ترجمه: بنفشه غلام
از نگاه برخى كارشناسان، «ميخائيل گورباچف» رهبرى است كه فضاى باز سياسى و پررونق اقتصادى را براى اتحاد جماهير شوروى سابق به ارمغان آورد و اين كشور را از بند كمونيسم سوق داد.
اما مخالفان اين نظر بر اين باورند كه وى با چند اشتباه در قالب اصلاحات باعث فروپاشى شوروى و پايان جهان دو قطبى شد. چندى قبل در جشن تولد ۷۵ سالگى گورباچف، هلموت كهل و هانس ديتريش رئيس دولت و وزير خارجه پيشين آلمان شركت كردند و جورج بوش پدر برايش يك تبريك ويدئويى فرستاد.
منتقدان آخرين رهبر شوروى در دوران جنگ سرد معتقدند وى با خطاهاى خود، تحولات را به نفع آمريكا رقم زد و باعث شد تنها واشنگتن پيروز فروپاشى شوروى شود. به اعتقاد اين گروه پيام تبريك بوش پدر نيز به همين دليل است كه كشورش بيشترين سود را از اقدامات گورباچف برده است. در هر حال وى اكنون به دور از سياست، بيشتر زمان خود را با دخترش «ايرينا» و دو نوه اش سپرى مى كند و خود مى گويد حالا تنها موضوع مورد علاقه اش آشپزى است، بويژه طرز پخت غذاهاى روسى و مديترانه اى.
مجله تايم گفت وگويى در مورد كتاب جديد گورباچف با نام «رونق اقتصادى» و روسيه تحت رهبرى پوتين انجام داد كه در پى مى آيد:
چرا كتاب جديدتان را درباره «رونق اقتصادى» (پروسترويكا) نوشتيد؟
به نظر من مراحل ابتدايى پروسترويكا كه در سال ۱۹۸۵ در شوروى سابق صورت گرفت يكى از سه واقعه مهمى است كه در تاريخ اتحاد جماهير شوروى روى داد. دو واقعه ديگر، انقلاب ۱۹۱۷ و پيروزى در جنگ جهانى دوم بودند. در بيستمين سالگرد پروسترويكا فكر كردم كه بايد درباره اين مسأله مهم بيشتر حرف زد و آن را شرح داد. البته بحث هاى تند و تيزى در روسيه در مورد پروسترويكا مطرح مى شود. گاهى اوقات به مردم گفته مى شود كه رونق اقتصادى چيز بدى براى شوروى بوده است.اما ۷۷ درصد مردم روسيه در نظرخواهى هايى كه از آنها شده، مى گويند، مى خواهند در كشورى آزاد و دموكرات زندگى كنند. اين ميراث «پروسترويكا» است.
چه كسانى فكر مى كنند «پروسترويكا» براى شوروى بد بوده است؟
سربازان قديمى، كمونيست هاى سابق، متصديانى كه از سبكى قديمى پيروى مى كنند. خوب مى دانم كه آنها در شرايط فعلى زندگى سختى را مى گذرانند و به عبارتى در روسيه امروز، زندگى براى بعضى ها سخت است.اما من ازآنها مى خواهم يك بار ديگر به مسأله خوب بينديشند.
فكر مى كنيد مشكلات كنونى موجود در زندگى بسيارى از روس ها از كجا ريشه مى گيرد؟
«يلتسين» كشور را ويران كرد.او كارى كرد كه موجب شد ثروت كشور در دست عده معدودى قرار گيرد. اين در حالى است كه غرب هرگز او را مورد انتقاد قرار نداد. من فكر مى كنم در حال حاضر «ولاديمير پوتين» در حال درست كردن آشفته بازارى است كه يلتسين به وجود آورده بود.
آيا پوتين مسير درستى را طى مى كند؟
پوتين سعى مى كند با حركتى رو به جلو سياست جمهورى دموكراتيك را در پيش گيرد تا بهداشت، تحصيلات و چيزهايى نظير آنها را گسترش دهد. اما درست به همان اندازه كه مسكو مى خواهد به چنين چيزى برسد، غرب آن را نمى پذيرد. آمريكا از اينكه تنها كشور ابرقدرت دنيا است، سرمست است. به همين جهت نيز مى خواهد خواست و اراده خود را تحميل كند. اما بايد از اين حالت خارج شود. زيرا به همان اندازه اى كه قدرت دارد، بايد حس مسؤوليت نيز داشته باشد.
به نظر مى رسد آمريكا در مورد برخى چيزها كه در روسيه در جهت ضددموكراسى گسترش داده مى شوند، نگران است. منظور چيزهايى مثل كنترل رسانه ها است.
آمريكا بايد هم نگران چيزهايى باشد كه مردم روسيه نگران آنها نيستند. بله، رسانه ها تحت برخى فشارها قرار دارند و برخى روشهاى تحميلى بر مطبوعات نيز وجود دارد. اما اين چيزى نيست كه مردم به آن اهميتى بدهند ،دموكراسى شكننده است.
آيا فكر مى كنيد، در حال بازگشت به سمت جنگ سرد هستيم؟
من فكر مى كنم در اين ميان برخى هستند كه «بوش» را به سمتى اشتباه سوق مى دهند. به نظر مى رسد فعلاً ايالات متحده مى تواند خواست هاى خود را بر ديگران تحميل كند. اين بحث حملات پيشگيرانه، ناديده گرفتن شوراى امنيت سازمان ملل و قراردادهاى قانونى جهان همگى به سمت و سويى تاريك هدايت مى شوند.ى
