سيد احمد حسينى اشكورى، نسخ شناس متولد ،۱۳۱۰ نجف اشرف
_ آغاز تحصيلات حوزوى از ۹ سالگى .
_ تلمذ در محضر اساتيدى چون شيخ محمد رشتى، شيخ كاظم تبريزى، شيخ محمد على مدرس افغانى، شيخ غلامرضا باقرى اصفهانى، شيخ فاضل لنكرانى، مرحوم آيت الله سيد ابوالقاسم خوئى ، علامه طباطبايى و ...
_ از برجسته ترين نسخ شناسان دوران معاصر.
_تاليف بيش از ۷۴ كتاب در زمينه تصحيح نسخ از جمله كتابهايى چون : اجازات الحديث (علامه مجلسى)،
الامام الثائر، الامام الحكيم، الامام الشاهرودى ، التراث العربى فى مكتبه آيةالله المرعشى،
( ۶ جلد ) و ...
_ تحقيق و تصحيح بيش از ۴۳ كتاب در زمينه علوم اسلامى
_ ترجمه كتابخانه رابطه العالم الاسلامى تأليف ميرزا خليل كمره اى و القرآن فى الاسلام علامه طباطبايى از فارسى به عربى .
اين روزها كمتر كسى پيدا مى شود كه بداند ارج و قدر نسخ شناسان را.كسانى كه بى هيچ ادعايى تن به تحقيقاتى شبانه روزى و تن فرسا مى دهند تا حقيقت و صحت امرى را از انحراف و غلو و تاريكى رهايى بخشند.كسانى كه همه هم و غمشان تشخيص سره است از ناسره.سيد احمد حسينى اشكورى هم از اين افراد است كه سالهاست عمر گرانمايه را صرف شناسايى نور از تاريكى مى كند.
سيد احمد فرزند على فرزند حسن فرزند على حسينى معروف به اشكورى، منسوب به اشكور از توابع گيلان است نسب او به امام محمد باقر (ع) مى رسد.جدش سيد حسن از قريه كيارمش در اشكور، به نجف اشرف هجرت كرد و آنجا سكنى گزيد.فرزندان و فرزندزادگان او نيز در نجف تولد يافته و نشو و نما كردند.
سيد احمد اشكورى در شب ۱۳ ربيع الاول ۱۳۵۰ هجرى قمرى مطابق با ۱۳۱۰ شمسى در نجف اشرف متولد شد. خانواده او علمى، مذهبى بوده و در آن زمان از فقر شديدى رنج مى بردند.پدرش در نه سالگى او را به مكتب فرستاد. درسهاى اوليه قرائت را نزد بعضى از بانوان فراگرفت، قرآن كريم و گلستان سعدى و برخى از كتاب هاى تاريخ و شعر و ادبيات فارسى را نزد شيخ على اكبر آموخت و در همان زمان، از همشاگردى هاى خود در فن كتابت و قرائت و انشاء پيشى گرفت.جامع المقدمات را نزد پدرش سيد على شروع كرد ولى استمرار نيافت لذا تتمه آن را نزد سيد نور الدين كازرونى ادامه داد، فوائد الصمديه و حاشيه تهذيب المنطق يزدى و شرح نظام و سيوطى و شرح شمسيه را نزد شيخ محمد رشتى فرا گرفت و حاشيه را بار ديگر نزد شيخ كاظم تبريزى خواند.بخش ديگرى از كتابهاى ادبى را نزد شيخ محمد على مدرس افغانى فراگرفت، و جلد اول شرح لمعه را نزد شيخ غلامرضا باقرى اصفهانى شاگردى كرد.هفده ساله بود كه به دليل مشكلاتى راهى بغداد شد.چهار سال به كسب و كار و تجارت اشتغال داشت ولى رشته خود را با دانش و علم نگسيخت، شبها و ايام تعطيل نزد شيخ فاضل لنكرانى شرح باب حادى عشر و بخش مهمى از شرح تجريد را فرا گرفت و از او استفاده زيادى در مباحث عقلى و كلامى كرد.بار ديگر جلد اول شرح لمعه را نزد شيخ هادى شطيط خواند.
شبهاى ماه مبارك رمضان و بعضى اوقات ديگر با دوستش شيخ حامد واعظى سبزوارى كتاب الامالى شريف مرتضى، القصائد السبع العلويات ابن ابى الحديد، القصائد السبع المعلقه زوزنى و بخشى از مقامات حريرى را مباحثه نمود.
پس از بازگشت به نجف اشرف در مدرسه وسطى (آخوند) سكنى گزيده در درس و بحث متمحض شد.سطوح عاليه را نزد شيخ محسن هراتى و شيخ على اخوان خراسانى و شيخ محمد على مدرس افغانى خواند و كفاية الاصول را نزد شيخ مجتبى لنكرانى تلمذ نمود.در عروض و قوافى و بخشى از علم هيأت و فلك از استادش شيخ مرتضى مدرس گيلانى بهره برد.
چون دروس حوزوى آن هنگام او را قانع نكرد و احساس مى كرد بايد كارى انجام دهد كه در حوزه هاى آن زمان كمتر بدان مى پرداختند به تصحيح كتب و تحقيق آثار مخطوط روى آورد ولى در عين حال از مجالس خصوصى اساتيد بزرگ مانند مرحوم آيت الله سيد ابوالقاسم خويى بهره مى برد.
پس از مهاجرت به قم نيز از علامه طباطبايى - صاحب الميزان - بهره هاى علمى پراكنده مى برد.در قم نيز به تدريس شرح ابن عقيل، تبصره المتعلمين و شرايع الاسلام مشغول بود ولى پس از گذشت حدود يك سال و نيم، تدريس را نيز رها كرده و به تأليف و تحقيق پرداخت.
عشق به مطالعه كتاب از كودكى در او ريشه دواند.كتاب را در هر موضوعى بود - علمى، تاريخى، سياسى، و رمان - از اول تا آخر مى خواند و اين كار تا به حال نيز ادامه دارد.
مطالعه در موضوعات مختلف علاوه بر خلاقيت در سبك نگارش فارسى، و قّوت و متانت تأليفات به زبان عربى، در او ايجاد معلوماتى نموده كه جوانان و افراد سؤال كننده را در موضوعات مورد نظرشان پاسخگو بوده و قانع مى سازد.از خصوصيات استاد مى توان بدين موارد اشاره كرد : صبر و پشتكار فراوان در انجام فعالت هاى علمى، عدم ترس از كارهاى بزرگ، صراحت لهجه، چهره جدى با طبع مزاح، علاقه به پياده روى، كمى خوراك، اعتدال در خواب، علاقه شديد به مطالعه، خطّ زيبا، تأنّى در كلام و نگارش، اخلاق اجتماعى، پرهيز از زياده گويى ( در كتابت، نامه نگارى، تلفن و...)، اهتمام به صله ارحام، كمك هاى مالى و اعتبارى به اشخاص مختلف و عدم دخالت در امور سياسى و نظم در برنامه هاى كارى.
سال ۱۳۸۰ هجرى قمرى سال ورود جناب استاد اشكورى در ميدان تأليف و تحقيق بود.وى پس از بازگشت از بغداد به نجف و صرف آنچه در بغداد ذخيره نموده بود، چون صرف وجوهات را در غير مورد فقرا و تهيدستان ضرورت نمى دانست، تصرف در اين گونه اموال نمى نمود.از اين رو مناسب ترين راه درآمد را تصحيح كتب ديد.
تصحيح كتابها كه براى چاپخانه ها صورت مى گرفت، با تمام مشكلاتى كه داشته و دارد، راه خوبى براى ورود به دنياى تحقيق و تأليف بود.در اين راه رفته رفته تأليفات و تحقيقات گرانبهايى از خود باقى گذارد كه هر كدام افتخارى براى ميراث شيعه مى باشند.
يكى از مهمترين اقدامات وى، اقدام به بازديد از كتابخانه هاى شخصى و عمومى، و فهرست نگارى نسخه هاى خطى بود كه تا آن هنگام فهرست نشده بود.او به كشورهاى مختلف اروپايى و عربى و جز آنها سفر كرده و در اثناء آن بيش از يكصد كتابخانه را بازديد نموده و فهرست بسيارى از آنها را تهيه نمود.
استاد اشكورى در كنار كارهاى علمى، در بعضى از كنگره ها و همايش ها نيز مشاركت داشت و در آنها به ايراد سخنرانى مى پرداخت.از مهمترين آنها مى توان به كنگره « يوم الحسين(ع)» در لندن اشاره كرد كه سال ۱۴۰۴ قمرى برگزار شد.و نيز كنگره « سادات و نقش تاريخى آنها» كه در رم - ايتاليا به سال ۱۹۹۸ ميلادى برگزار شد.
استاد اشكورى على رغم اينكه ساليان پيرى را با ضعف شديد قوه باصره، كمر درد مزمن و برخى از بيمارى هاى ديگر طى مى كند، اما همچنان با اشتياق فراوان قلم از دست نيفكنده با تنظيم ساعات كارى خويش در طول شبانه روز، به تكميل تأليفات گرانبهايش ادامه مى دهد.بيشترين اهتمام وى به تكميل تراجم الرجال، المفصل فى تراجم الأعلام، التراث العربى المخطوط فى مكتبات ايران العامه و فهرست نسخه هاى خطى مركز احياى ميراث اسلامى است. آثار علامه سيد احمد حسينى اشكورى بالغ بر ۱۶۴ مجلد مشتمل بر ۹۵ عنوان مى باشد، و بيش از پنجاه مقاله در موضوعات گوناگون.اين آثار را مى توان به پنج بخش ذيل تقسيم نمود :
الف) تأليفات چاپ شده:
تعداد مجلدات اين تأليفات ۷۴ جلد مى باشد و عناوين ذيل :
۱- اجازات الحديث (علامه مجلسى) ۲- الامام الثائر ۳ - الامام الحكيم ۴ - الامام الشاهرودى ۵ - التراث العربى فى مكتبه آيه الله المرعشى، ۶ جلد ۶ - تراجم الرجال، ۴ جلد ۷ - التعريف بالتراث، كه در مجله « الهادى» بخشى از آن به چاپ رسيده است. ۸ - تلامذه العلامه المجلسى و المجازون منه
۹ - حياه الشريف المرتضى ۱۰ - دليل المطوطات، جلد اول ۱۱ - راهنماى فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه آيت الله مرعشى، ۲ جلد ۱۲ - السيده سكينه بنت على (ع) ۱۳ - على هامش الذريعه ۱۴ - فهرست مخطوطات خزانه الروضه الحيدريه ۱۵ - فهرست مخطوطات الرشتى ۱۶ - فهرست نسخه هاى خطى خاندان ميبدى - كرمانشاه ۱۷ - فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه عمومى امام هادى (ع) ۱۸ - فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه مدرسه آيت الله بروجردى - كرمانشاه
|
|
|
19 - فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه آيت الله خوئى - مشهد ۲۰ - فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه آيت الله گلپايگانى، جزء اول ۲۱ - فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه آيت الله مرعشى، ۲۷ جلد ۲۲ - فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه خورشيد گرديزى - ملتان، پاكستان ۲۳ - فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه شخصى ميبدى - مشهد ۲۴ - فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه صدوقى يزدى - يزد ۲۵ - فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه فرهنگ و ارشاد اسلامى - كاشان ۲۶ - فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه مؤسسه امام صادق (ع) - قم ۲۷ - فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه مفتى الشيعه - قم ۲۸ - فهرست نسخه هاى خطى مركز احياى ميراث اسلامى، ۷ جلد ۲۹ - مؤلفات الزيديه، ۳ جلد ۳۰ - المخطوطات العربيه فى مركز احياء التراث الاسلامى، ۲ جلد
ب) تأليفات چاپ نشده :
اين تأليفات نيز ۳۰ عنوان بوده كه در بيش از ۴۰ جلد قابل چاپ مى باشند :
۱ - احسن الاثر فى اعلام القرن الخامس عشر ۲ - پراكنده ها ۳ - تحفه الزمن باجازات اعلام اليمن ۴ - اجازات الحديث ۵ - التراث العربى المخطوط فى مكتبات ايران العامه ۶ - تقديم الكتب و تقريظها ۷ - حديث جوله ۸ - حوادث و خواطر ۹ - دليل المخطوطات (جلدهاى دوم و سوم)۱
۱۰ - ديوان الاربلى ۱۱- سرود غدير ۱۲ - سمير الاديب ۱۳ - شاعران فارسى سرا ۱۴ - شخصيات بلارتوش ۱۵ - صدف و خزف و ...
ج) كتابهاى تحقيق شده :
۳۶ عنوان كتاب در ۴۶ مجلد بدين قلم تحقيق شده، كه تفصيل آن چنين است :
۱- أطائب الكلم فى بيان صلهالرحم، شيخ حسن كركى عاملى، چاپ قم سال۱۳۹۴ ه .ق. ۲ - الامام الحسين و اصحابه، شيخ فضل على قزوينى، چاپ قم سال ۱۴۱۵ ه .ق.جزء اول ۳ - أمل الآمل، شيخ حر عاملى، چاپ نجف سال ۱۳۸۵ ه .ق، دو مجلد، در ايران و بيروت مكرر چاپ شده است. ۴ - تاريخ ثوره النجف، شيخ محمد امين صدر الاسلام خوئى، چاپ قم سال ۱۴۱۶ ه .ق، در جزء سوم « ميراث اسلامى ايران» چاپ شده است. ۵ - تبصره المتعلمين، علامه حلى، چاپ قم، تهران و بيروت. ۶ - تتميم أمل الآمل، شيخ عبدالنبى قزوينى، چاپ قم سال ۱۴۰۷ ه .ق.
۷ - تسليه الفؤاد فى بيان الموت و المعاد، سيد عبدالله شبر، تحقيق به همراه رضا استادى، چاپ قم سال ۱۳۹۳ ه .ق. مكرر چاپ شده است. ۸ - تعليقه أمل الآمل، ميرزا عبدالله افندى، چاپ قم سال ۱۴۱۰ ه .ق. ۹ - تكمله أمل الآمل، سيد حسن صدر، چاپ قم سال ۱۴۰۶ ه .ق و بيروت سال ۱۴۰۷ ه .ق. ۱۰ - جمل العلم و العمل، شريف مرتضى، چاپ نجف سال ۱۳۸۷ ه .ق. ۱۱- ديوان أبى المجد اصفهانى، شيخ محمد رضا نجفى اصفهانى، چاپ قم سال ۱۴۰۸ ه .ق. ۱۲ - الذخيره فى علم الكلام، شريف مرتضى، چاپ قم سال ۱۴۱۱ ه .ق. ۱۳ - الذريعه الى تصانيف الشيعه جلد ،۲۶ چاپ مشهد سال ۱۴۰۵ ه .ق، در بيروت مكرر چاپ شده است. ۱۴ - رجال الكشى، چاپ نجف بدون تاريخ.
د : كتابهاى ترجمه شده :
سيد احمد حسينى اشكورى كتابخانه رابطه العالم الاسلامى تأليف ميرزا خليل كمره اى و القرآن فى الاسلام علامه طباطبايى از فارسى به عربى را ترجمه كرده است كه كارى سخت صعب و شگرف بوده و در نوع خود بى نظير است .
ه : مقالات :
شمار مقالاتى كه به قلم استاد اشكورى در عراق و ايران به عربى و فارسى چاپ شده فراوان است، ولى چون به جمع آورى آنها اهتمامى نداشته اند لذا بسيارى از آنها فعلاً در دسترس نيست؛ بعضى از مقالات چاپ شده از قرار زير است :
۱ - اجازات العلامه المجلسى (ميراث حديث شيعه، دفتر چهارم) ۲ - وصف العلماء (ميراث اسلامى ايران، دفتر دوم) ۳ - گزيده نسخه هاى خطى كتابخانه فاضل خوانسارى (ميراث اسلامى ايران، دفتر دوم) ۴ - نگاهى به دو ترجمه عربى رباعيات خيام (طلايه، سال اول شماره دوم ) ۵ - اجازات شهرستانى (ميراث حديث شيعه، دفتر پنجم) ۶ - تاريخ ثوره نجف (ميراث اسلامى ايران، دفتر سوم) ۷ - مخطوطات مكتبه فحول القزوينى (تراثنا، شماره ،۲ سال اول) ۸ - زندگى نامه خودنوشت شيخ آقا برزگ تهرانى (ميراث حديث شيعه، دفتر اول) ۹ - مكتبه الحاج هدايتى (تراثنا، شماره ۳ و ،۴ سال اول) ۱۰ - معرفى چند نسخه خطى از كتابخانه نوربخش (وقف ميراث جاويدان، سال ۶ شماره ۱ ) ۱۱ - ولايت نامه اميرالمؤمنين (ع) على خان كركى (ق ۱۰)(ميراث حديث شيعه، دفتر نهم) ۱۲ - الامام الحسين فى الادب العربى (كنفرانس لندن، ۱۴۰۴ ه .ق) ۱۳- صون كرامة الساده (كنفرانس رم - ۱۹۹۸ م ) ۱۴- موقوفات اميرالمؤمنين (ع) (وقف ميراث جاويدان، سال ،۲ شماره ۴) ۱۵ - نسخه اى نادر از تاريخ مدينه « تحقيق النصره» (وقف ميراث جاويدان، سال ،۳ شماره ۲ )