در مقاله به چاپ رسيده در روز گذشته تحت عنوان «۳ دهه توسعه صنعت فولاد در ايران» نام نويسنده مقاله محمدرحيم رستى صحيح است كه ضمن پوزش بدينوسيله اصلاح مى شود.

درآمد - هزينه خانواده ها، شاخص مهمى در بررسى رونق اقتصادى يك جامعه محسوب مى شود. كارشناسان با بررسى تفاوت درآمد - هزينه به ميزان نابهنجارى هاى اقتصادى از قبيل رشوه و اختلاس و نيز نابهنجارى هاى اجتماعى از قبيل دزدى و غيره پى مى برند.
بانك مركزى جمهورى اسلامى ايران، سالانه با بررسى بودجه خانوار شهرى به درآمد و هزينه هاى خانوارها پرداخته و رفتارهاى درآمدى و هزينه اى خانوارها را مورد مطالعه قرار مى دهد.
گزارش زير به نتايج بررسى بودجه خانوارها در سال ۱۳۸۳ است:
الف - هزينه
در سال ۸۳ متوسط هزينه ناخالص سالانه يك خانوار شهرى حدود ۶۰ ميليون و ۳۴۴ هزار ريال (ماهانه حدود ۵ ميليون و ۲۹ هزار ريال) بود كه نسبت به سال قبل ۲۲‎/۴ درصد افزايش داشته است.
از كل اين مبلغ، ۲۴‎/۸ درصد (حدود ۱۴ ميليون و ۹۸۰ هزار ريال) سهم گروه هزينه خوراكى ها و آشاميدنى ها است كه نسبت به سال ۱۳۸۲ معادل ۱۷‎/۹ درصد افزايش داشته است.
در بين گروه هزينه خوراكى ها و آشاميدنى ها بيشترين سهم از كل هزينه ناخالص (معادل ۶‎/۶ درصد) متعلق به هزينه انواع گوشت بود. پس از آن به ترتيب هزينه ميوه هاى تازه با ۴‎/۱ درصد، شير و فرآورده هاى آن و تخم پرندگان با ۳‎/۰ درصد، آرد، رشته و غلات و سبزى هاى تازه هر يك با ۲‎/۶ درصد بيشترين سهم را به خود اختصاص داده اند.
براساس نتايج اين بررسى از كل هزينه ناخالص خانوار، ۰‎/۴ درصد به گروه هزينه دخانيات اختصاص داشت كه در مقايسه با سال ۱۳۸۲ ، ۱۴‎/۳ درصد افزايش داشته است.
در اين سال از كل هزينه هاى ناخالص خانوار ۵‎/۵ درصد (حدود ۳ ميليون و ۳۰۴ هزار ريال) به گروه هزينه پوشاك و كفش اختصاص داشت كه نسبت به سال ۱۳۸۲ معادل ۱۲‎/۵ درصد افزايش داشته است.
نتايج اين بررسى نشان مى دهد كه ۲۶‎/۸ درصد از كل هزينه ناخالص يك خانوار (حدود ۱۶ ميليون و ۱۵۴ هزار ريال) مربوط به گروه هزينه مسكن، آب، برق و گاز و ساير سوخت ها بود كه نسبت به سال قبل ۱۶‎/۹ درصد افزايش داشته است.
در سال ۸۳ از كل هزينه هاى ناخالص خانوار ۵‎/۵ درصد (حدود ۳ ميليون و ۳۳۸ هزار ريال) اختصاص به گروه هزينه لوازم، اثاث و خدمات مورد استفاده در خانه داشت كه در مقايسه با سال ۱۳۸۲ معادل ۲۶‎/۹ درصد افزايش نشان مى دهد.
براساس نتايج اين بررسى از كل هزينه هاى ناخالص خانوار، ۴‎/۱ درصد به گروه هزينه بهداشت و درمان، ۱۵‎/۰ درصد به گروه هزينه حمل ونقل، ۱‎/۴ درصد به گروه هزينه ارتباطات، ۳‎/۴ درصد به گروه هزينه تفريح و امور فرهنگى، ۱‎/۸ درصد به گروه هزينه تحصيل، ۲‎/۲ درصد به گروه هزينه رستوران و هتل و ۸‎/۹ درصد به گروه هزينه كالاها و خدمات متفرقه اختصاص داشته است.
يافته هاى اين بررسى نشان مى دهد كه در مقايسه با سال ،۱۳۸۲ گروه هاى بهداشت و درمان ۶‎/۶ درصد، حمل ونقل ۳۲‎/۵ درصد، ارتباطات ۳۰‎/۹ درصد، تفريح و امور فرهنگى ۲۵‎/۸ درصد، تحصيل ۴۱‎/۳ درصد، رستوران و هتل ۲۹‎/۲ درصد و كالاها و خدمات متفرقه ۴۵‎/۷ درصد افزايش داشته است.
ب - درآمد:
در سال ۸۳ مجموع درآمد پولى و غيرپولى ناخالص سالانه يك خانوار شهرى حدود ۵۵ ميليون و ۶۶۲ هزار ريال (ماهانه حدود ۴ ميليون و ۶۳۹ هزار ريال) بود كه ۷۴‎/۹ درصد آن را درآمد پولى ناخالص و ۲۵‎/۱ درصد را درآمد غيرپولى تشكيل داده است.
بانك مركزى اذعان كرده است كه در اين مورد امكان كم گويى خانوارها وجود دارد. با اين حال در سال ۱۳۸۳ كل درآمد پولى و غيرپولى خانوار نسبت به سال قبل حدود ۲۰‎/۷ درصد افزايش داشت (ميزان افزايش درآمد پولى خانوار معادل ۲۲‎/۷ درصد و درآمد غيرپولى ۱۵‎/۰ درصد بود).
يافته هاى اين بررسى مؤيد آن است كه در بين درآمدهاى پولى ناخالص خانوار، درآمد از مزد و حقوق بخش دولتى و عمومى ۲۹‎/۷ درصد، درآمد از مزد و حقوق بخش خصوصى ۲۴‎/۰ درصد، درآمد از مشاغل آزاد كشاورزى ۶۶‎/۹ درصد، درآمد از مشاغل آزاد غيركشاورزى ۲۰‎/۰ درصد، درآمدهاى متفرقه ۱۳‎/۲ درصد و درآمد حاصل از فروش كالاهاى دست دوم ۲۱‎/۷ درصد نسبت به سال قبل افزايش داشته است.
نتايج اين بررسى نشان مى دهد كه در بين درآمدهاى غيرپولى بيشترين سهم (معادل ۷۸‎/۶ درصد) به ارزش اجارى مسكن شخصى (مالك نشين) اختصاص داشت كه معادل ۱۹‎/۷ درصد از كل درآمدهاى پولى و غيرپولى را تشكيل داده است.
ج - خصوصيات اجتماعى و اقتصادى:
تعداد نفرات
در سال ۸۳ متوسط تعداد افراد خانوار ۴‎/۱۳ نفر بود كه نسبت به سال قبل كاهش داشته است.
توزيع خانوارها برحسب تعداد افراد نشان مى دهد كه خانوارهاى يك نفرى ۴‎/۶ درصد، دو نفرى ۱۲‎/۲ درصد، سه نفرى ۲۰‎/۶ درصد، چهار نفرى ۲۶‎/۱ درصد، پنج نفرى ۱۷‎/۲ درصد، شش نفرى ۹‎/۸ درصد، هفت نفرى ۵‎/۰ درصد، هشت نفرى ۲‎/۵ درصد، نه نفرى ۱‎/۱ درصد و ده نفرى و بيشتر ۰‎/۹ درصد را به خود اختصاص داده اند.
تحصيلات
در سال مورد بررسى توزيع افراد شش ساله و بالاتر خانوارها برحسب ميزان سواد نشان مى دهد كه، ۱۲‎/۸ درصد «بى سواد»، ۱‎/۶ درصد قادر به «خواندن و نوشتن»، ۲۳‎/۵ درصد داراى «تحصيلات ابتدايى»، ۴۹‎/۴ درصد داراى «تحصيلات متوسطه» و ۱۲‎/۷ درصد داراى «تحصيلات دانشگاهى» بوده اند.
براساس نتايج اين بررسى درصد افراد بى سواد و قادر به خواندن و نوشتن در مقايسه با سال ۱۳۸۲ كاهش و درصد افراد با تحصيلات متوسطه و دانشگاهى افزايش داشته است.
اشتغال
نتايج اين بررسى گوياى آن است كه در بين افراد شش ساله و بالاتر خانوارها، ۳۱‎/۱ درصد «شاغل»، ۴‎/۳ درصد «بيكار»، ۵‎/۹ درصد «با درآمد بدون كار»، ۲۸‎/۵ درصد «محصل»، ۲۴‎/۸ درصد «خانه دار» و ۵‎/۴ درصد متعلق به ساير گروه ها بوده اند. طبق يافته هاى فوق سهم افراد بيكار، با درآمد بدون كار و محصل در مقايسه با سال قبل كاهش و سهم افراد شاغل افزايش داشته است.
توزيع افراد شاغل خانوارها برحسب رشته فعاليت اصلى محل كار در سال ۱۳۸۳ گوياى آن است كه، ۴‎/۲ درصد در بخش «كشاورزى، دامپرورى، شكار، جنگلدارى و ماهيگيرى»، ۲۰‎/۷ درصد در بخش «صنعت و معدن»، ۱‎/۰ درصد در بخش «برق، گاز و آب»، ۱۲‎/۰ درصد در بخش «ساختمان»، ۲۰‎/۹ درصد در بخش «عمده فروشى، خرده فروشى، هتلدارى و رستوران»، ۱۰‎/۷ درصد در بخش «حمل ونقل، انباردارى و ارتباطات»، ۵‎/۹ درصد در بخش «خدمات مالى، بيمه، ملكى، حقوقى و تجارى» و ۲۴‎/۶ درصد در بخش «خدمات عمومى، اجتماعى و شخصى» شاغل بوده اند.
در سال مورد بررسى توزيع افراد شاغل خانوارها برحسب ميزان سود و رشته فعاليت محل كار نشان مى دهد كه بيشترين تعداد افراد شاغل بى سواد، كسانى كه قادر به خواندن و نوشتن بوده و افرادى كه داراى تحصيلات متوسطه بوده اند به ترتيب با سهمى معادل ۲‎/۱ ، ۰‎/۶ و ۱۲‎/۰ درصد در بخش «عمده فروشى، خرده فروشى، هتلدارى و رستوران» به كار اشتغال داشته اند. همچنين بيشترين تعداد افراد شاغل كه داراى تحصيلات ابتدايى بوده اند با سهمى معادل ۴‎/۸ درصد در بخش «صنعت و معدن» فعاليت داشته اند. طبق نتايج اين بررسى بيشترين تعداد افراد شاغل داراى تحصيلات دانشگاهى با سهمى معادل ۱۲‎/۵ درصد در بخش «خدمات عمومى، اجتماعى و شخصى» به كار اشتغال داشته اند.
بررسى مزبور نشان مى دهد كه ۷‎/۴ درصد از اعضاى شاغل خانوارها كارفرما، ۲۸‎/۹ درصد كاركن مستقل، ۲۵‎/۰ درصد كاركن مؤسسات دولتى و عمومى، ۳۴‎/۸ درصد كاركن مؤسسات خصوصى و ۳‎/۹ درصد كاركن فاميلى و كارآموز بدون مزد بوده اند.
مسكن
بررسى نحوه تصرف محل سكونت خانوارها در سال مورد بررسى نشان مى دهد كه ۶۸‎/۳ درصد از خانوارها در مسكن شخصى (مالك نشين)، ۲۲‎/۹ درصد در مسكن اجارى، ۱‎/۲ درصد در مسكن در برابر خدمت و ۷‎/۶ درصد در مسكن رايگان سكونت داشته اند.
طبق نتايج اين بررسى ۶‎/۲ درصد از خانوارها در محل سكونت خود از يك اتاق، ۳۰‎/۲ درصد از دو اتاق، ۳۹‎/۶ درصد از سه اتاق، ۱۷‎/۹ درصد از چهار اتاق، ۴‎/۲ درصد از پنج اتاق و ۱‎/۹ درصد از شش اتاق و بيشتر استفاده نموده اند.
تسهيلات محل سكونت و لوازم زندگى مورد استفاده خانوارها
بررسى تسهيلات محل سكونت خانوارها در سال ۱۳۸۳ نشان مى دهد كه، حدود ۹۸‎/۱ درصد خانوارها از آب لوله كشى، ۹۹‎/۹ درصد از برق، ۸۱‎/۷ درصد از گاز شهرى، ۲۲‎/۱ درصد از سيستم فاضلاب شهرى، ۸۳‎/۴ درصد از تلفن، ۹۴‎/۰ درصد از آشپزخانه، ۹۵‎/۲ درصد از حمام، ۶۲‎/۸ درصد از كولر ثابت و ۱۱‎/۰ درصد از سيستم حرارت مركزى (شوفاژ) بهره مند بوده اند.
نتايج اين بررسى گوياى آن است كه ۲۵‎/۱ درصد خانوارها از اتومبيل شخصى، ۱۸‎/۹ درصد از موتوسيكلت، ۲۲‎/۴ درصد از دوچرخه، ۹۸‎/۴ درصد از تلويزيون، ۵۲‎/۳ درصد از ويدئو، ۲۰‎/۶ درصد از كامپيوتر شخصى، ۷۹‎/۹ درصد از يخچال، ۵۱‎/۱ درصد از فريزر و ۶۶‎/۱ درصد از ماشين لباسشويى و ۱۵‎/۸ درصد از تلفن همراه استفاده نموده اند.
د - متوسط هزينه و درآمد ناخالص يك خانوار شهرى در استان هاى مختلف:
بررسى متوسط هزينه ناخالص سالانه يك خانوار ساكن در مناطق شهرى استان هاى مختلف نشان مى دهد كه استان تهران با حدود ۷۹ ميليون و ۶۸۰ هزار ريال (ماهانه حدود ۶ ميليون و ۶۴۰ هزار ريال) بيشترين و استان هرمزگان با حدود ۳۷ ميليون و ۴۹۰ هزار ريال (ماهانه حدود ۳ ميليون و ۱۲۴ هزار ريال) كمترين هزينه را به خود اختصاص داده اند.
از نظر متوسط درآمد ناخالص سالانه يك خانوار شهرى، استان تهران با حدود ۷۵ ميليون و ۴۲ هزار ريال (ماهانه حدود ۶ ميليون و ۲۵۳ هزار ريال) بيشترين و استان قم با حدود ۳۵ ميليون و ۴۴۴ هزار ريال (ماهانه حدود ۲ ميليون و ۹۵۴ هزار ريال) كمترين درآمد را دارا بوده اند.