• تغيير ساعت رسمى كشور در صرفه جويى برق تفاوتى ندارد

تغيير ساعت رسمى كشور در سال ۱۳۷۲ و براى شش ماهه اول هر سال مقرر شد. اما در سال جديد بنا به تصويب دولت اين تغيير ساعت مطابق آن شيوه سابق به اجرا درنيامد. تغيير يا عدم تغيير ساعت كار چه مزايا و زيان هايى را در بر دارد؟ اين سؤالى است كه با دكتر هادى غنيمى فرد در ميان گذاشته شد. او كه هم اينك رئيس خانه صنعت ومعدن ايران است، در گذشته هم رئيس اتحاديه سراسرى تعاونى هاى توليدى و رئيس هيأت مديره خانه صنعت ومعدن تهران بوده و تحصيلات خود را تا مقاطع دكتراى «روانشناسى صنعتى» ، «اقتصاد كشورهاى در حال توسعه» و «روانشناسى صنعتى» در انگلستان ادامه داده و به پايان رسانده است. از ديد او به عنوان يك فعال صنعتى و اقتصادى در زمينه تغيير يا عدم تغيير ساعت سؤال شد و او با اينكه به علت برخى مسائل دچار تشويش ذهن شده بود به سؤال مطرح شده پاسخ داد. گفت وگو با او در پى مى آيد.
تغيير ساعت در برخى از كشورهاى دنيا در ايامى كه مدت روز طولانى تر مى شود رايج شده است. در كشور ما هم چندين سال اين شيوه به اجرا درآمد ولى در سال جارى تغيير دادن ساعت متوقف شد. چه ضرورتى به تغيير ساعت در كشورهاى ديگر وجود داشته است؟
تغيير ساعت، مهمترين مسأله اش اين است كه ارتباط ما با جهان تا حدودى كمتر مى شود. انگلستان اولين كشورى است كه تغيير ساعت را به اجرا درآورد و ظاهراً از اين كار منافعى هم حاصل مى كند و اگر اين كار برايشان نفعى نمى داشت آن را كنار مى گذاشتند.
به عبارتى تا امتيازات ونقايص يك طرح مشخص نباشد ، هيچ طرحى مورد بررسى قرار نمى گيرد. گفته مى شود كه تغيير ساعت، صرفه جويى انرژى را هم به دنبال دارد.
بنابراين در فصولى كه مدت روز طولانى  تر بوده، ساعت را جلو كشيده اند و مردم هم با اين تغيير ساعت عادت كرده اند. بالاخره يك كشاورز ممكن است كه تغيير ساعت برايش تفاوتى نداشته باشد. چرا كه او با روشن شدن هوا به مزرعه اش مى رود و با تاريك شدن هوا هم كار در مزرعه را تعطيل مى كند. اما براى كسانى كه كارمند هستند اگر شروع كار در ساعت ۸صبح باشد، واقعيت اين است كه در اين زمان چند ساعت از روشن شدن هوا گذشته است. در حالى كه بهتر مى توان از آن چند ساعت استفاده بهترى به عمل آورد.
وقتى كه بيشتر مراودات ما با اروپا هست به نظر شما تغيير ساعت بايد اتفاق بيفتد و يا اينكه تثبيت شود؟
بايد تغيير كند. چون تمام حركت هواپيماهاى ما براساس آن ساعت تغيير كرده است.اگر ساعت ما تغيير نكند حدود سه ساعت و نيم با اروپا فاصله زمانى داريم.
وقتى ساعت ما ثابت بماند و ساعت اروپايى ها يك ساعت به جلو كشيده شود تعداد ساعت هاى همزمان يك روز كارى به ميزان يك ساعت افزايش پيدا مى كند و فاصله زمانى ما با اروپا دو ساعت ونيم مى شود؟
بله ؛ اين درست است.
آقاى دكتر وقتى كه فاصله زمانى كمتر بشود چه مزيتى براى ما در بر دارد؟
مدت بيشترى مى توانيم با اروپا در ارتباط باشيم. البته با مسأله ديگرى هم مواجه هستيم. در كشور ما ايام آخر هفته يعنى پنج شنبه و جمعه تعطيل است و در كشورهاى اروپايى هم دو روز آخر هفته آنها تعطيل رسمى است. از اين جهت ارتباط ما با بقيه كشورها به مدت ۴ روز تعطيل است.
تغيير ساعت در كشور ما براى صرفه جويى در مصرف برق و استفاده بيشتر از نور طبيعى بود؟
روز اول كه تغيير دادند اين بود. درسالهاى قبل از انقلاب هم، وقتى دراثر بهبود وضع زندگى مردم كه متأثر از بالا رفتن قيمت نفت خام بود، خريد ماشين لباسشويى، يخچال، فريزر و سايد باى سايد رايج شد و ميزان مصرف برق بالا رفت. نيروى توليد برق نيز تكافوى برق مصرفى را نمى كرد. به ناچار دولت مجبور شد كه هر محله اى به مدت ۲ ساعت برقش قطع شود و كمبود برق را به اين شكل بين نواحى شهر تقسيم كردند. اما بعداً متوجه شدند مغازه هايى كه از زمان غروب آفتاب به بعد باز هستند برق زيادى مصرف مى كنند ونتيجه گرفته شد كه مقدار زيادى از كمبود برق و نوسانات آن ناشى از مصرف زياد مغازه ها مى باشد. به همين علت دستور داده شد كه مغازه ها از ساعت ۶ بعدازظهر به بعد تعطيل شوند. اين كار موجب شد كه بار برق بالا برود. مغازه دارانى كه كاسبى شان كمتر شده بود از وضعيت به وجود آمده ناراضى بودند. البته در برخى كشورها مغازه داران مى توانند شب ها به مدت سه ساعت بيشتر باز باشند؛ به شرط آنكه مغازه شان را سه ساعت از ساعات طى روز تعطيل كنند.
چه كشورهايى چنين قانونى را اعمال مى كنند؟
كشورهايى كه آب و هواى گرم دارند مثل اسپانيا.
در كشور ما اگر كسى بعد از ساعت ۶ مغازه اش را تعطيل نمى كرد، چطور؟
شوراى اصناف، صاحب مغازه را جريمه مى كرد و كلانترى محل هم اخطاريه برايش مى فرستاد و اعلام مى كرد اگر در مغازه را نبندد خودشان دست به اقدام زده ومغازه را پلمب مى كنند.
با چنان اجبارى صاحبان مغازه هم مغازه شان را تعطيل مى كردند.
شايد بشود گفت كه در ساعات بعدى كمتر از كولر استفاده مى شود.
من هم در مجموع نتيجه گيرى كردم ولى تصور كلى اين است كه انرژى كمترى مصرف بشود كه ظاهراً اينگونه نمى شود؟
ممكن است ما در ساعات اوليه روز مجبور باشيم كه از روشنايى لامپ استفاده كنيم ولى الآن در آشپزخانه (آبدارخانه) ما لامپ روشن نيست. چون آنجا با روشنايى مستقيم طبيعى سروكار دارد.
اما در قسمت ديگرى از فضاى محل كار شما مشاهده مى شود كه پرده هاى نصب شده مانع آن مى شوند كه كارمندان شما لامپ روشن نكنند؟
در آنجا چون دو نفر از كارمندان ما كارهايشان را با كامپيوتر انجام مى دهند. بنابراين ناچارند كه از بيرون نورى نتابد.
در جايى كه كامپيوتر هم نيست لامپ ها روشن است؟
ما گرفتارى هاى زيادى از نظر دسترسى به اسناد داشتيم. چون كسى كه وارد محل كار ما مى شود ابتدا نامه اش را به دبيرخانه مى دهد، سپس كارهاى حسابدارى بايد روى آن صورت بگيرد و بعداً هم كارهاى ديگر انجام شود.
بنابراين كارمندان شما مجبورند به خاطر كار با كامپيوتر پرده ها را بكشند و لامپ را روشن كنند. پس آن صرفه جويى كه بايد طى روز اتفاق بيفتد چه مى شود؟
در حال حاضر ما چنين مشكلى را داريم چون اين ساختمان را براى فعاليت هاى ادارى نساخته اند. شايد پنج درصد ساختمان هاى دولتى و بخش خصوصى از استانداردهاى لازم براى انجام كار برخوردار نباشند. ممكن است كسى برجى مسكونى بسازد و بعديك سازمان و يا شركتى آنجا را خريدارى و يا اجاره كند.
وقتى شما آمار پنج درصدى مى دهيد منظور اين است كه صرفه جويى در قضيه لامپ روى نمى دهد.
بله؛ در مصرف روشنايى اينطورى است.
اگر تغيير ساعت اتفاق بيفتد، كاهش مقدار مصرف هم تحقق پيدا مى كند؟
البته اگر قرار باشد يك ساعت زودتر به محل كارش برود شايد هنگام صبحانه خوردن مجبور باشد لامپ راروشن كند.
الآن كه بعدازظهر است قاعدتاً بايد برق كمترى مصرف بشود ولى ظاهراً وقتى به اطراف خود نگاه مى كنيم اكثر لامپ ساختمان ها روشن است و پرده ها هم اجازه نمى دهند كه نور طبيعى به داخل وارد شود.
ممكن است اينگونه محاسبه شود كه در ساعات ۱۱ صبح تا ۳ بعدازظهر كه ساعت اوج گرما است مقدار مصرف برق كولرها كم شود. چون يك كولر متوسط برابر با ۱۰ عدد لامپ ۱۰۰ وات برق مصرف مى كند.اشكالى كه بعضاً در تحليل هاى ما به چشم مى خورد اين است كه مسائل را منتزع مى كنيم.
بالاخره مسائل مختلف بايد تجزيه و سپس تحليل بشوند. ممكن است يك كارمند در محل كار كمتر از كولر مصرف كند ولى بعد از اتمام ساعات كار، در جاهاى ديگر او باز از سيستم خنك كننده استفاده مى كند.
با اين تغيير ساعت دادن الزاماً صاحبان همه مغازه ها و فروشگاه هاى فعال در شهرى مثل تهران به خاطر نوع فرهنگى كه رايج شده، زودتر شروع به كار نمى كنند. شايدتا ساعت ۱۰ صبح هم فعاليت جدى آنها شروع نشود.
به هر حالت آنها هم منافع خاص خودشان را دارند و منافع آنها جورى است كه زودتر از آن كارخود را شروع نمى كنند. مثلاً از يك پيتزا فروشى كسى در ساعات اوليه صبح پيتزا نمى خرد ولى نانوايى و لبنيات فروشى و سبزى فروشى ها ناچارند كه مغازه هاى خود را باز كنند.
ما اگر ساعت مان را تغيير دهيم، در واقع ساعت ما بيشتر با كشورهاى شرق كشورمان مثل افغانستان وپاكستان تنظيم و هماهنگ مى شود.
اگر جلو ببريم با افغانستان و پاكستان نزديكتر مى شويم.
اين كار چه كمكى به پيشبرد منافع تجارى و اقتصادى ما مى كند؟
هيچ منفعتى براى ما ندارد و يا منفعت زيادى با آنجا نداريم
منفعت ما بيشتر با اروپا است؟
بله؛ چون ما تكنولوژى را از آنها مى گيريم و بايد صنايع مان را با آنها هماهنگ كنيم. افغانستان چه تكنولوژى اى دارد كه بخواهد به ما بدهد.
وقتى كه انرژى زيادى با تغيير ساعت صرفه جويى نمى كنيم بنابراين اگر ساعت ما تثبيت شود حداقل بخش اقتصاد و تجارت كشور مى تواند با هزينه كمترى مبادلات خود را انجام دهد؟
اين حرف درست است ولى اگر چنين استدلالى را قبول مى كنيم، چند وقت بعد آن را تغيير ندهيم.
گفته مى شود با شروع زودتر كار، كارگران و كارمندان نشاط بيشترى خواهند داشت...
من فكر نمى كنم كه چنين چيزى باشد. اينها فرضيه است و الزماً واقعيت ندارد.
ساعات كار در كشورهاى غربى و توسعه يافته حدوداً بين ۹ صبح تا ۵ بعدازظهر است. اگر آنها يك ساعت بخواهند جابه جايى ايجاد كنند، باز ساعت ۸صبح مى شود. اما ما اگر تغيير ايجاد كنيم ۷ صبح مى شود. چرا آنها ساعت خود را بيش از اين تغيير نمى دهند؟
آنها به شروع ساعت كار در ساعت ۹ صبح عادت كرده اند و اگر بخواهند آن را تغيير دهند ميليون ها دلار ضرر مى كنند.
اگر فرض كنيم كه از نور بيشترى استفاده مى كنند و نه از برق؟
در فرهنگ ما شايد زود بيدار شدن از خواب يك ارزش باشد ولى در آنجا لزوماً اينطور نيست. حتى يكى از خارجى ها در سالهاى قبل از انقلاب با يكى از وزراى ايران صحبت كرده بود كه چرا شما ايرانى ها شروع به كار مى كنيد و در جواب هم شنيده بود كه ما ملت سحرخيزى مى خواهيم باشيم و آن وزير ايرانى اتفاقاً شعر«سحر خيز باش تا كامروا باشى» را براى او خوانده بود.
بعضى از كشورهاى اسلامى مثل مالزى تقويم ميلادى را هم در نظر گرفته وتعطيلى آخر هفته را با تعطيل آخر هفته تقويم ميلادى هماهنگ ساخته اند...
فقط مالزى هم نيست. دوبى و گينه و تركيه هم اين كار را انجام مى دهند. ما براى يك كار صادراتى به گينه كه يك كشور اسلامى است رفته بوديم. ساعت ۱۱‎/۵ صبح جمعه به بعد شركت ها و مؤسسات تعطيل مى شد تا مردم به نماز جمعه بروند. اما نيمى از شنبه هم سركار حاضر مى شدند و روز تعطيلى آخر هفته آنها با غربى ها يكى بود.
شايد ما هم نياز باشد به خاطر كشورمان، منافع مان و دين مان چنين كارى را انجام دهيم و در عين حال نماز جمعه را هم داشته باشيم.
چرا با تغييراتى كه در ساعت پيش آمده بود مزايا ومضار آن ناگفته ماند وهيچ تحولى هم در ميزان بهره ورى نيروى كار ايرانى كه حداكثر در حد ۲ساعت در يك روز كار تخمين زده شده، به وجود نيامد؟
يكى از دلايل پايين بودن بهره ورى در كشور ما اين است كه سطح دستمزدها پايين است.كارگرى كه از مزاياى پايين برخوردار باشد. چگونه بهره ورى اش را بالا ببرد. يكى از اقدامات قابل توجهى كه جديداً صورت گرفت اين بود كه دولت حداقل دستمزدها را افزايش داد.
چون كارفرما نمى تواند امنيت شغلى كارگران را به صورت كامل به عهده بگيرد. او هم ممكن است كه ورشكست شود و يا كارخانه اش بسوزد.