نفيسه كوهنورد
«كاندوليزا رايس» وزير خارجه آمريكا شامگاه دوشنبه پس از ترك آتن وارد آنكارا شد تا با مقامات تركيه بر سر چهار پرونده اى كه در چمدان خود دارد، به رايزنى بپردازد. پرونده هسته اى ايران، عراق و حضور پ.ك.ك، قبرس و مناقشات خاورميانه، موضوعاتى هستند كه منابع ترك از آنها به عنوان محور مذاكرات رايس با سران آنكارا ياد مى كنند. بانوى سيه چرده ديپلماسى آمريكا كه براى دومين بار در اين سمت به تركيه سفر مى كند، قرار است با «احمد نجدت سزر» رئيس جمهورى، «رجب طيب اردوغان» نخست وزير و «عبدالله گل» وزير خارجه اين كشور ديدار كند. اما اين بار شرايط و فضاى سياسى آنكارا با سفر قبلى وى تفاوت هاى اساسى و چشمگيرى دارد. تحولات چند ماه اخير تركيه بويژه درگيرى ها در جنوب شرقى اين كشور، نظم و نظام قبلى را كه حزب حاكم عدالت و توسعه به دشوارى شكل داده بود، برهم ريخته است. اكنون بار ديگر صداى چكمه پوشان در دالان سياست تركيه شنيده مى شود و گواه آن سرانجام پرونده شمدينلى و دادستان اين پرونده است.
در اين شهر كردنشين تركيه چندى قبل انفجارى رخ داد كه به واقع كل نظام اين كشور را لرزاند و دموكراسى را به طور جدى در آن زير سؤال برد. انفجار در دكان يكى از اعضاى سابق پ.ك.ك رخ داده بود و پس از بررسى ها مشخص شد كه دو تن از درجه داران ارتش نيز به گونه اى در اين واقعه دست داشته اند. با اين حال درست زمانى كه اين دو نظامى در انتظار بازپرسى و دادگاه بودند، «ياشار بيوك آنيت» فرمانده نيروى زمينى تركيه در حمايت از يكى از متهمان پرونده لب به سخن گشود و گفت: «او را مى شناسم، جوان خوبى است.» همين جمله سبب شد تا قاضى و دادستان مسؤول اين پرونده، نام بيوك آنيت را نيز در فهرست مظنونان خود بياورند. اما تحولات و واكنش ها در داخل ارتش و احزاب مخالف دولت اردوغان به گونه اى ادامه يافت كه نه تنها نظاميان مظنون، بازپرسى نشدند كه اين اقدام به «كودتا عليه ارتش» تشبيه شد و در نهايت نيز به اخراج دادستان از منصب و شغل خود انجاميد.
حال به نظر مى رسد كه با توجه به اين تحولات، بار ديگر همچون چندين سال گذشته تركيه، يونيفورم پوشان بر فضاى سياسى اين كشور سايه انداخته اند. اين نيز به نوعى مى تواند سفر رايس را تحت تأثير خود قرار دهد. هر چند به آسانى نمى توان گفت كه وزير خارجه آمريكا، جايگاه دولت عدالت و توسعه را به يك باره نيز ناديده خواهد گرفت. اما در هر حال ممكن است فضاى جديد، مسير چهار پرونده رايس را در تركيه اندكى تغيير دهد. در اين ميان جداى از موضوع پرونده هسته اى ايران كه سران غيرنظامى و مردان نظامى آنكارا سعى كرده اند به گونه اى مسالمت آميز و محتاطانه درباره اش اظهار نظر كنند، مسأله پ.ك.ك نيز جزو مهمترين موضوعات مذاكرات تركيه با ميهمان آمريكايى اش خواهد بود. حال چند روزى است كه ارتش تركيه در مرزهاى عراق مستقر شده و سران آنكارا در آرزوى اين هستند كه همانند زمان حكومت صدام، واشنگتن بار ديگر براى ورود سربازان ترك به خاك اين كشور، چراغ سبز نشان دهند. گرچه رايس پيش از سفر به تركيه، طى سخنانى در آتن پاسخ خود را به اين خواسته داده و موضوع را به دولت جديد عراق پاس داده است. وى تصريح كرده است كه حال در اين موارد آنكار بايد با بغداد رايزنى كند، نه واشنگتن.
درباره مبارزه با پ.ك.ك نيز به نظر نمى رسد وعده جديدى در كوله بار رايس براى تركيه باشد جز همان قول هاى قبلى درباره تبادل اطلاعات و نه چيزى فراتر. البته مقامات كاخ سفيد بارها قول داده اند كه به آنكارا در مبارزه با پ.ك.ك كمك كنند،اما اين وعده و وعيدها گويى بر يخ نوشته شده و هرگز به تعهدى كتبى با ضمانت اجرا تبديل نشده اند.
از ديگر سو در مورد خاورميانه نيز احتمالاً مذاكراتى در باب موضع دولت اردوغان در قبال حماس صورت خواهد گرفت. برخلاف آنچه انتظار مى رفت واشنگتن برخلاف اسرائيل واكنش چندان تندى درباره سفر هيأت حماس به آنكارا نداشت و كاخ سفيد تنها تأكيد كرد كه تركيه بايد پيغام هاى آمريكا را به دولت جديد فلسطين گوشزد كند. در اين باره تركيه شايد بتواند نقش ميانجى گرى خود را برجسته تر كند. اما از طرفى نيز مى توان پيش بينى كرد دست و بال سران عدالت و توسعه در حركت هاى بعدى در اين راه تنگ تر خواهد شد، چرا كه به نظر مى رسد آنكارا ناچار است به برخى تعهدات خود در قبال آمريكا و اسرائيل عمل كند.
در مورد قبرس اما وضعيت چندان تفاوتى با قبل نخواهد داشت. با وجود قول هاى پيشين آمريكا درباره حمايت از جمهورى ترك قبرس شمالى، واشنگتن همچنان بر لزوم پايبندى تركيه به اصول بين المللى پافشارى مى كند. حتى سفر چندى پيش اعضاى كنگره آمريكا به قبرس شمالى نيز چندان تغييرى در اين وضعيت نداد و كاخ سفيد هنوز به تحريم هاى خود عليه بخش ترك نشين جزيره ادامه مى دهد.
با اين اوصاف به نظر مى رسد سفر رايس از جنبه تركيه تنها به ابراز خواسته ها ختم شود، بدون آنكه تعهدى از مسافر آمريكايى به دنبال داشته باشد. اما مى توان انتظار داشت سران آنكارا در اين روزهاى نه چندان خوش كشورشان با درخواست هاى جدى ترى از سوى واشنگتن مواجه شده و چه بسا به دادن تعهدهاى جديد نيز ناچار شوند.