موشه دايان : فلسطينى ها هرگونه مذاكره اى با اسرائيل
رامحكوم مى كنند. بنابراين شما مصرى ها چگونه مى توانيد
با ما در مورد آنها مذاكره كنيد؟
از كمپ ديويد تا قاهره
«دنباله خاطرات پطرس غالى وزير خارجه و وزير مشاور كابينه سادات در امور خارجه »
«سادات» در بازگشت از «كمپ ديويد» به منظور جلب حمايت و تأييد «ملك حسن» پادشاه مراكش و به منظور وارد كردن «ملك حسين» پادشاه اردن در روند صلح در «رباط» پايتخت مراكش توقف كرد. «سادات» در اين مورد كاملاً در اشتباه بود زيرا پادشاه اردن معتقد بود كه : براى غوطه ور شدن در اين تعهد بسيار زود است، علاوه براين از اينكه بدون جلب موافقت او در «پيمان كمپ ديويد» نامى از او برده شده بسيار آزرده خاطر بود. من پى بردم، از اينكه فكر مى كردم جهان عرب از ما حمايت خواهد كرد چقدر در اشتباه بوده ام ضمناً اين نكته را دريافتم كه جهان تا چه اندازه در اين مورد با تفكرات «سادات» فاصله دارد. نكته جالب اينكه آمريكايى ها بيشتر از مصرى ها از پيمان «كمپ ديويد» دفاع مى كردند و تعريف آمريكا در جهان عرب خريدار نداشت . «سادات» با رفتار خشن و غضب آلود خود برابر اعراب اين مشكل را بزرگتر و وخيم تر مى كرد. واكنش سادات بسيار تند و خشن بود. افكار عمومى جهان عرب براى «سادات» خوشايند نبود سادات نسبت به احساسات عمومى اعراب ابراز تنفر مى كرد. اما وزارت خارجه اى ها و كسانى كه دور و بر «سادات» بودند احساسات عمومى را درك مى كردند.
در «رباط» وزير خارجه مراكش به صراحت گفت: «شما حقوق فلسطينى ها را پايمال كرده ايد، زيرا در اين پيمان برحق فلسطينى ها براى تعيين سرنوشت خود هيچ تأكيدى نشده همچنين در اين پيمان هيچ گونه اشاره اى به سازمان آزادى بخش فلسطين به عنوان تنها نماينده قانونى ملت فلسطين يا حقوق اعراب در شهر بيت المقدس نشده است.
دراين هنگام «سادات» و پادشاه مراكش در استراحتگاه ساحل اقيانوس اطلس مشغول گفت وگو بودند. سادات و «ملك حسن» دو به دو گفت وگو كردند و هنگامى كه «سادات» بازگشت از طرز صحبتش فهميدم كه مذاكرات موفقيت آميز نبوده است.
معهذا با تشكيل يك كنفرانس مطبوعاتى موافقت شد و «سادات» به صراحت اعلام كرد:«ميان عقب نشينى اسرائيل از صحراى سيناو عقب نشينى از كرانه باخترى رود اردن و غزه ارتباط محكمى وجود دارد.»در بازگشت به قاهره با وجود آنكه استقبال گرمى از «سادات» به عمل آمد ، موضع دوستان و همكاران او در خصوص «پيمان كمپ ديويد » منفى بود.در روز سى ام سپتامبر ۱۹۷۸ سادات با فرستاده ويژه «كارتر» و سفير كبير آمريكا در قاهره ديدار و گفت وگو كرد. نماينده ويژه «كارتر» به دستور رئيس جمهورى ايالات متحده به كشورهاى عمان، كويت و اسرائيل سفر كرده بودتا نظر حكمرانان خاورميانه عربى را در مورد قرارداد «كمپ ديويد» خواستار شود. نماينده ويژه «كارتر» در ديدار با «سادات» اعلام نمود كه «در مأموريت خود موفق نشده و تحريم سياسى مصر از سوى اعراب همچنان ادامه دارد».
بازگشت به آمريكا
«پطرس غالى » وزير مشاور كابينه سادات در امور خارجه، در دنباله خاطرات خود مى نويسد:«روز دوشنبه دوم اكتبر سادات در مجلس ملى سخنرانى كرد و من گزارش مذاكرات كمپ ديويد را به نمايندگان مجلس دادم. بعد از آن طى هفته، براى بازگشت به واشنگتن ،جهت آغاز مذاكراتى تفصيلى به منظور تبديل چارچوب «كمپ ديويد» به پيمان صلح ،وسايل خود را آماده مى كرديم. سر راه در پاريس توقف كرديم. در كاخ «اليزه » با منشى رئيس جمهور در باره مأموريتم گفت وگو كردم. منشى رئيس جمهور فرانسه گفت: «چنانچه پيش از امضاى پيمان مصر و اسرائيل نتوانيد در خصوص فلسطين به توافق برسيد ، مطمئن باشيد كه پس از آن هرگز نمى توانيد چيزى از اسرائيل بگيريد. زيرا براى مصريان اين تنها وسيله فشارآوردن بر اسرائيل است.»
به زودى اعراب ، اروپاييان ، شوروى و فلسطينى ها همگى از «كمپ ديويد» دورى جستند. اعراب احساس خوارى كردند. اروپاييان ستيزه جو شدند وشوروى نيز از اين فرصت براى اهداف سياسى خود در خاورميانه بهره گرفت.«پطرس غالى » سياستمدار مصرى مسيحى كه در كابينه سادات زمانى وزير خارجه بودو بعد از آن در مذاكرات «كمپ ديويد» به عنوان وزير مشاور كابينه سادات در امور خارجى شركت داشت در دنباله خاطرات خودمى نويسد:«ما گمان مى كرديم آمريكا، اين ابرقدرت بزرگ به سادگى مى تواند تأييد رهبران جهان و رؤساى اصلى منطقه خاورميانه را جلب كند، اما با مرور زمان روشن شد كه چنين نخواهد شد و روز به روز به طور فزاينده اى منزوى شديم.
بار ديگر در كاخ سفيد
در واشنگتن هنوز اتاق خود را در هتل شناسايى نكرده بوديم كه خود را در كاخ سفيد يافتيم. كارتر در آنجا به ما خوشامد گفت «برژينسكى » و چندمقام از وزارت خارجه آمريكا او را همراهى مى كردند.
كارتر گفت:«طرحى براى پيمان صلح مصر و اسرائيل تهيه شده و گفت وگوها نبايد بيش از سه ماه طول بكشد. در مرحله اول عقب نشينى اسرائيل از صحراى سينا طى ۶ ماه انجام مى شود . كارتر اظهار اميدوارى كرد كه زمان عقب نشينى از سه سال به دو سال كاهش داده شده است.
بعد از سخنرانى «جيمى كارتر» و «موشه دايان» از كارتر پرسيدم «شهرك هاى اسرائيلى در كناره غربى رود اردن و نوار غزه چه مى شود؟» كارتر خشمگين شد و گفت: «من رئيس جمهور آمريكا هستم و اين مشكل من است». كارتر تصور مى كرد توانسته است «مناخيم بگين» را ملزم سازد تا در جريان مذاكرات «كمپ ديويد» شهرك سازى را متوقف كند ولى «مناخيم بگين » فقط با توقف شهرك سازى ها براى مدت ۳ ماه موافق كرده بود.
هنگامى كه اولين جلسه گفت وگوها پايان يافت به هتل برگشتم و با «دايان » در اتاقش ملاقات كردم و بر قطعيت پيداكردن راه حل براى قضيه فلسطين تأكيد نمودم. «دايان » گفت: «من براى بحث پيرامون بهبود اوضاع فلسطين در كرانه غربى رود اردن و نوار غزه آماده ام.»
من بار ديگر مخالفت جهان عرب را با پيمان كمپ ديويد تذكر دادم و يادآورى كردم كه براى رويارويى با حمله مخالفان تحقق پيشرفت در مذاكرات ضرورت دارد .«موشه دايان » در پاسخ من گفت:«بهترين راه تسريع روند گفت وگوهاست.»
از دايان پرسيدم :آيا مى توانيم سه ماهه به توافق برسيم و پيمان را امضا كنيم؟ «دايان» گفت:«بله، اما اين كار هرگز آسان نخواهد بود. زيرا دولت اسرائيل از درون با مخالفان قرارداد كمپ ديويد و در خارج با مخالفت گسترده اعراب مواجه است».
پيمان كمپ ديويد اعلام شد
روز جمعه ۱۳ اكتبر ۱۹۷۸ هيأت هاى سه گانه مصر، اسرائيل و آمريكا تشكيل جلسه دادند و «سايروس ونس » وزير امور خارجه آمريكا طرح آمريكايى پيمان كمپ ديويد را ارائه داد.
«موشه دايان» به آن قسمت از پيمان صلح كه به ارتباط ميان اين پيمان و راه حل همه جانبه خاورميانه اشاره شده بود اعتراض كرد و گفت: «پارلمان اسرائيل فقط در باره پيمان صلح با مصر به هيأت مذاكره كننده اسرائيلى اختيار داده است و به همين دليل ارتباط اين پيمان با امور ديگر محال است.»به خاطر اعتراض «دايان » بخش مربوط به صلح همه جانبه به مقدمه طرح منتقل شد ، جايى كه تمامى كارشناسان قانون بين المللى مى دانند كه تعهد به آن بسيار كم تر از مفاد اصلى پيمان است. در اين جلسه اختلاف هاى عميق ميان هيأت هاى سه گانه آمريكا ، مصر و اسرائيل آشكار شد. اسرائيل مايل بود در اين پيمان «پايان حالت جنگ » اعلام شود و هيأت نمايندگى مصر در حالى كه نيروهاى اسرائيلى صحراى سينا را در اشغال دارند با اعلام «پايان حالت جنگ در متن پيمان موافقت شود.به دنبال اين بحث ها يك نزاع سخت ديپلماتيك آغازشد و اختلاف هاى اساسى ميان مصر و اسرائيل آشكار گرديد.
مصر بر «صلح همه جانبه» كه شامل فلسطينى ها و اعراب بود پافشارى مى كرد، در حالى كه اسرائيل بر صلح يك جانبه با مصر اصرارمى ورزيد.هيأت هاى نمايندگى مصر و اسرائيل درباره عبارت هاى مربوط به مرزهاى مصر و اسرائيل، هم اختلاف نظر داشتند. زيرا عبارات قابل تفسير بود و آن عبارات دست ما را براى دفاع از حقوق فلسطين مى بست.
تلاش براى جلب موافقت سعودى ها
از آنجا كه عربستان سعودى كليد تأييد عربى براى قرارداد «كمپ ديويد» محسوب مى شد و آمريكايى ها در قانع كردن سعودى ها شكست خورده بودند، آمريكايى ها يك هواپيماى ويژه دراختيار ما گذاشتند تا براى عيادت «ملك خالد» پادشاه عربستان سعودى كه در «اوهايو» براى عمل قلب بسترى بود، برويم.
به «كليفلاند» رفتيم و با ملك خالد ملاقات كرديم. البته در اين ملاقات براى تأييد عربستان سعودى از قرارداد «كمپ ديويد» هيچ تلاشى نكرديم زيرا مى دانستيم كه «ملك خالد» چنين كارى را نخواهدكرد.تنها خواهش ما از پادشاه عربستان سعودى اين بود كه تلاش هاى مصر براى صلح همه جانبه را كه منجر به عقب نشينى اسرائيل از تمامى جبهه ها خواهدشد، موردتأييد قراردهد.
صبح روز بعد يادداشت رسمى مصر به تاريخ ۱۳ اكتبر ۱۹۷۸ تسليم هيأت آمريكايى شد. در يادداشت مزبور اين خواست ها مطرح شده بود:
متوقف شدن «شهرك سازى» يهوديان در كرانه باخترى رود اردن و نوارغزه
مشاركت «سازمان آزادى بخش فلسطين» در مذاكرات مشروط بر آنكه قطعنامه ۲۴۲ شوراى امنيت را بپذيرد.
مشاركت ساكنان بيت المقدس شرقى در رأى گيرى و تصميم گيرى درباره حكومت خودمختار فلسطينى
استرداد زمين هايى كه اسرائيل اشغال كرده است
صدور مجوز براى تأسيس بانك هاى عربى در كرانه باخترى رود اردن و غزه
بازگشت پناهندگان رانده شده در جنگ ۱۹۶۷
نظارت ناظران جهانى يا سازمان ملل بر انتخابات دولت فلسطين
عقب نشينى فورى نيروهاى اسرائيلى در بخش كرانه باخترى رود اردن و نوار غزه
«پطرس غالى» وزير مشاور كابينه سادات در امورخارجه در دنباله خاطرات خود مى نويسد:
«من اين يادداشت را به ژنرال موشه دايان وزيرامورخارجه رژيم صهيونيستى ابلاغ كردم» اما از نظر دايان يادداشت تسليم شده خوشايند نبود. «دايان» مى گفت: «اين مواضع شايستگى ضميمه شدن به پيمان كمپ ديويد را ندارد.
«موشه دايان» مغز متفكر صهيونيست ها بود و از شجاعت فكرى و قدرت تخيل خارق العاده اى برخوردار بود و هميشه موردحمايت «مناخيم بگين» بود.
سرانجام روز يكشنبه ۱۵ اكتبر ۱۹۷۸ در هتل «ماديسون» به توافق رسيديم كه علاوه بر پيمان دوجانبه مصر و اسرائيل بعداً پيمان ديگرى نيز مربوط به صلح يكپارچه و موضوع فلسطينى ها، ضميمه «پيمان كمپ ديويد» بشود.
هيأت مذاكره كننده ناهار را در سفارت مصر در واشنگتن صرف كردند. سفيركبير عده اى از سفيران كشورهاى عربى را نيز دعوت كرده بود تا درمورد مواضع مصر و «پيمان كمپ ديويد» براى آنها توضيحاتى بدهد. سفراى كشورهاى عربى در آن ديدار سكوت كردند و حرفى نزدند و فقط شنونده بودند. هنگامى كه «سادات» شنيد چنين جلسه اى در سفارت مصر برگزارشده است بسيار خشمگين شد و تلگرافى براى ما در واشنگتن فرستاد به اين مضمون: «بيهوده وقتتان را تلف نكنيد، گفت وگو با سفيران عرب هيچ فايده اى ندارد.»
«سادات» گمان مى كرد به تأييد كشورهاى عربى هيچگونه نيازى ندارد. مزاج «سادات» هرروز تغييرمى كرد. يك روز از اعراب ابراز تنفرمى كرد و روز ديگر به اميد كسب دوستى اعراب روزنامه هايى را مى خواند كه او را متهم به خيانت كرده بودند.
«دايان» خشمگين بود
«پطرس غالى» وزير مشاور كابينه سادات در امور خارجه در دنباله خاطرات خود مى نويسد: «پس از جلسه روز ۱۶ اكتبر، در واشنگتن «ژنرال وايزمن» وزيردفاع صهيونيستى به من (پطرس غالى) گفت: «ژنرال موشه دايان بسيار خشمگين است و من نمى دانم چرا؟ براى پى بردن به علت خشمگينى «موشه دايان» به او تلفن كردم و از وى پرسيدم، شام را امشب دركجا مى خورى؟ «موشه دايان» گفت: من شبها شام نمى خورم. گفتم: اگر به شام دعوت شوى چكارمى كنى؟ «دايان» گفت: اگر دعوت رسمى باشد مى پذيرم. گفتم: حالا من شما را به شام در رستوران هتل دعوت مى كنم، اما بهتر نيست پس از شام «براى صرف نوشيدنى به اتاق من بياييد!» من قبول كردم.
گفت و گوى من (پطرس غالى) و ژنرال «دايان» كاملاً خصوصى بود و هيچيك ازما از دولت هاى متبوع خود مجوزى براى گفت وگوى رسمى نداشتيم.
آن شب به «موشه دايان» گفتم: «اين فقط يك گام به سوى برقرارى دولت فلسطينى است. مصر هرگز مايل نيست بر فلسطين تسلط يابد و اهالى غزه خواهان ارتباط با مصر نيستند. زيرا مصر از سال ۱۹۴۹ تا سال ۱۹۶۷ غزه را اشغال كرد و هيچيك از طرفها از اين مسأله خشنود نبودند.
ديدار با «كارتر»
بعد ازظهر آن روز با «كارتر» در تالار «تئودور روزولت» دور يك ميز نشستيم. كارتر مرا (پطرس غالى)به پيچيده كردن مسأله روابط مصر و اسرائيل متهم كرد و من در پاسخ «كارتر» توجه او را به اين نكته جلب كردم كه روابط مصر و اسرائيل با افكارو احساسات عمومى جهان عرب ارتباط دارد.
درآن روز هيچ توافقى تحقق نيافت. دستورهايى هم كه از قاهره رسيد پيچيده و مبهم بود.اسرائيلى ها كوشش داشتند كه مذاكرات بر محور روابط مصر و اسرائيل باشد. آنان همچنين براى تضمين استمرار بهره بردارى اسرائيل از چاه هاى نفت صحراى سينا، خواستار برقرارى روابط تجارى بودند و اين خواست مصر را در جهان عرب كاملاً منزوى مى كرد.
در همين احوال هيأت مصرى مى ترسيد كه «سادات» به اسرائيلى ها امتيازات بدتر از اين خواست ها بدهد، زيرا «سادات» در موقعيتى قرار داشت كه مى توانست هركارى كه مى خواهد انجام دهد.در آن موقعيت «سادات» مى توانست نظرات مشاوران خود را كاملاً ناديده بگيرد و از ديدگاه مجلس نيز تخطى كند و حتى برخلاف خواست هاى ملت مصر تصميمى بگيرد. وى در اوج قدرت بود و براى نمايش قدرت خويش مى توانست دست به چنين كارهايى بزند.
مواضع صهيونيست ها
در مذاكرات «كمپ ديويد» اسرائيل به شدت با عقب نشينى از «كرانه غربى رود اردن» و «نوار غزه» مخالفت مى كرد و بر باقى ماندن در بيت المقدس به عنوان پايتخت حكومت صهيونيستى اصرار مى ورزيد.حداكثر امتيازى كه اسرائيل براى مسلمانان و مسيحيان قائل شد اين وعده خشك و خالى بود كه «مسلمانان و مسيحيان مى توانند براى زيارت به بيت المقدس سفر كنند»!
«موشه دايان» با مطرح شدن مسأله فلسطين براساس استدلال مخالفت مى كرد كه:
«فلسطينى ها هرگونه مذاكره با اسرائيل را محكوم مى كنند بنابراين شما چگونه مى توانيد با ما در مورد آنها مذاكره كنيد.»
«پطرس غالى» وزير مشاور كابينه سادات در امور خارجه در دنباله خاطرات خود مى نويسد:
در روز ۱۹ اكتبر كارتر نمايندگان مصر و اسرائيل را قرار شد از هر نماينده فقط سه نفر در اين مذاكرات شركت كنند. اسرائيلى ها گفتند ما چهار نفريم و اصرار داشتند كه همگى در مذاكرات آن روز حضور داشته باشند. در نتيجه از سوى اسرائيلى ها، «موشه دايان»، «وايزمن»، «روزين» و «باراك» پشت ميز مذاكره نشستند.در اين جلسه «كارتر» اعلام كرد كه در اين مذاكرات آمريكا نقش فعال و مثبتى را خواهد داشت اما «دايان» خشنود نبود، «موشه دايان» در اين جلسه اظهار داشت:
«به من براى گفت وگوى همه جانبه از طرف دولت متبوعم اختيارى داده نشده.» احساس كردم كه «موشه دايان» مى خواهد در اين مذاكرات آمريكايى ها را كنار بگذارد.
«پطرس غالى» در دنباله خاطرات خود مى نويسد: «هنگامى كه بار ديگر درباره اهميت ارتباط عقب نشينى از صحراى سينا يا مسأله فلسطين سخن گفتم؛ كارتر حرفهاى مرا تأييد كرد و گفت: «ترديدى نيست كه در كمپ ديويد رابطه اى قوى و ملموس ميان پيمان صلح مصرى - اسرائيلى  مسأله به طور عام و مسأله فلسطين به طور خاص وجود دارد، كارتر افزود:«توافق بر سر زمان انتخابات دركرانه باخترى رود اردن و «نوار غزه» براى هر دو طرف سودمند است.» آنگاه «كارتر» پيشنهاد كرد كه «لازم است اسرائيل گام هاى مشخصى را اتخاذ كند.»
«موشه دايان» در جواب «كارتر» مخالفتش را با ارتباط دادن پيمان صلح مصر و اسرائيل با مسائل فلسطين اعلام داشت و گفت:«ساكنان كرانه باخترى رود اردن و نوار غزه، هرگز پيمان كمپ ديويد را نمى پذيرند و تمامى تصميمات اتخاذ شده را رد خواهند كرد.»
ادامه دارد