودمان داشته ايم: «تصاوير سنگى برجسته به جامانده از گذشته نشان مى دهد زمانى كه اروپا نمى دانست چه كند، ما صندلى داشتيم. دراين تصاوير شخصيت ها روى تخت و صندلى نشسته اند و لباس فاخر و آراسته دارند. ما اينها را داشته ايم. بنابراين چه دليلى دارد كه برخى فكر مى كنند ما از ديگران پيروى مى كنيم؟»
زندگى با آدابش زيباست
دكتر فاطمه كاتب، بر بازشناسى معمارى ايرانى _ اسلامى و سنتها و آداب زندگى ايرانى تأكيددارد. او معتقداست زندگى با آدابش زيباست و مى گويد: «فكرمى كنم بيشترين چيزى كه در كودكى ياد گرفتم، از مادر بزرگم بوده است. درگذشته، درجانماز گل خشك مى گذاشتند تا معطر شود. يا براى چاى خوردن آدابى داشتند. صدها سال پيش ظروف را با نقش هاى زيبا تزئين مى كردند، اما حالابعضى ها براى خواندن نماز يك مهر مى گيرند دستشان، يا حتى درخانه براى خوردن چاى يا غذا از ظروف يكبار مصرف استفاده مى كنند. موزه هاى ما پر است از اين همه هنر درطول تاريخ. آن وقت، امروز، متأسفانه نمى خواهيم اين زيبايى ها را به بچه ها و اطرافيانمان بدهيم».
دكتر فاطمه كاتب، حالا مى خواهد با مجله ايران آذين رنسانى درخانه هاى خانواده هاى ايرانى به وجود آورد تا شايد اين گامى باشد براى حركت در مسيرى تازه. تا در آينده به خاطر تأمل درمعمارى و ارزشهاى ديرين گذشته از همين امروز و بازيابى دوباره آنها، رنگ افسوس را از نگاهمان به گذشته پرافتخار معمارى ايرانى بزداييم؛ زيرا خدا زيباست و زيبايى ها را دوست دارد.
