وصال روحانى

دانشمندان و سياستمداران و همه افرادى كه نگران هر چه كمتر شدن جانداران و نمونه هاى مختلف زيستى در زمين هستند، بهتر است ابتدا پاسخ اين سؤال را بدهند كه همين حالا چند نمونه از اين دست در سطح جهان وجود دارند و تعداد جانداران و گياهان موجود به چه ميزان مى رسد؟
جف مك نيلى رئيس بخش تحقيق «مجمع جهانى حفظ زيست» مى گويد: «برخى از افرادى كه مسؤول تحقيق درباره جانداران در سطح دنيا هستند، معتقدند كه تا ۱۰۰ميليون نمونه جاندار و گياه وجود دارند. با اين حال اگر به نظرات رسمى بيولوژيست ها و مقامهاى رسمى رجوع كنيد، به شما خواهند گفت كه از ۱۵ميليون فراتر نمى رود.»
در مقام توضيح بايد گفت كه واژه نمونه جاندار به آن دسته از جانوران و گياهان اطلاق مى شود كه تعداد معتنابهى از آن نوع موجود و صاحب ويژگى هاى زيستى يكسان و قادر و مايل به زندگى مشترك باشند. اخيراً يك كنفرانس با نظارت سازمان ملل (U.N) در برزيل برپا شد كه هدف از آن مذاكره و كوشش براى يافتن راههاى كاستن از محو و انقراض شمارى از جانداران و طيفهاى مختلف زيستى بود. در همين ارتباط سازمان ملل در سال۲۰۰۲ قطعنامه اى را به تصويب رساند كه براساس آن متعهد شده است هر كارى را كه منجر به كاستن از نابودى نسلهاى مختلف جانداران توقف و انقراض آنها مى شود انجام بدهد و ديگران را نيز موظف به انجام آن كند و اين روند بايد تا ۲۰۱۰ به نهايت قوام و قدرت خود برسد.
تا آنجاكه بشر مى داند وبه ثبت رسيده و مدارك آن موجود است
۱‎/۷ميليون جانور و گياه جاندار در سطح جهان موجود است و به زيست خود ادامه مى دهند و توسط بشر نامگذارى هم شده اند. قدر مسلم اينكه ديگر نبايد درانتظار كشف ناگهانى نمونه هايى ماند كه از فيل هاى ماموت نشأت و ريشه گرفته اند ولى در اواسط دهه۱۹۹۰ در ويتنام و در مناطقى كه توسط آمريكايى ها و طى جنگ دوكشور بمباران شده بود، نمونه هاى جديدى از گوزن ها و خوكها يافت شدند كه شكل مشابه آنها در گذشته رؤيت نشده بود.
«منقرض هاى زنده شده»
اكثر قريب به اتفاق پرنده ها شناسايى و نامگذارى شده اند، ولى گاه به گاه نمونه هايى تازه رؤيت مى شوند كه دانشمندان مدعى اند نمونه هاى آن در گذشته نبوده اند.
جالب تر اينكه برخى نمونه ها كه قبلاً تصور مى شد منقرض شده اند، نيز بازگشته و دوباره ابراز وجود كرده اند. داركوبهاى مجهز به نوكهاى عاجى كه بيشتر به مناطق جنوب آمريكا مربوط مى شوند، از آن قبيل اند.
جذابيت موضوع زمانى بيشتر مى شود كه در نظر بگيريم جانداران مختلف و گياهان متعددى در سطح جهان وجود دارند كه هنوز نامگذارى و تفكيك نشده اند و اين شامل انواع ماهى ها در زير دريا هم مى شود كه آنقدر زيادند كه حتى نمى توان به طور تقريبى شمرد، جان لروى نويسنده آمريكايى كه با كمك همسرش كتابى درباره حيات عنكبوت ها در آفريقاى جنوبى نوشته است، مى گويد: «جالب است بدانيد كه در مناطق جنوبى آفريقا بين ۳هزار تا ۴هزار نوع مختلف از عنكبوتها وجود دارند و تازه گمان به اثبات نرسيده من اين است ك هنوز ۵۰درصد از عنكبوتهاى باقى مانده را شناسايى و ردگيرى نكرده ايم. حتى تعدادى از اين عنكبوتها در باغهاى معمولى در منطقه نيز وجود دارند. كافى است در ژوهانسبورگ باشيد و در باغ خانه تان دقت لازم را به كار گيريد و نمونه هاى جديدى را خواهيد يافت. اطلاعات زيادى در اين خصوص جمع آورى و ارائه شده اما متأسفانه متون مربوطه در اين اداره و آن اداره و يا لابراتوارهاى مختلف انباشته شده اند و خاك مى خورند.»
تعداد دانشمندان ناكافى است
يك دليل كمبود اطلاعات درباره جانداران موجود و تنوع و تعدد آنها به اين نكته و حقيقت مربوط مى شود كه تعداد دانشمندان حاضر در صحنه براى ردگيرى و شناسايى و نامگذارى آنها نيز به حد كفايت نمى رسند و تعداد زيادى از همان اندك دانشمندان موجود نيز به جاى تمركز بر موجودات ناشناخته وكشف نشده توان خود را براى شناخت هر چه بيشتر موجودات شناخته و نامگذارى شده به كارگرفته اند و مى خواهند اطلاعات خود را درباره آنها كامل كنند و ظاهراً دلايل موجهى هم براى اين رويكرد دارند.
يك حقيقت ديگر هم اين است كه ما برخلاف باورهاى موجود و در تضاد با آنچه كه نگاه به اطلس و نقشه جهانى به ما مى گويد اطلاعات كاملى درباره دنيا نداريم و جهان را آنچنان كه بايد و ادعا مى كنيم، نگشته ايم. همين دوماه پيش بود كه دانشمندان گفتند يك دنياى گمشده و جالب را در جنگلهاى كوهستانى اندونزى يافته اند و در آن انواع بيشمارى از جانداران مختلف و بخصوص پرنده ها، پروانه ها، قورباغه ها و گياهان را مشاهده كرده اند و انگار وارد يك فيلم استيون اسپيلبرگ شده اند! به حرفهاى مك نيلى بازمى گرديم. «تقريباً هر سفر تحقيقى از اين دست و سر زدن به جاهايى كه پيشتر پاى بشر به آنها نرسيده است باعث رؤيت و كشف نمونه هاى ناشناخته و جديد زيستى مى شود و به مواردى برخورد مى كنيم كه پيشتر آنها را نمى شناخته ايم.»
پس چگونه مى توان حد و مرزى را بر اين قضيه قايل بود و از ارقامى مشخص سخن گفت؟ دانشمندان مى گويند سرنوشت بسيارى از انواع جانوران كه در دورانهاى مختلف حيات كره خاكى در اين كره و در خاك و يا آب مى زيسته اند، نامعلوم است و برخى قطعاً منقرض شده اند اما به جز اين اطلاع بنيادين واوليه (كه حتى روى آن نيز مى توان بحث كرد) اطلاع دقيق ترى در دست نيست. ديويدرائوپ يك زيست شناس معروف در كتاب خود تحت عنوان «انقراض؛ ژنهاى بد يا بداقبالى؟» نوشته است: «ميليونها نوع از جانوران و گياهان ذى حيات در سطح زمين موجودند و شايد به ۴۰ميليون هم برسند، اما گمان مى رود كه ۵ تا ۵۰ ميليارد هم در گذشته بوده اند كه ديگر نيستند. شايد از هر هزار نمونه زيستى كه وجود داشته الآن فقط يكى در قيد حيات باشد كه رقم تأسف بارى است و اين يعنى ۹۹‎/۹درصد نمونه ها دچار قطع حيات شده اند.»
آلودگى هوا
دانشمندان روى اين نكته تأسف بار هم اتفاق نظر دارند كه انقراضها به طرز فزاينده و نگران كننده اى مرتبط با فعاليت هاى مضر بشر طى دهه هاى اخير شده است. بر اثر اين فعاليت ها آلودگى هوا بيشتر و محيط هاى زيست به شدت فاسد شده اند و حتى لايه اوزون شكاف برداشته و محيط سبز به حداقل رسيده و گرماى مصنوعى و متكى بر اكسيژن فاسد بر بالاى جو سنگينى مى كند و طول عمر جانداران زير چنين سرپوشى به حداقل رسيده است.
با اين وجود رسيدن به يك رقم و درصد حقيقى و دقيق از ميزان انقراضها هم غيرممكن است، زيرا نمونه هاى زيستى زيادى يا اصلاً شناخته نشده و يا اگر شناخته شده اند به طور مدون به ثبت نرسيده و نامگذارى نشده اند. كافى است در اطراف ژوهانسبورگ كه پيشتر نيز وصف آن آمد، يك عمليات ساختمان سازى به اجرا درآيد و در آن صورت يك نوع ناشناخته از پروانه ها در آن هنگامه به شدت كم شمار و حتى منقرض شود و همچنين كافى است قسمتى از جنگلهاى موسوم به رين فارست در برزيل مورد تهاجم قرار گيرد و درخت هايش قطع شود و در آن صورت حداقل يك رده از حشرات نيست و نابود گردد.
از زمان شروع سرشمارى
براساس آمار منتشره از سوى «مجمع جهانى حفظ زيست» از سال۱۵۰۰ به بعد حداقل ۸۰۰گونه زيستى، چه حيوانى و گياهى منقرض شده اما به نظر مى رسد اين رقم بيش از حد خوش بينانه و بسيار كمتر از عدد واقعى باشد، هر چه هست ۱۵۰۰سالى است كه سرشماريهاى موجود در اين زمينه دقيق تر و علمى تر شد و با اين حساب قبل از آن بايد موارد غيرقابل شمارشى از همين دست وجود داشته باشد و يافتن رقم دقيق در اين مورد كوششى عبث مى نمايد. در همين ارتباط خيلى ها معتقدند ارقام حقيقى در ارتباط با گونه هاى منقرض شده بسيار بيش از آنى است كه مسؤولان امر حاضر به اعتراف به آن هستند، زيرا هرگونه حقيقت گويى در اين زمينه آنها را مواجه با گروههاى طرفدار محيط زيست مى سازد كه بهانه بيشتر وقويتر و مستدل تر براى كوبيدن بشر سهل انگار بابت نابودى اين محيط به دست مى آورند و به نفع مسؤولان است كه ارقام را تا سر حد امكان پايين بياورند و يا به كلى درباره آن اظهار بى اطلاعى كنند و درغير اين صورت به شدت تقاص پس خواهند داد!
پايانى نااميد كننده
هر چه هست حدود يك سوم از جانوران دوزيستى يا منقرض شده اند و يا در خطر انقراض قرار دارند، براى پرندگان اين رقم به ۱۲درصد مى رسد و در مورد پستانداران اين درصد به ۲۳مى رسد. براى پايان دادن به مطلب به حرفهاى نااميدكننده اما صحيح مك نيلى رجعت مى كنيم.
« تلاش زيادى صورت گرفته، اما تعداد گونه هاى زيستى آنقدر زياد و شمار دانشمندان ذيصلاح چنان كم است كه نمى توان به هيچ رقم صحيح و دقيقى درباره جانداران قطع زيست شده دست يافت و يا مشخص كرد كه دقيقاً چند مورد در خطر انقراض قرار دارند. تنها چيزى كه مى توانيم با اطمينان بگوييم اين است كه چند مركز و مقر حفظ محيط زيست و حفاظت از جانداران در سطح دنيا احداث شده است و بودجه آنها چقدر است، اما بديهى است كه اين هم مشكل ما را حل نكند.»
منبع: New Scientist