وصال روحانى

طرحهاى دولت برزيل براى زدن سدهايى بر روى دو رودخانه بزرگ آمازون، بزرگترين و معروفترين جنگل دنيا و به تبع آن حيات حيوانات و گياهان پرشمار منطقه را با خطرات جدى مواجه ساخته است.
نقشه ها و اقدامات اخير دولت برزيل براى بهره گيرى هر چه بيشتر از دو رودخانه در بستر جنگلهاى بزرگ و معروف آمازون، خاستگاه و محل زندگى جانوران و گياهانى متعدد و مهمتر اينكه خود اين جانوران و قسمتى از بارزترين نشانه هاى حيات وحش را در معرض خطر جدى قرار داده و شرايطى اضطرارى را در اين كشور ايجاد كرده و حمله اى همه جانبه را به يادها آورده است.
دولت برزيل مى خواهد با به كارگيرى مدرن ترين روشها از دو رودخانه مادى يرا و زينگو كه در دل آمازون قرار دارند بيشترين نيروى برق را بيرون بكشد و از تكرار بحران انرژى و برقى كه رشد اقتصادى اين كشور را در سال۲۰۰۱ فلج و عقيم كرد، جلوگيرى كند. اين در حالى است كه حافظان محيط زيست و طرفداران زندگى آزاد وحوش به اين دولت اخطار داده اند كه طرح شان به معناى نابودى اين مناطق و محو شدن تعداد زيادى از حيوانات و كمرنگ شدن حيات طبيعى در گستره قابل توجهى از يكى از جالب ترين و طبيعى ترين مناطق كره خاكى و يكى از بديع ترين جنگل هاى دنيا خواهد شد و مقامهاى برزيلى را به شدت از اين كار بازداشته اند.
دولت برزيل مى خواهد براى رسيدن به هدفش روى اين رودخانه ها سد بزند مسير آب و آنها را به جايى بكشاند كه خود مى خواهد و طبيعى است كه اين جدا و متفاوت با بستر طبيعى و جهت حركت آب در اين رودها باشد. «مجمع جهانى سدها» (W.C.D) كه سازمانى مستقل و متشكل از متخصصان بين المللى در اين زمينه است، مخالفت رسمى اش را با اين طرح اعلام و تصريح كرده كه تعبيه سد در مناطقى كه به لحاظ حيات وحش غنى هستند در مناطقى مثل آمازون كه مأمن ۳۰درصد از كل جانوران و گياهان و شاخه ها و تيره ها و گونه هاى مختلف حيات است، كارى غلط است و بايد از آن اجتناب كرد. در گزارش شديداللحنى كه اين نهاد منتشر كرده، آمده است: «مناطقى مثل آمازون، كنگو، نيل، پارانا و يانگتزى غنى ترين نقاط در كره خاكى به لحاظ حيات طبيعى وحوش و گياهان هستند و در ميانشان آمازون قدرى از سايرين پيش است و هر اقدامى در زمينه سدبندى در آبهاى جارى در اين جنگل روند طبيعى و جارى زندگى در آنجا را مختل و طبعاً جانداران را با خطر جدى اضمحلال رودررو مى كند و اين چيزى است كه دولت برزيل نبايد حق انجام آن را به خود بدهد.»
روندى بى رحمانه
اما اگر با ناديده گرفته شدن درخواستها و هشدارهاى فوق حرف دولت سبز شود بر روى رودخانه ماد ى يرا دو سد زده خواهد شد واين در حالى است كه اين رودخانه از بزرگترين آبراه هاى اصلى در آمازون و جارى كننده شريان وحس زندگى در اين مجموعه وحش بى نظير به حساب مى آيد. مخارج اين كار سنگين، ۹ميليارددلار تخمين زده شده، اما دولت برزيل اميدوار است ۶۴۰۰ميليون وات برق طى هر سال از اين آبراه بيرون بكشد. به جبران آن و طى روندى بسيار بى رحمانه به نظر مى رسد، بر اثر اين روند چيزى حدود ۵۵۰كيلومترمربع از جنگل هاى آمازون در معرض يك سيل قرار گيرد، زيرا در مسير اصلى سد ايجاد كرده و آب را در گام نخست به سوى قسمتى ديگر سرازير خواهد كرد.
«شبكه جهانى رودخانه ها» نيز تخمين زده است كه اين آب بندها زندگى نمونه هاى زيادى از جانداران آمازون را به خطر انداخته و براى مثال انواع ماهى هايى را كه هر ساله با دست زدن به سفرى ۴هزار و پانصدكيلومترى در زير آب براى ارتزاق و توليد مثل به قسمت بالايى و شمال مادى يرا مى آيند، با خطر هلاك و نيستى مواجه مى سازد.
در منطقه اى كه به دليل استقرار آب بندها در ابتدا با خطر وقوع سيل رودررو خواهند شد، چيزى حدود ۳۵نوع از پستانداران كه از قضا اغلب شان نيز نمونه هاى كمياب و در آستانه انقراض اند، زندگى مى كنند و در ميانشان مورچه خوارهاى عظيم، يوزپلنگ هاى خالدار و سمورهاى آبى نيز مشاهده مى شوند.
دلمشغولى هاى متفاوت
با اين حال دولت برزيل هنوز هم بر اين تأكيد دارد كه اگر اين كشور مى خواهد نيازهاى فزاينده در مورد تأمين انرژى طى دهه بعدى را برآورده كند، چاره اى جز اجراى پروژه هاى فوق وجود ندارد. شايد هم اين موضوع نمونه اى از مشكلاتى است كه بسيارى از كشورهاى در حال رشد با آن مواجه اند. بيشتر اين كشورها گنجينه اى از زندگى هاى طبيعى و وحشى را در بردارند، اما براى مردم آنها اين موضوع اهميتى حياتى ندارد و ترجيح مى دهند كه زندگى شان راحت تر و با شرايط بهترى همراه شود وچون فقراى زيادى هم در بين شان وجود دارند، دلمشغولى هاى آنان به كلى متفاوت با دغدغه هاى طبقات دانشمند و طرفداران محيط سبز و حقوق جانداران است.
تا آنجا كه وقتى اجلاس سازمان ملل درباره بررسى مسائل زندگى وحش در كورى تيباى برزيل تشكيل شد، به رغم صحبت هاى زياد در اين باره در عمل هيچ راهگشايى اى در اين زمينه صورت نگرفت و ابهام ها و مسائل به شكل سابق باقى ماند. دولت برزيل بى توجه به اجلاس هايى از اين دست بيشتر مايل است كشور را از تكرار بحران انرژى كه قحطى سال۲۰۰۱ را براى برزيل پديد آورد، رهايى بخشيد. در آن زمان نيروى برق تا چيزى حدود ۷۰درصد زايل و يا دچار وقفه شد و بر روى روند رشد اقتصادى كه طى سالهاى قبلى پديد آمده بود، تأثير منفى محسوسى گذاشت.
طرفداران محيط زيست مى گويند نياز به انرژى در برزيل كه دولت اين كشور بهانه حمله به حيات وحش قرار داده، آنقدرها هم جدى و به وسعتى نيست كه اين دولت ادعاى آن را مطرح مى كند و شك و ترديد در اين زمينه و بخصوص در مورد طرح احداث آب بند بر روى مادى يرا نزد اعضاى ارشد وزارت نيروى برزيل هم ديده مى شود و به همين منوال سد در نظر گرفته شده براى رودخانه زينگو هم بحث برانگيز شده است. كلوديو سالى رئيس دپارتمان مصرف كنندگان انرژى برق در برزيل مى گويد: «اگر مى پرسيد اين پروژه الزامى و ضرورى است يا خير، جواب من نه است. اين طرحهاى به اصطلاح بزرگ اصلاً اجتناب ناپذير نيستند و اين در حالى است كه دولت آن را بدين شكل وانمود مى كند و اين خطا و اشتباهى بزرگ است.»
پس از مخالفت هاى اوليه
سالى مى گويد پروژه هاى كوچكتر توليد انرژى و برق به راحتى امكانپذير و تأمين كننده نيازها خواهد بود و بد كه نيستند، بلكه انرژى و برق مورد نياز را با قيمتى ارزانتر در اختيار مصرف كننده ها قرار خواهد داد. طرح تأسيس آب بند در رودخانه زينگو كه پروژه بلومونته نامگذارى شده، چيزى حدود ۷ميليارددلار آب خواهد خورد و بدتر آنكه قسمتى از مسير قبلى را نيز در مسير يك سيل موقتى قرار خواهد داد و آبى كه در آن منطقه جمع خواهد شد، به خودى خود بسيار مضر خواهد بود.
طرح بلومونته ابتدا سالها پيش مطرح شد، ولى به سبب مخالفت شديد گروههاى حافظ محيط زيست، مخارج كلان آن و همچنين نارضايتى مردم مدتها معوق ماند و با اين حال يك نسخه ترميم و تعديل شده آن اينك در دستور كار و در مسير اجرا قرار گرفته است. با اينكه به نظر مى رسد ضررهاى برخاسته از پروژه بلومونته كمتر از طرح مادى يرا باشد و انرژى زيادى را ذخيره خواهد كرد و حجم و وسعت منطقه آسيب ديده هم كمتر از مادى يرا خواهد بود، ولى در اين مورد هم به حيات وحش لطماتى گران وارد خواهد شد و در پايان پروژه ظرفيت و امكان حيات جانوران و گياهان در اين منطقه كاهش چشمگيرى خواهد يافت.
اطلاعات ناكافى
گلن اسويتكس متخصص شاغل در سازمان «شبكه بين المللى رودخانه ها» مى گويد: «قرار است آب زيادى ذخيره شود تا در فصول خشك سال، توربين هاى توليد انرژى در پروژه بلو مونته آب به اندازه كافى در اختيار داشته باشند. مى خواهند سدهاى كوچكترى را نيز در مسير بزنند، ولى اطلاعات ما در اين باره كافى نيست.»
برنامه ديگر در دست اقدام دولت برزيل اين است كه طبق آن يك انبار عظيم براى جمع آورى و ذخيره آب به نام آلتاميرا در آمازون احداث كند و اين حدود ۴سال بعد از تكميل پروژه بلومونته خواهد بود. اين نيز سبب جمع شدن آب در مساحتى به وسعت ۶هزار كيلومترمربع و در دل جنگل خواهد بود و بخش عمده  آن جزو محيط طبيعى در منطقه زينگو به حساب مى آيد و حيات وحش آنجا را تشكيل مى دهد.
«آلن پول» يك متخصص ديگر در امر ذخيره انرژى در برزيل مى گويد: «پروژه آلتاميرا را تبديل به يك حلقه بزرگ گرداگرد گلوى بلومونته كرده اند. بدتر آنكه شاهراه هاى انتخاب شده براى حركت آب نه فقط كم كننده از ضررها نيستند، بلكه به اندازه خود آب بندها مضر هستند.»
پروژه هاى مادى يرا و بلومونته كه وصف شان آمد نه فقط به مخارجى نجومى براى كشاندن و استقرار ادوات اجراى آنها به منطقه نيازدارند، بلكه در شلوغى و بى قانونى حاصله پاى سودجويان و عوامل غيرقانونى را نيز به جنگل ها خواهد كشاند و آنها دست به هر كارى از منفجر كرد حصارهاى معادن موجود گرفته تا قطع درختان به قصد فروش آنها خواهند زد.
سودجويى هاى شخصى
يك وجه از ماجرا كه مخالفان روى آن تكيه زيادى داشته و مانور چشمگيرى انجام داده اند، مخارج كلان و كمرشكن اين پروژها است. تاريخ برزيل سرشار از مواردى است كه سياستمداران پروژه هاى عظيمى از اين دست را مطرح كرده اند، اما در لواى آن و پشت پرده قسمت عظيمى از بودجه را به حسابهاى شخصى خود ريخته و به واقع قصد سودجويى داشته اند و اينك مخالفان طرح احداث آب بندها در آمازون مدعى اند كه بخشى از دولت كه مجرى اين پروژه هاست، قصدى مشابه دارد. به حرفهاى سالى بازمى گرديم. «اين اولين بارى نيست كه دولتمردان برزيل دست به اجراى پروژه هاى بسيار گران قيمت و دهان پر كن مى زنند و در گذشته هم مشابه اين پروژه ها را در آمازون و يا بالبينا داشته ايم كه هدف آن زدن جاده هاى تازه و تسهيل در ارتباطات و رفت و آمد ذكر شده بود، اما طرحهاى غيرمسؤولانه اى بود و كسى متوجه نشد پولها كجا رفت و دخالت و سهم رسانه ها در آنجا چگونه بود. گفته مى شد كه از آن پس ماشين ها و كاميونها مى توانند با سرعتى بيشتر وحتى تا ۱۵۰كيلومتر در ساعت اين مسيرها را بپيمايند و طول مسير ۵هزار كيلومتر عنوان شده بود، اما چنين نشد، بلكه آب بندهاى بالبينا نيز در عمل چنان ذخيره انرژى كمى را پديد آورده اند كه قابل بيان نيست. پس چه تضمينى مى توان در مورد بهتر بودن پروژه هاى فعلى داد؟»
منبع: w