Iran Newspaper - گفت و گو

على دوستى، سميه صيادى فر
درشماره ديروز بخش نخست گفت و گو با منصور بهرامى روانشناس و عضو انجمن بين المللى تحليل رفتار متقابل درخصوص « شادى» درجامعه چاپ شد، بخش دوم و پايانى آن درپى مى آيد:

چه طور مى توان به بالا بردن سطح شادى در جامعه كمك كرد؟
از ديدگاه تحليل رفتار، ساختار جامعه مانند ساختار خانواده است و ساختار خانواده نيز شبيه ساختار فرد است .در نتيجه ساختار جامعه شبيه ساختار فرد است .جامعه اى كه شاد نيست ، درست مانند انسانى است كه شاد نيست .اما چرا شاد نيست ؟ چون ارزشها، تعصبات ، اعتقادات به نحوى شاديها و كودك درون او را مخفى كرده است .پس در جامعه هم مخفى شدن شاديها به همين صورت است .در بسيارى از جوانها مى بينيم كه يك حالت دوگانگى به وجود آمده است .يعنى در بيرون لبخند نمى زنند اما به محض دور شدن از محيط ، شروع به خنديدن مى كنند.متأسفانه ، تفاوت رفتار فرد در محيط هاى مختلف مانند مدرسه ، اجتماع و خانه آنقدر زياد است كه سبب تزلزل شخصيت او مى شود و در نهايت اين تزلزل شخصيتى به جامعه نيز سرايت مى يابد.ما براى اينكه در سطح جامعه ميزان شادى را بالا ببريم ، بايد از افراد و خانواده ها شروع كنيم .اگر افراد و خانواده ها شاد باشند، در نهايت جامعه شادى نيز خواهيم داشت . شادترين كشور دنيا هندوستان است.اين موضوع براى من غير قابل تصور بود.چون فكر مى كردم كه همه افراد در اين كشور مشكل مالى دارند.پس اين نشان مى دهد كه داشته ها عامل ايجاد و ابراز شادى نيستند.بلكه بودن ها هستند كه عامل شادى اند.افرادى كه با وجود مشكلات زياد، همچنان شادى هاى خود را ابراز مى كنند، كودك درونشان رها است .در واقع ترمزهاى شادى در چنين جامعه اى وجود ندارد و هركسى شادى هاى مخصوص به خود را انجام مى دهد.تا هنگامى كه كودك درون شادى اش را ابراز كند، افراد دل زنده اند.دلمردگى ناشى از پنهان شدن كودك درون است .پس براى بالا بردن شادى در سطح جامعه ، ابتدا بايد خانواده هاى شادى داشته باشيم .تنها نسخه براى بالا بردن سطح شادى در جامعه ، تعديل كردن ترمزهاى ارزشى است .البته ناگفته نماند كه در برداشتن ترمزهاى ارزشى تعادل بايد رعايت شود.
چرا بعضى از افراد با وجود مشغله زياد كارى ، باز هم شادى هاى خود را بروز مى دهند يا حس شوخ طبعى خود را حفظ مى كنند؟
پاسخ به اين سؤال براى افراد مختلف ، متفاوت است .گاهى اوقات من با آگاهى از مشكلات مالى كه دارم ، به فعاليت بيشترى مى پردازم ، اما سعى مى كنم در محيط كارم نيز تفريح و شادى خود را داشته باشم .حتى خود كار براى من شادى آفرين مى شود.اين به دليل علاقه من به كارى است كه انجام مى دهم و چون خودم را در اين كار مفيد مى بينم ، ثمره اين كار هم برايم جذابيت دارد و باعث شادى ام مى شود.
آيا جامعه ما افسرده است ؟ چرا؟
به نظر من جامعه ما يك درجه از افسردگى نيز پايين تر است و حالت بيمارگونه افسردگى دارد.
اگر براى مثال به رنگ لباس مردم جامعه خودمان توجه كنيد، مى بينيد كه اغلب از رنگ هاى تيره و خسته كننده استفاده مى كنند.همه اين رنگ ها از نظر روان شناسى و روحيات فردى ، تعريف دارند.اين باعث مى شود روحيه افراد و جامعه ، روحيه اى افسرده ، خسته و دلمرده باشد.
ما اگر بخواهيم شادى هايمان را تعريف كنيم ، خيلى با احتياط و به سختى آنها را بيان مى كنيم تا به ما برچسب نزنند.صحبت هايى كه اكثر ما با هم داريم ، رنگى از اندوه ، بدبختى و نااميدى دارد.در واقع كودك درون جامعه ما كودك شادى نيست .شما فكر مى كنيد، چرا بعد از يك مسابقه فوتبال ، بعضى افراد به تخريب مى پردازند و شادى هاى تهاجمى و ناهنجار از خود نشان مى دهند.
چرا بعضى از افراد براى شاد بودن ، به راههاى انحرافى كشيده مى شوند؟
شايد ريشه هاى بيشتر اين ناهنجاريها را بايد در كودكى آنها جست وجو كرد.اين تمايل به راههاى انحرافى ، به يك باره ايجاد نمى شود.جوانى كه در خانواده اش ، مشكلات ناامنى روانى داشته است ، براى مثال دعواهاى مكرر پدر و مادر و تهديدهاى هر كدام از آنها به جدايى ، جو ناامنى را در خانه ايجاد مى كند.همين فرد وقتى به بلوغ روانى مى رسد، براى جبران نا امنى هاى خانوادگى ، جذب گروههاى همسن و سال خود شده و براى اثبات با ارزش بودن كارهايى كه مربوط به سن و سال خودشان نيست ، انجام مى دهند.هر جا كه افراد به دنبال كمال گرايى افراطى باشند، به نوعى به سمت انحراف سازها جذب مى شوند.هر نوع كمال گرايى از ديد روان شناسى ، بيمارگونه است .زمانى كه افراد به سمت انحراف سازها مى روند، شادى ايجاد شده نيز، شادى كاذب است .از طرف ديگر، افراد به سمت ايجاد شادى و بروز شادمانى از راه انحراف سازهايى مى روند كه مخالف و مغاير با ارزشهاى والدينشان است .
چه كارى بايد انجام دهيم تا كودك درون ما، در دوران بزرگسالى نيز همچنان شاد باقى بماند؟
بايد اجازه خيلى از ابراز شادى ها را به خودمان بدهيم .نگوييم اين كار زشت است ! آن كار بد است ! بروز شادى در سنين مختلف ممكن است اشكال گوناگونى داشته باشد(به صورت هنجار يا ناهنجار) مثلاً سرعت بسيار بالا در رانندگى ، داشتن ظاهرى غير عادى ، عواملى هستند كه افراد از طريق آن به صورت ناهنجار به ابراز شادى مى پردازند.يا اينكه افراد با شركت در مسابقات مختلف جهانى به صورت هنجار به بروز شادمانى و شخصيت خود مى پردازند.در تحليل رفتار، كودك درون نبايد احساس «تو خوب نيستى » داشته باشد.در اين صورت اين فرد يا منزوى مى شود و يا طبق غريزه گروه گرايى خود، جذب گروههايى مى شود كه خوب بودنش را ثابت كند و در اينجا او خوب بودنش را در رفتار منفى پيدا مى كند.براى اينكه جوان در محيط جامعه احساس شادى كند، بايد در جامعه پذيرفته شود و همه جا او را سركوب نكنند.اگر پاى صحبت بسيارى از جوانان بنشينيم ، در واقع آنها خواسته هاى زيادى ندارند، ولى چون همين خواسته هاى كم، بى پاسخ مانده، بنابراين شكلى تهاجمى پيدا كرده است .
حال براى جامعه اى كه حتى به نظر شما از حد افسردگى هم پايين تر است ، چه كارى مى توانيم انجام دهيم ، كه بروز شادمانى در آن امكان پذير شود؟
ما براى اينكه جامعه را شاد كنيم ، بايد از ارزش هايى كه حذفشان آسيبى نمى رساند و به نوعى اهرم فشار براى بروز شادى محسوب مى شوند را حذف كنيم .مثال اين قضيه ، نفى شادى و نوعى ابراز آن به صورت دست افشانى در مساجد است .مثلاً گفته مى شود مسجد جاى دست زدن نيست ! ما اصلاً اعتقادمان چيز ديگرى است .اگر قرار است اندوه ما در مسجد باشد، شادى ما نيز بايد در مسجد باشد.براى اينكه به تعادل برسيم ، نبايد مرزبندى كنيم .ما بيشتر اوقات وقتى به محيط روحانى مثل مسجد مى رويم ، غم از آن محيط مى بارد.زيرا هميشه افراد در آن از غم و غصه و بدبختى مى شنوند و يا مجالس سوگوارى در آن برگزار مى شود.در صورتى كه كسانى كه به عنوان پيشكسوت و رهبر مذهبى ما هستند اينها آدم هايى نبودند كه هميشه غمگين و غصه دار باشند.مثلاً پيامبر بزرگ ما حضرت محمد(ص )، كودكان را بر دوش خود سوار كرده و به بازى با آنها مى پرداخته است .وقتى رهبر بزرگى چون ايشان ، كودك درونشان اين قدر رها بوده ، چرا كودك درون ما نبايد رها باشد.بخشى از حبس شادى ها در جامعه ما به خاطر همين ترمزها است .
اگر در جامعه شادى هاى جمعى داشته باشيم ، به رفع افسردگى حاكم بر محيط بسيار كمك كرده ايم.
اگر به شادى جنبه منفى داده شود، آن وقت هيچ گاه در جامعه انتشار نمى يابد.ما بايد مجالى براى برگزارى شادى هاى جمعى ايجاد كنيم .متأسفانه در جامعه ما همه مسائل و از جمله شادى ، سياست زده است .هرقدر گروههايى كه برگزار كننده شادى هستند، بزرگتر باشند، بالطبع شادى ايجاد شده هم بيشتر و تأثير گذارتر است .طى تجربه سفر به خارج از كشور، يكى از دوستان من كه به ميهمانى دعوت بود مرا نيز با خود به آن جشن خودمانى برد.در آنجا اول از همه نام من را پرسيدند و بر روى لباسم وصل كردند تا همگى با من آشنا شده و بتوانيم با هم رابطه صميمانه برقرار كنيم .براى من كه در جامعه خودمان بار آمده بودم ، اگر شناختهاى روانشناسى نداشتم ، كار آنها بسيار بى معنى بود.شايد آنگاه با خود مى گفتم اينها مگر بيكارند كه كنار پياده رو دور هم جمع شدند و با هم بى جهت شادى مى كنند! شادى نياز به وسايل و شرايط خاصى ندارد.در واقع ابراز شادى و برگزارى جشن ها در جامعه ما، محدود شده است .متأسفانه ، به دليل هنجار شكنى بعضى از آدم ها، شادمانى افراد ديگر نيز محدود مى شود.يعنى براى برگزارى جشن ها آن قدر شرط و شروط گذاشته مى شود كه افراد ديگر شور و حالى براى برگزارى جشن و شادى ندارند.به نوعى مى توان گفت با اين شرايطى كه به وجود مى آورند، شادى محدود و محبوس شده و در نتيجه جامعه اى افسرده ، خشمگين و پر از اضطراب و درگيرى شكل مى گيرد.
به عبارت ديگر مى توان گفت : زمانى كه نور نيست ، تاريكى خودش را نشان مى دهد.زمانى كه شادى نيست ، افسردگى و غم خودش را نشان مى دهد.اصلاً لزومى ندارد ما به دنبال رفع غم و افسردگى برويم .كافى است جو شادمانى و ابراز شادى را در جامعه به وجود آوريم ، آنوقت خود به خود غم و اندوه نيز مجالى براى ابراز وجود نمى يابد.
آيا از ديدگاه روان شناسى مى توان گفت : خنده معجزه مى كند؟
از نظر روان شناسى ، دگرگونى كه پس از خنديدن در انسان به وجود مى آيد، باعث معجزه در درون او مى شود.من معتقدم اگر كسى اعتقاد به اين قضيه داشته باشد، در درون اوست كه معجزه ايجاد مى شود.يعنى خنده خودش معجزه نيست ، بلكه خنده همان عامل ايجاد دگرگونى و معجزه در وجود فرد است .
از ديدگاه روان شناسى تأثيرات شادى بر روابط اجتماعى افراد چيست ؟
انسان دو نوع نياز دارد؛ نياز جسمانى (بيولوژيكى ) و نياز به توجه و نوازش (شادى ).
اگر ما از انسان نياز به توجه و نوازش را بگيريم و به آن توجه نكنيم ، خود به خود شادى را از او گرفته ايم و سبب ايجاد انزوا در او خواهيم شد.ارتباطات انسانى (من خوب هستم ، تو خوب هستى )، يك ارتباط متقابل است كه نوازش بى قيد و شرط به يكديگر مى دهيم .يعنى من به كسى توجه كنم چون ...، اين توجه ، توجهى شرطى است .ارتباطات نبايد شرطى باشد.ارتباطات بين انسان ها باعث مى شود ذخيره نوازشى افراد افزايش پيدا كند و حتى مى تواند از اين ذخيره نوازش و شادى ، در موقعيت هاى مختلف و حتى در هنگام تنهايى ، استفاده كرد و احساس خوبى داشت .به صورتى ديگر نيز مى توان اين قضيه را بررسى كرد.افرادى كه رابطه اجتماعى با ديگران برقرار نمى كنند، انسان هايى افسرده و منزوى هستند، اما چرا آنها اين گونه اند؟ به اين دليل كه در محيط اطراف خود شادى نديده اند.وقتى انسان شادى را درك نمى كند، خود به خود به سوى افسردگى كشيده مى شود.

سام خسروى فرد
لاك پشت هاى دريايى جانورانى عظيم الجثه اند كه در بسيارى از داستانهاى خيال انگيز جايگاهى ويژه دارند. در حالى كه ميزان دانستنى هاى علمى و پژوهشهاى مربوط به چگونگى زيستن آنها از داستانهايى كه درباره آنها ساخته و پرداخته شده بسيار محدودتر است.
آنچه مسلم است استفاده هاى مختلف از اين جانوران و تخم آنها باعث شده نسل لاك پشت هاى دريايى به شدت در معرض انقراض قرار گيرد. سازمانهاى مختلف و افرادعلاقه مند فعاليتهايى را در گوشه و كنار جهان براى حفاظت اين جانوران به اجرا گذاشته اند. مثلاً سال گذشته در فلوريداى آمريكا گروهى با جمع آورى تخم لاك پشت ها مقابله كردند، در ايران نيز چنين روشهايى به كار گرفته مى شود اما تا عزمى جهانى براى حفاظت اين گنجينه هاى گرانبها به وجود نيايد نمى توان به آينده لاك پشت هاى دريايى چندان اميدوار بود. مدتى است توجه به اين جانوران در ايران و جهان بيشتر شده و فعاليتهايى نيز براى حفظ نسل آنها در دستور كار مجامع ملى و بين المللى قرار گرفته است، به عنوان نمونه در منطقه جنوب شرق آسيا همكارى مشتركى براساس يك يادداشت تفاهم به مورد اجرا گذاشته مى شود. اين يادداشت تفاهم امسال را «سال لاك پشت هاى دريايى» در منطقه اعلام كرده است.
اصغر مباركى ، كارشناس آبزيان سازمان حفاظت محيط زيست در گفت وگويى با «ايران» درباره لاك پشت هاى دريايى، سال لاك پشت ها و حفاظت اين جانوران بيشتر توضيح مى دهد.
چه تعداد لاك پشت دريايى تاكنون در ايران و جهان شناسايى شده است؟
لاك پشت هاى دريايى گروه خاصى از مهره داران و خزندگان هستند كه درياهاى گرم و اقيانوسها محل زيست آنها را تشكيل داده است. تاكنون هفت گونه لاك پشت دريايى در جهان شناسايى شده كه بجز يكى - آن هم به دليل كمبود اطلاعات - در معرض خطر انقراض بودن بقيه ثابت شده است.
از ميان لاك پشت هاى موجود در دنيا ۵ گونه در سواحل خليج فارس و درياى عمان شناسايى ومشاهده شده اند؛ لاك پشت سبز، عقابى، سرخ، زيتونى و چرمى اين پنج گونه اند. اما در قسمتهاى شمالى سواحل خليج فارس و درياى عمان يعنى در سواحل ايران وجود دوگونه سبز و عقابى كاملاً به اثبات رسيده است كه اولى در خطر انقراض و دومى در آستانه انقراض و نابودى قرار دارد.
همچنين براساس مشاهده لاشه لاك پشت زيتونى در خليج گواتر احتمال وجود اين جانور در آبهاى ايران وجود داشت تا اين كه سال گذشته در مناطق غربى تر گواتريعنى اطراف چابهار دو لاك پشت زيتونى زنده را گرفتيم.
اهميت اين جانوران چيست؟ اگر منقرض شوند چه اتفاقى مى افتد؟ به عبارت ديگر اگرچنين جانوران غول آسايى كه به تعبير بعضى ها زشت هم هستند در جهان وجود نداشته باشند چه خواهد شد؟
اهميت اين جانوران از نظر اكولوژيكى مثل بقيه گونه هاست. يعنى هرگونه اى نقش و وظيفه خاصى را در اكوسيستم به عهده دارد كه گونه ديگر قادر به ايفاى آن نيست. به علاوه لاك پشت هاى دريايى سبب افزايش چرخه مواد غذايى داخل آب مى شوند، امروزه ثابت شده هرچه اين چرخه طولانى تر باشد اكوسيستم شرايط پايدارترى خواهد داشت. همچنين حفظ تعادل بين گونه ها، بارورى زيستگاه هاى آبى بخصوص علف هاى دريايى و مرجانها و كنترل گونه هاى مهاجم از جمله وظايف لاك پشت ها به شمار مى رود كه بسيارى از محققان روى آنها تأكيد مى كنند.
يكى ديگر از ويژگى هاى لاك پشت هاى دريايى، طبيعت به شدت مهاجر آنهاست. يعنى ممكن است محل تغذيه آنها با محل توليد مثلشان كيلومترها فاصله داشته باشد. اين عامل باعث شده مديريت و حفاظت آنها با مشكلاتى جدى مواجه شود.
چرا كه ممكن است در يك نقطه برنامه اى منسجم براى مديريت و حفاظت آنها اجرا شود اما در طول مسير مهاجرت هيچ نظارت و پايشى وجود نداشته باشد و در كشورى كه در مسير مهاجرت اين جانوران قرار دارد هيچ ضابطه، مقررات و قانونى براى حفاظت آنها اعمال نشود.
آيا براى حفاظت لاك پشت هاى دريايى توافقى جهانى وجود دارد؟
در واقع به دليل ثابت بودن اين جانوران در مرزى مشخص يا نقطه اى خاص سبب شده مجامع علمى بر روى مديريت منطقه اى و بين المللى اين جانوران تأكيد كنند. اين تأكيد بر روى مهاجرت توليد مثلى توجهى خاص دارد. به عبارت ديگر لاك پشت ها در نقطه اى تغذيه مى كنند ودر نقطه اى ديگر توليدمثل و لانه سازى. اين دو نقطه ممكن است كيلومترها با هم فاصله داشته باشد.
اين نظريه كه لاك پشت ها همان جايى تخمگذارى مى كنند كه به دنيا آمده اند صحيح است؟
اين موضوع تأييد شده واز عادات معمول لاك پشت هاى دريايى است . البته عواملى مثل قوه جاذبه زمين وتركيب شيميايى ساحل و آب كه در سيستم فيزولوژى آنها نشانه گذارى مى شود نيز تأثير دارد.
يعنى اين اطلاعات به صورت ژنتيكى منتقل نمى شود؟
در منابع موجود تحقيقاتى كه تاكنون منتشر شده به عوامل ژنتيكى اشاره اى نشده است.
لاك پشت هاى دريايى در چه سنى بالغ مى شوند؟
اين جانوران جزو گونه هايى هستند كه بلوغ ديرهنگام دارند. سن بلوغ به نوع زيستگاه، نوع گونه و حتى تغذيه آنها بستگى دارد. محققان كار كشته عقيده دارند بين ۳۰ تا ۴۰ سالگى اين جانوران بالغ مى شوند و پس از آنها ۲۰ تا۳۰ سال توان توليد مثل دارند. بسته به نوع گونه هر دو يا سه سال يكبار لانه سازى و تخمگذارى مى كنند. در هر فصل لانه سازى نيز ممكن است سه، چهار و يا حتى شش بار فاصله دو هفته به ساحل بيايند و تخمگذارى كنند.
عمر اين جانوران چقدر است؟
چون نظارت و پايش مستمرى روى آنها صورت نگرفته نمى توان به عدد دقيقى اشاره كرد، اما سن آنها بين ۶۰ تا ۷۰ سال برآورد مى شود.
يعنى ۳۰ تا ۴۰ سال طول مى كشد تا به قدرت بارورى برسند و ۲۰ تا ۳۰ سال هم اين ويژگى ادامه دارد كه در مجموع و البته به طور ميانگين رقم ۶۰ تا ۷۰ سال را براى سن اين جانوران در نظر مى گيرند.
تكنولوژى و روش خاصى براى رديابى و نظارت اين جانوران وجود دارد؟
مهمترين روش، علامتگذارى است كه با استفاده از پلاكهاى خارجى - پلاكهايى كه بيرون بدن نصب مى شود - انجام مى گيرد. پلاك گذارى روش متداولى است روى پلاكها شماره و آدرس حك شده و پلاك بر روى باله نصب مى شود.
يك سيستم پيشرفته نيز وجود دارد كه فرستنده اى ماهواره اى روى بدن جانور نصب مى شود، به اين ترتيب مسير مهاجرت و نقاطى كه جانور توقف مى كند با استفاده از ماهواره مشخص مى شود. اين روش بيشتر كاربردى مقطعى دارد. چون هزينه اش بسيار زياد است واحتمال از بين رفتن فرستنده بسيار بالا. اما به صورت پايه اى بر روى پلاك گذارى تأكيد مى شود.
اين پلاكها از بين نمى روند، نمى افتند، به عبارتى به سازمانهاى ذيصلاح توسط صيادان عودت داده مى شوند؟
جنس اين پلاكها معمولاً به گونه اى است كه زنگ نمى زنند، قفل مى شوند و به سختى ممكن است بيفتند. اما احتمال افتادن و گم شدن نيز وجود دارد. اما اگر در ايران پلاك گذارى شود و مثلاً در عمان جانور در تور بيفتد مشخص مى شود كه كى و كجا علامتگذارى شده و...
يعنى صيادان پلاكها را به سازمانهاى مسؤول تحويل مى دهند؟
معمولاً اين كار را مى كنند. البته به دنبال پلاك گذارى بايد كارهاى اطلاع رسانى و آگاه سازى جوامع محلى صورت بگيرد. به علاوه صيادان بايد براى تحويل پلاكها تشويق شوند.
در ايران وضعيت چگونه است؟ آيا صيادان پلاكها را تحويل مى دهند؟ آيا علامتگذارى انجام شده؟
تا سال پيش پلاك گذارى در ايران انجام نشده بود. خوشبختانه توانستيم سال گذشته با كمك يادداشت تفاهمى كه امضا كرديم پلاكهاى مشخصى براى ايران بگيريم با شماره خاص و آدرس سازمان حفاظت محيط زيست جنس اين پلاكها از تيتانيوم است و از بهترين نوع پلاك باله اى به شمار مى رود. در شيدور و نخيلو توانستيم تعداد محدودى از اين پلاكها را نصب كنيم...
چرا محدود؟
از نظر زمانى و امكانات محدوديت داشتيم. اين دو جزيره غيرمسكونى هستند و لازم است وسايل و امكاناتى در آنها فراهم مى شد بخصوص كه اين عمل در ماههاى گرم سال بايد انجام شود. شرايط واقعاً طاقت فرساست. بنابراين به پشتيبانى نياز دارد.
يادداشت تفاهمى كه اشاره كرديد چه بود؟
در بسيارى از مناطق جهان همكارى هاى مشتركى بين كشورها وجود دارد تا لاك پشت هاى دريايى مورد حفاظت قرار گيرند. اما در اين ارتباط منطقه آسيا و اقيانوسيه هيچ تفاهم نامه اى نداشت. از حدود سه - چهار سال پيش كه كنوانسيون گونه هاى مهاجر (CMS) تدوين شد برنامه اى را براى اين منطقه تهيه كرد و در واقع بانى يادداشت تفاهم در اقيانوس هند و جنوب شرق آسيا شد. از بيشتر كشورهاى منطقه دعوت كرد كه اين يادداشت تفاهم را امضا كنند و عضو آن شوند. عنوان كامل آن هم «يادداشت تفاهم حفاظت و مديريت لاك پشت هاى دريايى و زيستگاه آنها در جنوب شرق آسيا» است اكثر كشورهاى منطقه نيز به عضويت آن درآمده اند، البته اين تلاشى است كه دبيرخانه يادداشت تفاهم با جديت آن را دنبال مى كند. به عبارتى اين يادداشت تفاهم يك برنامه مديريتى و حفاظتى براى همه كشورها تعريف كرده و سعى دارد همه اعضا اين برنامه را به صورت ملى در دستور كار خود قرار دهند؛ برنامه جامعى كه بيشتر برحفاظت زيستگاه ها ، انجام تحقيقات پايه و اوليه و كاهش عوامل مرگ و مير لاك پشت هاى دريايى تأكيد دارد.
يكى از عوامل مرگ و مير اين جانوران فعاليت هاى انسان است. از يك طرف برداشت تخم آنها در بسيارى از نقاط جهان و از جمله ايران رايج است. باورهاى سنتى در خصوص خواص درمانى و افزايش قواى جنسى باعث شده علاوه بر آن كه تخم اين جانور مورد استفاده قرار گيرد، گوشت آن هم - على رغم منع شرعى كه دارد - خورده شود. عامل ديگر مرگ و مير ، صيد جانبى است كه در تورهاى صيادى به دام مى افتند، تلفات بچه لاك پشت هايى كه تازه متولد شده اند به اين شيوه بسيار زياد است. برخى اوقات نيز مادرانى به تور مى افتند كه براى تخمگذارى در حال مهاجرت هستند. در نهايت اين كه برنامه ريزى مديريتى جامع و فراگير مى تواند چنين عواملى را كاهش دهد.
چه گونه هايى از لاك پشت هاى دريايى در ايران تخمگذارى مى كنند؟
مهمترين و بيشترين گونه اى كه در كشور تخمگذارى مى كند لاك پشت عقابى است ؛ گونه اى كه از نظر انقراض در شرايط بحرانى به سر مى برد. در آبهاى ايران اين گونه به طور عمده جزاير خليج فارس را براى تخمگذارى انتخاب مى كند. گزارشهايى مبنى بر اين كه در سواحل درياى عمان نيز تخمگذارى مى كند وجود دارد اما بررسى هاى چند سال اخير ما اين موضوع را روشن نكرد و موردى مشاهده نكرديم. لاك پشت عقابى بيشتر در جزاير استان بوشهر و هرمزگان مثل لاوان، قشم، شيدور، هنگام، هندورابى ، نخيلو و ام الكرم تخمگذارى مى كند. گزارش هايى درباره تخمگذارى لاك پشت سبز در ايران نيز وجود داشت اما هيچ گاه به طور مستند ثبت نشده بود تا اينكه دو سال پيش در سواحل حوزه شهرستان چابهار يك لاك پشت سبز را هنگام تخمگذارى ديديم ، ۶۰ كيلوگرم وزن داشت.
امسال چه برنامه هايى براى لاك پشت ها داريد؟
يادداشت تفاهمى كه به آن اشاره كردم امسال را سال لاك پشت هاى دريايى اعلام كرده است. بيشترين تمركز آن فعاليت هاى ترويجى - آموزشى و جمع آورى اطلاعات اوليه است. بسيارى از پيشنهادهاى ما در اين خصوص از طرف معاون محيط طبيعى و مدير كل حيات وحش آبزيان سازمان حفاظت محيط زيست مورد موافقت قرار گرفت. به عنوان نمونه قرار شد يك شماره از مجله محيط زيست به طور كامل درباره لاك پشت ها باشد.اين كار در واقع به فراهم شدن اطلاعات اوليه و ترويج آن كمك مى كند. به علاوه سعى مى كنيم ارتباط مؤثرى با سازمانهاى ذيربط برقرار كنيم و با رسانه ها نيز همكارى بيشترى داشته باشيم تا توجه عموم نسبت به اين موضوع جلب شود. چون ممكن است صيادان براى لاك پشت به دام افتاده اهميتى قائل نباشند اما وقتى آگاهى شان افزايش يافت و متوجه شدند اين جانوار چه نقش مفيدى در اكوسيستم آبى دارد نوع ديگرى با آن رفتار مى كنند.