محمد كريم ويسى

در گوشه غربى نقشه جغرافياى سرزمين پهناور ايران اسلامى نام ايلام ذهن را به دوردست تاريخ هدايت مى كند. سرزمين طلوع آفتاب (معناى واژه عيلام) و سوگلى عروس زاگرس با كوهستانهاى سلسله وار و دشتهاى پهناور كه زيستگاه انواع گونه هاى گياهى و جانورى از قابليت هاى برجسته اى در زمينه گردشگرى طبيعى برخوردار است. از كوههاى دالاهو كه مى گذرى قلاقيران سبز مى شود، ايلام با ۲۰ هزار كيلومترمربع مساحت اگرچه جزو كوچكترين استانهاى كشور محسوب مى شود اما تنوع قابل باور آب، هوا و خاك را در سطح خود دارد. فاصله كوهستانهاى برف پوش تا دشتهاى گرم و بلوط هاى كهنسال تا نخل هاى سربرافراشته تنها چند كيلومتر است. در اين استان هنوز آداب و رسوم اجتماعى وفرهنگى خود از قبيل پوشش لباس محلى، گويش شيرين كردى و صفاى باطن و مهمان نوازى را حفظ كرده است. ايلام به عنوان بخش مهمى از تمدن هاى قديمى ايلام باستان، هخامنشى، ساسانى، اسلام و داشتن يك هزار اثر و ابنيه تاريخى از جاذبه هاى گردشگرى فراوانى برخوردار است. جاذبه هاى طبيعى و تاريخى كه در شهرستان دره شهر، سرزمين شگفتى هاى عروس زاگرس، واقع شده نظير سياه گل، تنگه بهرام چوبين، پل گاوميشان و غيره به چشم مى خورد همه گوياى تاريخ كهن و ماناى اين ديار است. وجود چند غار آب جذاب و ديدنى نظير غار زينگان در ميانه منطقه گرمسيرى صالح آباد باعث خنكاى دل بازديدكنندگان مى شود.
ايلام از نظر موقعيت جغرافيايى و تنوع آب و هوايى شرايط خاصى دارد. بيش از نيمى از استان را كوههاى مرتفع و نيمه مرتفع پوشانده است، دامنه هاى جنگلى كبير كوه، وجود چشمه ها و آبشارها و رودهاى كوچك و بزرگ و زيستگاههاى جانورى، با كوهستانهاى برفگير در گوشه و كنار، چشم اندازها و مناظر زيبايى را به وجود آورده است. وجود غارهاى طبيعى در دل كوههاى منطقه مى تواند زمينه مناسبى را براى گسترش فعاليت هاى گردشگرى در ايلام فراهم آورد. غارهاى كشف شده در بعضى از مناطق استان از جمله غار سيوان، گل گل ملكشاهى، ايوان، بدره و زينگان صالح آباد داراى بستر آبى و ديوارهاى پوشيده از آويزان هاى آهكى هستند كه در صورت مجهز شدن به تأسيسات و امكانات مى توانند گردشگران بسيارى را جلب كند.
چشمه هاى آب گرم ايلام، داروى بيماريهاى پوستى
چشمه آب گرم و معدنى واقع در ۵ كيلومترى دهلران با داشتن تركيبات گوگردى در از بين بردن بيماريهاى پوستى و تسكين بيمارى هاى روماتيسمى اهميت ويژه اى دارد. از ديگر چشمه هاى آب گرم مى توان به چشمه قير دهلران اشاره كرد كه به علت عبور از سنگ هاى حاوى مواد آلى، آب آن آغشته به قير است. همچنين در حاشيه رود چنگوله در بالادست كوه، يك چشمه آب گرم واقع است. چشمه آب گرم «كنجانچم» در ساحل راست كنجانچم و چشمه آب گرم تنگ حمام بولى در ساحل راست رودخانه تلخاب با دماى ۴۰ درجه از ديگر چشمه هاى آب گرم استان مى باشد. از آبشارهاى استان نيز مى توان آبشار «سرطاف» و آبشار عمار در منطقه ملكشاهى را نام برد.
مكان هاى ديدنى ايلام
وجود قلعه ها و مكانهاى ديدنى و جاذبه هاى تاريخى باستانى از تاريخ پرآوازه اين استان محروم حكايت دارد كه بعضى از آنان شناخته و بعضى ديگر همچنان ناشناخته مانده اند. از آثار تاريخى، فرهنگى و طبيعى ايلام مى توان قلعه والى ايلام، كاخ فلاحتى، منطقه جنگلى ششدار و كوه قلاقيران، پارك جنگلى پرديس، حيات وحش و شهربازى چغاسبز ايلام، پناهگاههاى صخره اى، قلعه اسماعيل خان و تپه ها و قبرستان هاى تاريخى را نام برد كه هر كدام داراى ارزش خاص مى باشند. همچنين آثار تاريخى مهران و بخش صالح آباد را مى توان دشت صالح آباد و گلان، امامزاده على صالح(ع) سنگ نبشته تخت خان و غار معروف زينگان و غيره نام برد. شهر تاريخى سيروان در روستاى سرابكلان كنونى، تپه هاى تاريخى منطقه حفاظت شده مانشت، سرچشمه شيروان در سرابكلان در رودخانه سيمره نيز از ديگر آثار ايلام هستند. سيروان در روستاى كنونى سرابكلان واقع در بخش شيروان از توابع شهرستان شيروان چرداول داراى آثار باستانى و فرهنگى ارزشمندى است. در گذشته پادشاهان ساسانى از جمله انوشيروان عمارتهاى باشكوهى در اين منطقه ساخته اند. شهرستان آبدانان نيز همچون ديگر شهرستان هاى تابع استان ايلام داراى آثار متعدد فرهنگى و باستانى است كه مكان هاى ديدنى زيادى دارد. اما متأسفانه در سالهاى گذشته برخى از آثار باستانى در استان مورد دستبرد غارتگران ميراث فرهنگى قرار گرفته كه دليل آن را مى توان عدم وجود اداره ميراث فرهنگى در برخى از شهرستان هاى استان و كمبود نيرو عنوان كرد. آنچه كه در اين ميان حايز اهميت است، توجه مسؤولان استانى و كشورى جهت نگهدارى از اين آثار تاريخى است. با وجود اينگونه مسائل، نكته اى كه مى توان بدان اشاره كرد، ضرورت افزايش تلاش سازمان گردشگرى و ميراث فرهنگى براى حفظ و نگهدارى آثار باستانى و تاريخى اين استان است. مدير ميراث فرهنگى ايلام در اين خصوص مى گويد: ۲۲۶ قطعه شىء ارزشمند تاريخى طى سال گذشته در اين استان كشف شد كه متعلق به دوره هاى مختلف تاريخى بودند. اين اشيا شامل زيورآلات ، مجسمه، ابزار و ظروف مختلف از جنس مفرغ، مس، طلا، نقره و سفال است. وى معتقد است، تشكيل انجمن ميراث فرهنگى، نقش مهمى در كاهش فعاليت حفاران غيرمجاز و قاچاقچيان اموال تاريخى در اين استان داشته و كاهش اشياى مكشوفه نسبت به سال گذشته بيانگر اين مسأله است. اما آنچه كه به عنوان جمله آخر مى توان اذعان كرد، كمك مسؤولان مربوطه و اختصاص بودجه اى در خور توجه نسبت به ميراث فرهنگى اين استان است، چرا كه ايلام خطه اى بسيار كهن و تاريخى است. كم لطفى نسبت به ايلام كه روزگارى مهد تاريخ و تمدن ايران بوده بسيار تأسفبار است.

ندا حبيب اله
مجموعه فرهنگى - تاريخى سعدآباد با مساحتى در حدود صد و ده هكتار در شمال شهر تهران واقع شده است. اين مجموعه پيش از انقلاب اقامتگاه خانواده پهلوى بود و پس از آن تبديل به موزه شد. برخى از عمارتهاى اين مجموعه مانند كاخ ملت (سفيد) و كاخ سبز (شهوند) به صورت كاخ موزه به نمايش درآمدند و برخى ديگر با توجه به ويژگى بنا به موزه تبديل شدند. موزه هاى فعال موجود در اين مجموعه عبارتند از: كاخ - موزه ملت، كاخ - موزه سبز، موزه پژوهش مردم شناسى، موزه مينياتور آبكار، موزه هنرهاى زيبا، موزه نظامى، موزه بهزاد، موزه ملى آب، موزه خط و كتابت ميرعماد، موزه فرشچيان و موزه هنر ملل.
در اينجا به معرفى كوتاه و اجمالى از موزه نظامى مى پردازيم. عمارت اين موزه كه كاخ شهرام (پسر اشرف پهلوى) بوده، در دو طبقه به نمايش ادوات جنگى و نظامى اختصاص يافته است. در بيرون موزه تعدادى ادوات جنگى شامل چرخبال، چندين عراده توپ، چند عددهواپيماى جنگى، چندين تانك و يك رولزرويس متعلق به رضا پهلوى (سلطنت ۱۳۲۰ - ۱۳۰۴) به چشم مى خورد كه بهتر از هر تابلوى راهنمايى بازديدكنندگان را به تماشاى موزه نظامى دعوت مى كند.
پوشاك نظاميان، انواع درفش و پرچم، زين و برگ اسب، انواع شمشير، زره، كلاهخود، مدال و تعدادى اسلحه اشيايى هستند كه در طبقه اول موزه قرار دارند.
در سالن ۱ طبقه اول نمونه كاملى از پوشاك نظامى ايرانيان از دوره مادها تا دوره حاضر به نمايش درآمده، اين البسه كه بر تن مجسمه هايى در ابعاد انسانى پوشانده شده اند در ويترين هاى متعددى جاى گرفته اند. در كنار اين ويترين ها درفش ها و پرچم هاى مربوط به دوره هاى مختلف متناسب با دوره تاريخى هر ويترين ديده مى شود. در قسمت ديگرى از طبقه اول انواع ادوات جنگى قديمى همچون زوبين هاى فولادى، سپرهايى از پوست حيوانات، گرزهاى چوبى، انواع سرنيزه آهنى، تير و كمان، شمشير، كلاهخود و زره به چشم مى خورد. در اين ميان ابزار جنگى منسوب به شاهان زنديه، افشاريه و قاجاريه جلب توجه مى كند. شمشير فولادى كريمخان زند (ساخت ۱۱۸۹ ه.ش) كمان متعلق به محمدعلى شاه قاجار، سلاح هاى سرد منسوب به شاه اسماعيل صفوى و شمشير شاه عباس صفوى نمونه هايى از اين ابزار جنگى است. در وسط سالن ۲ طبقه اول دو اسب تاكسيدرمى شده مزين به زين و ابزار عاج و نقره كوب مربوط به دوره زند به نمايش درآمده است. در قسمت ديگرى از طبقه اول انواع تفنگ هاى شكارى، پرچم ها و نشانهاى دوران پهلوى جاى دارند. طبقه دوم به طور عمده به نمايش انواع تفنگ و طپانچه مربوط به دوران صفويه ، افشاريه، زنديه، قاجاريه و پهلوى اختصاص يافته است. در ميان ويترين هاى طبقه دوم دو عصا يكى متعلق به ناصرالدين شاه قاجار و ديگرى متعلق به رضا پهلوى (سلطنت ۱۳۲۰ - ۱۳۰۴) به چشم مى خورد كه داخل هر يك از آنها اسلحه اى قرار گرفته كه از آنها در شرايط اضطرارى استفاده مى شده است.
موزه نظامى در خيابان وليعصر، خيابان شهيد غلامى (زعفرانيه)، خيابان شهيد طاهرى، مجموعه فرهنگى - تاريخى سعدآباد واقع شده است. اين موزه، همه روز به جز روزهاى دوشنبه از ساعت ۹ صبح تا ۵ بعدازظهر به روى علاقه مندان گشوده است. سايت www.saddabadpalace.org و شماره تلفن ۹ - ۲۲۸۲۰۳۱ اطلاعات بيشترى در رابطه با اين موزه در اختيار علاقه مندان مى گذارد.