- حبيب الله زنجانى، متولد ۱۳۱۸ خلخال.
- اخذ مدرك ليسانس علوم اجتماعى از دانشگاه تبريز، ۱۳۴۹.
- اخذ مدرك فوق  ليسانس علوم اجتماعى از دانشگاه تهران، ۱۳۵۱.
- اخذ مدرك دكتراى جمعيت شناسى از دانشگاه پاريس، ۱۹۷۴.
- عضو هيأت علمى دانشگاه تهران از ۱۳۵۲ تا ۱۳۶۴.
- محقق مركز مطالعات و تحقيقات شهرسازى و معمارى ايران.
- محقق نمونه وزارت مسكن در سال ۱۳۸۳.
- انجام دهها طرح تحقيقاتى و تأليف مقالات متعدد.
- عضو انجمن بين المللى مطالعات علمى جمعيت از ۱۹۷۶ تاكنون.
- عضو انجمن بين المللى جمعيت شناسان فرانسوى زبان.
- عضو انجمن جمعيت شناسى ايران.
- سردبير نامه انجمن جمعيت شناسى ايران.
- عضو هيأت تحريريه نشريه اقتصاد ايران.
تأليف كتابهاى:
۱- مهاجرت ۲- تجليل جمعيت شناختى ۳- گزيده مطالعات جمعيت مجموعه شهرى تهران ۴- جمعيت، توسعه و بهداشت بارورى ۵- جمعيت و توسعه ۶- جمعيت و شهرنشينى در ايران ۷- تقويم تاريخى دموگرافيك ايران ۸- مشاركت در تدوين «لغت نامه جمعيت شناسى». ۹- عضو هيأت مديره و مشاركت در تهيه كتاب «گيلان».
از جمعيت شناسان شناخته شده و صاحبنظر كشور است، از معلمى و تحصيل در رشته ادبيات به سمت و سوى جمعيت شناسى كشيده شد، در دهه ۱۳۶۰ بر ضرورت كنترل جمعيت كشور تأكيدكرد و هم اكنون مدير مطالعات جمعيت و امور اجتماعى مركز مطالعات و تحقيقات شهرسازى و معمارى وزارت مسكن و شهرسازى مى باشد.
حبيب الله زنجانى متولد ۱۳۱۸ خلخال است؛ متأهل و داراى دو فرزند.
از دوره تحصيل دبيرستان به مطالعه كتاب هاى تاريخى و خصوصاً تاريخ اجتماعى ايران گرايش داشته است و در بين داوطلبان استان هاى غربى كشور كه مايل به تحصيل در دانشسراى مقدماتى بوده اند مقام نخست كسب مى كند. از استادان شاخص او اين افراد را به ياد مى آورد، فرهنگ (استاد رياضى)، عبدالعلى كارنگ (استاد ادبيات)، صباح (استاد علوم تربيتى و روانشناسى) و على اكبر شعارى نژاد (علوم تربيتى و روانشناسى).در دوران دبيرستان و دانشسرا به كار در زمينه تهيه روزنامه ديوارى تمايل نشان مى دهد و در دوره دانشسرا هم در تهيه مجله «معلم» نقش داشته است.
از سال ۱۳۳۷ تا سال ۱۳۴۸ به عنوان معلم در خلخال، تبريز و تهران به تدريس در مقاطع ابتدايى و دبيرستان روى مى آورد و در مقاطعى هم مدير يا معاون مدرسه بوده است.علاقه به ادامه تحصيل باعث مى شود كه در كنكور و آزمون ورودى دانشگاه تبريز شركت كند. بنابراين در سال ۱۳۴۵ در رشته ادبيات دانشگاه مذكور پذيرفته و به مدت يك سال به تحصيل مى پردازد.
در سال ۱۳۴۶ بعد از داير شدن رشته علوم اجتماعى در دانشگاه تبريز و كسب موفقيت در آزمون ورودى، تحصيل در اين رشته را آغاز مى كند.
رساله اى هم تحت عنوان «بررسى مسائل نيروى انسانى در شمال آذربايجان» ارائه مى دهد. دراين رساله نحوه اشتغال، تحصيل و كلاً وضعيت نيروى انسانى شاغل به كار را در چهار شهر مرند، اهر، مشكين و مغان موردبررسى قرارمى دهد.
و نتيجه مى گيرد كه هرچه به سمت منطقه دشت مغان نزديكتر شويم فعاليت هاى وابسته به زمين مثل كشاورزى و دامدارى رونق بيشتر مى يابد و در شهرهاى مرند و اهر فعاليت هاى خدماتى _ صنعتى (صنايع كوچك و قاليبافى) رواج بيشترى پيدا مى كند و متوجه مى شود كه ميزان اشتغال به كار در مرند و اهر بالاتر از دو شهر ديگر است.
در پايان نامه فوق ليسانس در صدد برمى آيد مهاجرت و روشهاى بررسى آن را مورد بحث و تجزيه و تحليل قرار دهد.
در جريان تهيه اين پايان نامه با روشهاى تحليل مسائل اجتماعى آشنايى پيدامى كند. مهاجرت هم به عنوان يكى از موضوعات مشترك درحوزه هاى اقتصاد و جمعيت شناسى است و او به معرفى روشهاى تحليل مهاجرت مى پردازد. روشهايى كه برپايه آمارهاى حاصله از سرشمارى كاربرد پيدامى كنند.
ازجمله روشهاى بررسى مهاجرت، بر حسب محل تولد و اقامت است. روشهاى ديگر نيز شامل بررسى مهاجرت هاى «پيش نگر» و «پس نگر»است. در روش پس نگر با بررسى وضع موجود مى توان گذشته و تركيب جمعيتى، ساختار شغلى و اجتماعى و اثرگذارى مهاجرت را ارزيابى كرد.
در پيش نگر، روند گذشته تا به امروز موردتحليل قرارگرفته و درمورد آينده ارزيابى هاى خاصى صورت مى گيرد.
روشهاى ديگرى هم مطرح شده كه به بررسى مهاجرت را از نقطه نظرهاى اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى و تفاوت مهاجران ازنظر اشتغال، وضع سواد و درآمد مى پردازد.
درحال حاضر هم روشهاى قديمى بازنگرى شده و به صورت نرم افزار ارائه شده اند.
ازجمله استادانى كه از آنها به نيكى ياد مى كند دكتر فريد (استاد جغرافياى انسانى)، دكتر ترابى (استاد جامعه شناسى)، مرحوم شكوهى (استاد درس برنامه ريزى)، و رحيمى موقر (استاد جامعه شناس و مديرگروه) هستند و در دوره فوق ليسانس هم استادانى برجسته ازجمله دكتر غلامحسين صديقى (مديرگروه جامعه شناسى)، دكتر امانى (استاد جمعيت شناسى)، دكتر فيروز توفيق (استاد روشهاى تحقيق و پيشنهادى جامعه شناسى)، دكتر نظامى (استاد جامعه شناسى معرفتى) و دكتر روح الامينى (استاد مردم شناسى) داشته است كه هريك در حوزه هاى علوم اجتماعى صاحب آوازه و اعتبار بوده و يا همچنان هستند.
قبل از عزيمت به پاريس در مركز مطالعات و تحقيقات اجتماعى دانشگاه تهران به عنوان پژوهشگر به كار مى پردازد و درزمينه «مسكن»، «مهاجرت هاى داخلى در ايران»، «سالخوردگى جمعيت» و «جمعيت شناسى تطبيقى در ايران و جهان» تحقيقاتى به انجام مى رساند.يكى از فعاليت هايى كه در اين زمينه پيگيرى مى كند مسأله پيران و سالخوردگى جمعيت است.
«مسأله پيران و سالخوردگى جمعيت از روزى آغاز مى شود كه مواليد را كنترل كنيم. با چنين كنترلى، سالخوردگى شروع مى شود و نسبت افراد سالخورده به كل جمعيت افزايش پيدامى كند.»
تز دكترايش را نيز درمورد سالخوردگى جمعيت و پيامدهاى اقتصادى و اجتماعى آن در ايران مى نويسد. با توصيه پروفسور النجيرالد _ استاد مشاورش _ به اين كار اقدام مى كند و در پاريس از اطلاعات موجود در زمينه تركيب جمعيتى كشورهاى اروپايى استفاده مى كند.
استاد مشاور او معاون دانشگاه سوربن و مديريكى از بخشهاى مركز مطالعات و تحقيقات جمعيت شناسى پاريس بوده است و زنجانى يك دوره عالى امور و مسائل اجتماعى را در مركز بين المللى مطالعات علوم ادارى پاريس مى گذراند و ديپلم عالى مركز را هم دريافت مى كند.
در تزش نتيجه مى گيرد: اگر كنترل مواليد و مخصوصاً در كشورهاى جهان سومى استمرار پيداكند در يك دوره ۴۰-۳۰ ساله جامعه با آثار سالخوردگى جمعيت مواجه مى شود و در يك دوره ۶۰-۵۰ ساله شديداً آثار سالخوردگى جمعيت ملموس مى شود.
دومين نكته اين است كه در اين نوع كشورها با كنترل جمعيت ميزان اميد به زندگى افزايش مى يابد. بنابراين جامعه هم دچار سالخوردگى جمعيت مى شود و در يك زمان هم مسائل جوانى جمعيت ظاهر مى شوند.
از ديد زنجانى ممكن است در يك جامعه تفاوت نگرش هاى نسلى آشكار شود و در حالت تشديديافته تضاد نسلى به وجود آيد.
يعنى وضعيتى كه نسل جوان نمى تواند به راحتى نسل سالخورده را تحمل كند و ارزشهاى جوانان هم براى بزرگسالان قابل هضم نيست.
ازدواج و اشتغال مهمترين مسائل جوانان و نسل جوان و ازسوى ديگر گذران اوقات فراغت، تأمين معاش و بهداشت و تأمين نيازهاى ضرورى افراد پير همچون نياز به سمعك، عصا و تحت پوشش خدمات درمانى بودن از مسائل افراد سالخورده است.
مى گويد اگر ما امروزه مسائل جوانان كه اشتغال، ازدواج، مسكن و مواردى از اين قبيل است را حل كنيم در آينده فقط مشكلات افراد سالخورده را داريم.
در غير اين صورت در آينده، جامعه هم مسائل و مشكلات جوانان و هم مسائل افراد سالخورده را با هم تجربه خواهدكرد و مشكلات اجتماعى تشديد مى شود.
در فرانسه كوشيده بود كه نقاط ضعف و قوت فرانسويان را درك كند.
«جامعه اى را ديدم كه به تدريج، انزواى اجتماعى قدرت مى گيرد، همبستگى هاى اجتماعى از بين رفته و همبستگى هاى قانونى، صنفى و شغلى جايگزين آن مى شود.»
تحليل زنجانى از ناآرامى هاى اخير فرانسه چيست؟ او معتقداست كه فرانسه نتوانسته پيوندهاى لازم را بين مهاجران و جامعه فرانسه ايجاد كند. به همين دليل اقوام و گروههاى اجتماعى مهاجر با خواسته هاى مختلف در بطن جامعه وجوددارند و از آنجا كه نابرابرى هاى متنوع درجامعه وجوددارد، لذا مهاجرت همچنان مهاجر و بومى نيز همچنان بومى باقى مانده است.
زنجانى بعد از بازگشت به كشور هم، مدتى مديربخش مطالعات جمعيت و معاون و سپس سرپرست مؤسسه تحقيقات اجتماعى دانشگاه تهران مى شود، مدتى هم به عنوان مديرگروه آموزش جمعيت شناسى، معاون دانشكده و سرپرست دانشكده علوم اجتماعى تهران فعاليت هاى علمى و آكادميك اش را تداوم مى بخشد.
درسال ۱۳۶۴ بازنشسته مى شود و هم اكنون مدير مطالعات جمعيت و اموراجتماعى مركز مطالعات و تحقيقات و شهرسازى و معمارى وزارت مسكن و شهرسازى است. مطالعات و پروژه هاى تحقيقاتى خاصى را هم دنبال مى كنند.
ازجمله طرح فرادست مى باشد كه جايگاه تهران به عنوان شهرى جهانى را بررسى كرده و به بررسى مشكلات اساسى موجود در آن و ازجمله اشتغال مى پردازد كه يافته هاى آن در تهيه طرح جامع مورداستفاده قرارخواهدگرفت.
در طرح مطالعاتى منطقه البرزجنوبى هم قصد دارد مطالعه جمعيت شناسى ۶ استان تهران، سمنان، قم، قزوين، زنجان و مركزى را بررسى نمايد و تحولات جمعيتى اين مناطق را تا سال ۱۴۰۰ شمسى معين سازد.
زنجانى در نظريه جديد تحليل مهاجرت داخلى، به تحليل جمعيت شناختى و مهاجرت پرداخته و تأكيد بر تعليق فرد به نسل، زمان وقوع واقعه يعنى مهاجرت، تغيير و تحول سنى و جنسى را به صورت مدل درآورده و ارائه كرده است.
تخصص و مهارت او در حوزه هاى مسكن، مهاجرت و تحليل جمعيت ايران است.
از ديد زنجانى، مهاجرت به خارج از كشور الزاماً پديده اى مخرب و زيانبار نيست. چون اين نوع مهاجرت مى تواند سطح دانش و آگاهى ايرانيان را ارتقا دهد ولى بايد سازوكارى فراهم آورد كه امكان بازگشت مهاجران به داخل ايران را عملى سازد و آنها از نيروى خود درجهت بهروزى و توسعه كشور استفاده كنند.
به اعتقاد زنجانى، جمعيت شناسى دانشى نو برپايه انديشه هاى كهن است و به مطالعه جمعيت انسانى مى پردازد. اين مطالعه در سرزمين اصلى تعداد جمعيت، ساخت و توزيع جمعيت و تغيير و تحول آن دنبال مى شود و سرانجام در برنامه هاى اقتصادى و اجتماعى از اين دانش كاربردى استفاده به عمل مى آيد.
از ديد او، شناخت جمعيت مهمترين ابزار برنامه ريزى است و بدون اين ابزار برنامه هاى توسعه موفقيت لازم را نخواهندداشت.
جمعيت شناسى داراى رويكردهاى «محض»، «كاربردى»، «اقتصادى» و «اجتماعى» است كه در همه اين رويكردها از ديدگاه جمعيت شناسى به موضوعات اقتصادى، مهاجرت، تأهل و مسائلى از اين قبيل مى پردازند.
در سال ۱۳۶۷ درمعيت «كازرونى» وزير مسكن وقت درجلسه هيأت دولت حضور پيدامى كند و توضيح مى دهد اگر كنترل مواليد در ايران به اجرا درنيايد جمعيت كشور در سال ۱۴۰۰ شمسى به ۱۳۰ ميليون نفر خواهدرسيد و درآن حالت كيفيت و سطح زندگى افراد كاهش خواهدداشت و اگر كنترل مواليدى پويا صورت بگيرد جمعيت كشور در حد ۱۰۰ ميليون نفر يا كمتر خواهدشد.
او با توجه به زاد و ولد ۱۶ ميليون نفر در سالهاى ۶۵-۱۳۵۵ به اين نتيجه گيرى رسيده بود و بعد از اين توصيه ها برنامه كنترل جمعيت در كشور ما به اجرا درآمد.
او معتقداست درحال حاضر در برخى از استان هاى كشور همچنان بايد سياست كنترل مواليد با جديت دنبال شود ولى در ۱۶ استان كشور باتوجه به تعميم سواد و ارتقاى سطح سواد زنان و ارتقاى آگاهى افراد و خصوصاً زنان ديگر نيازى به تداوم سختگيرانه آن سياست ها نيست. زنجانى آثارى در زمينه «روشهاى پيشرفته جمعيت شناسى» و «مسائل اقتصادى و اجتماعى جمعيت» در دست تأليف دارد و عضو ستاد سرشمارى كشور است كه در آبان ماه سال ۱۳۸۴ اين ستاد بايد سرشمارى كشور را مديريت كرده و به اجرا درآورد.وى معتقداست كه جامعه درحال گذار ما توقعات انباشته شده از گذشته دارد كه برآورده نشده و دولت در صورتى قادر به پاسخگويى خواهدبود كه از ديدگاههاى علمى بهره بگيرد و بر اين باور است كه مقطع كنونى «دوران طلايى تحول جمعيت ايران» مى باشد و اگر مسؤولان كشور از نيروى انسانى موجود استفاده صحيح را به عمل بياورند كشور ما به سمت توسعه سوق داده مى شود وگرنه در ۲۰ سال آينده مشكلات كشور شدت پيدامى كند و او اميدوار است كه كشور ما با توانمندى هايى كه دارد روزبه روز به سمت بهبود بيشتر حركت كند.