جواد عبادى
پدردست فرزند خردسال را گرفته وبا خوشحالى وعجله عرض خيابان را زير پامى گذارد تاعريضه خودرا به دست رئيس جمهورى برساند. رحمت الله يكى از هزاران شهروند تايبادى است كه ازچند روز قبل با اميد زياد انتظار ديدن رئيس جمهورى را مى كشد. او شهروندشهرى محروم وفراموش در دورترين نقطه مرزجنوب شرقى ايران است كه اغلب ساكنان آن را اهل سنت تشكيل مى دهند.ساعتى بعدمعلم تايبادى خودرا در خيل جمعيتى مى يابد كه تابستان گذشته آرزوى خود براى زندگى بهتر رابا نوشتن نام احمدى نژاد درانتخابات بيان كردند.
دو كودك تايبادى در حالى كه پوششهاى محلى به تن دارند به رئيس جمهورى و هيأت همراه او سلام وخيرمقدم مى گويند.احمدى نژاد به ابراز احساسات مردم پاسخ مى دهد. او كه لباسى ساده به تن دارد از عزم دولت جديد براى زدودن غبار محروميت از چهره مرزنشينان سخن مى گويد واينكه فاصله و تبعيض ها را ميان طبقات و مناطق فرا دست وفرودست از ميان بر خواهد داشت.
به محض پايان سخنان رئيس جمهورى،او وهمراهانش در حلقه شهروندانى قرار مى گيرندكه هركدام با بسته اى كه حاوى تقاضاها ومطالبات شان است داستان رنج ومحروميت خود را با سوز واحساس براى اعضاى دولت نقل مى كنند.
تايباد يكى از ۲۰شهر غالباً محروم در استان بزرگ خراسان است كه احمدى نژاد در سفرپنج روزه خود به ميان آنها رفته است وصحنه هاى اجتماع تايباديها بارها از شهرى به شهرى تكرار مى شود.درميان جمعيتى كه با رئيس جمهورى و دولتمردان به گفت وگو مى نشينند نمايندگان همه اقشار حضور دارند . دانشجويان مشكلات مربوط به شهريه دانشگاهها را بازگو مى كنند .كارگران وكارمندان مى آيندتا وضع بد حقوق ونابسامانى بيمه اجتماعى ودرمانى رابه گوش دولتمردان برسانند وصنعتگران ومديران اقتصادى باپوشه هايى در دست داستان بوروكراسى كلافه كننده وخسارت ناشى از چرخه نادرست توزيع منابع را بيان مى كنند و بالاخره ايثارگران ورزمندگان از كم توجهى به وضعيت نسل دفاع مقدس زبان به اعتراض مى گشايند. براى مردمى كه در بوروكراسى بى رحم ايرانى دسترسى بى واسطه با مسؤولان يك رؤيا بود اكنون سفرهاى استانى رئيس جمهورى يك پنجره اميد گشوده است . شهروند ايرانى كه براى رساندن سخن خود به گوش مسؤولان ماهها انتظار وفرسنگها مسافت راتحمل مى كرد ، اكنون مى تواند اميدوار باشد كه اين آرزو در نزديكترين زمان ممكن برآورده شود. دست كم باتقويم دولت اصولگراهردوره دو بار در شهر وديار خود كابينه و رئيس جمهورى راببيند.
كابينه احمدى نژاد درعرض كمتراز هفت ماه ۱۱استان ودهها شهر غالباً دوردست را در نورديده است وامروز نيز آهنگ عزيمت استانى جديد كرده است. در عالم سياست وعرف ارتباط قدرت سياسى وتوده جامعه اين امر يعنى يك اتفاق شگفت.
حتى سرسخت ترين رقيبان دولت نيزنمى توانند انكار كنند كه رئيس جمهورى جديد به ركوردى غيرقابل تصور در ارتباط گيرى با مردم دست يافته است .اوبه همه جا سرك مى كشد ودر سفرهاى خود هيچ شهر وناحيه اى را از قلم نمى اندازد.
كافى است به تقويم وتعداد ديدارهاى او در اين سفرها نگاه اندازيد.احمدى نژاد زمان وتوانى بيش از ظرفيت هر انسان معمولى صرف اين ديدارها مى كند در يك روزبامردم ومديران ونخبگان چندين شهر ديدار وگفت وگو مى كند به طرحها وپروژه هاى بر زمين مانده آن مناطق سركشى مى كندودرهمان حال با اعضاى كابينه درهمان اثنا پيرامون مشكلات آن منطقه و مسائل جارى كشور جلسه تصميم گيرى برگزار مى كند.
ارتباط بى واسطه حكومت بامردم هر چند ايده مشترك همه رجال جمهورى اسلامى بوده است اماتنها در دولت نهم است كه اين ايده لباس يك سنت پايدار حكومتى رابه تن مى كند. رئيس دولت نهم اكنون ديدار هر از گاهى مقامات جمهورى اسلامى از شهرها را به دستوركار هفتگى و ماهانه خود تبديل مى كند و سفرهاى استانى را درمرتبتى مى نشاند كه هيچ امرى از امور دولت به پاى اهميت وفضيلت آن نرسد. سفرهاى استانى عصاى معجزه دولت احمدى نژاد براى شكستن هيولاى بوروكراسى است، مانع بزرگى كه چون بختكى نظام ادارى كشور را در ناكارآمدى و فساد غوطه ور كرده است وهر طرح و انديشه اى رابراى اصلاح وآبادانى اين آب وخاك در نطفه عقيم مى سازد.
سفرى متفاوت
سفر به خراسان رضوى درميان يازده سفراستانى دولت يك حلقه متفاوت است. دولتيان و شخص رئيس جمهورى براى اين سفرتوشه وتداركى گسترده تدارك ديدند.خبرهاى اين سفر برگهاى زيادى از دفتر يادداشت خبرنگاران رابه خود اختصاص داد. برخى اهميت اين سفر رادر تصميم هسته اى رئيس جمهورى ديدند كه چند روز مشهد را در كانون اخبار جهان قرار داد.اما در نگاه جمع ديگرى از راويان، سفر يازدهم بر صدر سفرهاى قافله دولتمردان نشست از آن جهت كه نكاتى تازه وشنيدنى از انديشه هاى دولت و رئيس دولت براى نكته بينان وپژوهندگان اين عرصه در بر دارد. تقويم ديدارهاى اين سفر واتفاقات جلسات مردمى رئيس جمهورى به تنهايى يك گواه گويا است براى تأييد ادعاهايى كه در سطور بالا پيرامون مقام وموقعيت اين راهبرد سفرهاى استانى دولت سر داديم. حجم ديدارها، سخنرانيها و اقدامات رئيس جمهورى دراين سفر۵ روزه به اندازه اى است كه در كارنامه يك رئيس جمهورى بايد يك ركورد ثبت شود.
احمدى نژاد در اين سفر پنج روزه درجمع مردم ، نخبگان ومديران ۲۰ شهرستان استان حضور يافت به خواسته ها ومطالبات آنان گوش سپرد و انديشه و برنامه هاى دولت راباآنان درميان گذاشت. رئيس جمهورى درمناطقى حضور يافت كه نقاطى كور وفراموش شده در نظام ادارى ايران محسوب مى شوند و با طوايف واقشارى به گفت وگو نشست كه سالها به انتظار حضور زمامداران نشسته بودند.
افزون بر اينها ،احمدى نژاد در اين سفر با همه اقشار و گروهها به گفت وگو نشست . در ليست بلند مهمانان وحاضران در نشست رئيس جمهورى نام تك تك طبقات جامعه به چشم مى خورد: ايثارگران وخانواده شهدا - معلمان وفرهنگيان - دانشجويان وروحانيون واساتيد - كارگران وصنعتگران واصناف - نظاميان ونيروهاى مسلح - ورزشكاران.
برگى از سفرنامه خراسان
به هر تقدير،سفر بهارى رئيس جمهورى به خطه مقدس خراسان كه دوشنبه بيست ويكم فروردين آغاز شده بود روز جمعه پايان گرفت . غروب جمعه بهارى خراسان در حالى راهى پايتخت شديم كه همچنان خاطرات فشرده اين پنج روز را در ذهن خود مرور مى كردم .در انتهاى اين هم قافلگى با كاروان دولتمردان هيچ عنوانى رادر توصيف يازدهمين مأموريت استانى آنهاسزاوارتر از عبارت «سفرى متفاوت» نيافتم. براى توضيح اين انتخاب شايد گاهشمار يا به اصطلاح امروزيها chronology ثبت شده دردفتر يادداشتم شاهد خوبى باشد . يك نقل تاريخى بدون شرح ازآن ۵روز و ۲۰ شهر:
روزاول: امروزعصردوشنبه ۲۱فروردين است. يازدهمين سفراستانى دولت با عزيمت رئيس جمهورى به خراسان جنوبى آغازشد. احمدى نژاد بعد از پايان سخنرانى و ديدار با ايثارگران مشهدى در سالن شهيد بهشتى اين شهرستان، براى زيارت بارگاه منور حضرت ثامن الائمه(ع)، به حرم مطهر امام رضا(ع) مشرف شد. رئيس جمهورى پس از توقف كوتاه و سخنرانى در جمع مردم مشهد،عازم شهرستان فريمان زادگاه شهيد مرتضى مطهرى شد و با مردم وبرگزيدگان اين شهر ديدار وگفت وگو كرد.
روز دوم: رئيس جمهور صبح روز سه شنبه به همراه وزير نيرو از سد دوستى در شهرستان سرخس ديدن كرد. سد دوستى طرح مشترك جمهورى اسلامى ايران و تركمنستان بر روى رودخانه هريرود است كه اجرايش از سال ۱۳۷۹ آغاز و عمليات آبگيرى آن از ابتداى سال ۱۳۸۳ شروع شد و اوايل پارسال به بهره بردارى رسيد. رئيس جمهورى وهيأت همراه بعداز ظهر روز سه شنبه وارد شهرستان مرزى درگز شد.مقامهاى دولت ساعت ۱۴ روز سه شنبه پس از ساعاتى سخنرانى وگفت وگوى رئيس جمهورى با مردم در درگز، اين شهرستان را به مقصد قوچان ترك كردند. در برنامه اى جالب ورزشكاران كشتى محلى چوخه قوچانى در حضور رئيس جمهورى با يكديگر پيكار كردند. رئيس جمهورى در ادامه پس از بررسى مشكلات مردم قوچان وصدور پاره اى دستورات دراين زمينه ، عصر سه شنبه وارد شهرستان چناران شد.
روز سوم: پيش از ظهر روز چهارشنبه رئيس جمهورى در جمع مردم تربت جام حضوريافت و در جمع هموطنان سنى و شيعه اين شهرستان سخنرانى كرد.
رئيس جمهورى و هيأت همراه پس از حضور در اجتماع مردم تايباد پيش از ظهر روز چهارشنبه اين شهر را به مقصد خواف ترك كرد. پس از ديدار وسخنرانى درجمع مردم واقشار مختلف مردم خواف وارد شهرستان رشتخوار در شرق اين استان شد. محمود احمدى نژاد عصر چهارشنبه در جمع هزاران نفر از مردم مه ولات سخنرانى خودرا ايراد كرد. رئيس جمهورى عصر چهارشنبه وارد شهرستان تربت حيدريه شدوبا مردم و مسؤولان اين شهر به گفت وگو پرداخت. در چهارمين روز از سفرش به خراسان رضوى صبح روز پنجشنبه وارد شهرستان فردوس در جنوب اين استان شدوبه بررسى مسائل ومطالبات مردم اين شهر پرداخت.
روزچهارم: رئيس جمهورى پيش از ظهر روز پنجشنبه وارد شهرستان گناباد شد و به ايراد سخنرانى پرداخت. رئيس جمهورى بعد از ظهر روز پنجشنبه در ادامه چهارمين روز از سفرش به استان خراسان رضوى با مردم ونخبگان كاشمر ديدار كرد. عصر پنجشنبه وارد شهرستان خليل آباد شد. بعد از سخنرانى در جمع مردم خليل آباد، اين شهرستان را به مقصد بردسكن ترك كرد.
روزپنجم: صبح روز جمعه در ادامه سفرهاى خود به شهرستانهاى خراسان رضوى وارد نيشابور شد. پس از سخنرانى در جمع مردم نيشابور امروز(جمعه) اين شهرستان را به مقصد شهرستان سبزوار ترك كرد.احمدى نژاد در اجتماع گسترده اقشار مردمى سبزوار سخنرانى كرد.
پرتوهاى سفر يازدهم
سفر خراسان جنوبى براى هر ناظركنجكاو يك تابلو روشن جهت مطالعه در ابعاد پديده سفرهاى استانى است. حال كه دولت در پله يازدهم اين تجربه سخت ايستاده است مى توان ماحصل سفرخراسان رضوى را به چشم يك جمعبندى نگاه افكند.
درآن پنج روز ودرهر ديدارى رئيس جمهورى رشته اى از اهداف وآينده راهى كه دولت نهم با سفرهاى استانى گشوده است را بازگو كرد.
احمدى نژاد از پاسخ به نغمه اعتراضى كه رقيبان درونى وبيرونى او دراين باب سرداده اند پرهيز كرد اما همه چيز درلحن و گفتار او دلالت بر اين داشت كه دولت نهم در ادامه وتكميل پروسه اى كه با عنوان سفر استانى كليد زده ترديدى به دل راه نخواهد داد.
اما اهدافى كه رئيس جمهورى به عنوان مبانى حركت دولت استانها برآن پاى فشرد:
طعم عدالت وزهر تبعيض: شاه بيت سخن احمدى نژاد در خطه خراسان نيز عدالت بود. پاسخ مكرر او به فريادهايى كه از اجتماع هزاران شهروند برمى خاست يك چيز بود دولت نهم تا زدودن تبعيض وبى عدالتى از پاى نخواهد نشست.
در وادى عدالت او پايه اول را زدودن آثار فقر ومحروميت از سيماى مناطق واستانها مى خواند. پس با صداى رسا اعلام مى كند كه منابع وامكانات رابه سوى استانها بويژه بلاد محروم سوق خواهد داد و تأكيد مى كندكه امسال دولت ۳۵ درصد منابع بانكى كه حدود ۱۸ هزار ميليارد تومان مى باشد را به طور عادلانه بين همه استانها و شهرستانهاى كشور در جهت ايجاد اشتغال، تقسيم مى كند و در بسته خزانه قدرت رابه روى نيازمندان وفراموش شدگان در چرخه توسعه خواهد گشود.
او بر آن است كه چرخه توسعه ومديريت راهى انحرافى طى كرده ودراين چرخه مركز ومناطق بزرگ سودجويانه فرصتها،امكانات واعتبارات را دركام خود كشيده اند ونصيب مردم ومناطق محروم از اين داستان همانا هزينه هاى توسعه يعنى تورم وگرانى شده است. لذا او گفت كه هر جوان تايبادى بايد ازهمان امكانات وتسهيلات وامتيازى برخوردار شود كه يك شهروند تهرانى واصفهانى دارد و چناران وتربت حيدريه همان اندازه از بودجه سهم خواهد بردكه شهرهاى بزرگ مى برند.
دستى بر آتش فقر و محروميت: سفرهاى استانى پلى است بر شكافى كه در دو دهه مركزنشينى دولت پديدآمده است. دوران طولانى تمركز گرايى دولت و پايتخت نشينى دولتمردان آنها را به بيگانگى و يا فراموشى مشقات پرشمار طبقات محروم كشاند.از اين روست كه هر ديدار رئيس جمهورى به مجلس نقدى در باب رخنه ورواج اشرافى گرى درميان مديران و بازگشت دوباره دولتمردان به آيين ساده زيستى وهمرنگى با ملت تبديل شد. احمدى نژاد در ديار خراسان ميثاق انتخاباتى خود با مردم را به ياد آورد كه دولت او برآمده از طبقات فرودستان است كه رسالتى جز اعتلاى زندگى وشأن اين قشر ندارد.احمدى نژاد مكرراً اين نهيب را به قدرتمداران زد كه تنها با حضور درميان توده مردم است كه راه درك درست معضلات انبوه مردم هموار خواهد شد و تصميمات وسياستها روى اصلاح خواهند ديد.
مسأله اى به نام تكميل ۹۵۰۰طرح ناتمام: دولت نهم بر آن است كه راه آبادنى واصلاح امور استانها از تكميل صدها طرح عمرانى ناتمام مى گذردكه چون زنجيرى دست وپاى مناطق وشهرها را بسته است.اتفاقى كه نه تنها افقهاى ترقى وپيشرفت دراين تيره ساخته بلكه خود به ضايعه اى به نام تشديد تورم انجاميده است. لذاست كه هر ديدارى از سوى رئيس جمهورى به تحقيق وتفحصى درباب پروژه هاى سرگردان منجر شده است.
انقلابى بر شالوده نظارت مردمى: بخش بزرگى ازمجلس گفت وشنوداستانى رئيس جمهورى به شنيدن نقدها وگلايه هاى مردم از مديران استانى صرف شد مردمى كه از ناكارآمدى و سوء عملكرد نظام ادارى به ستوه آمده اند. رئيس جمهورى پاسخ اين طيف از مطالبات مردم را سخنى قاطع درباب حذف وبرخورد بامديران متخلف وسودجو مى دهد. او به آحاد شهروندان اين اطمينان را سپردكه بر سر آرمان خدمت به مردم با احدى از مديرانش مسامحه نخواهدكرد. احمدى نژاد انقلاب و تغيير در نظام ادارى را اصل واساس حركت دولت اعلام كرد و در اين مسير آحاد شهروندان را بر نظارت همه جانبه بر دولت ورفتار مديران فرا خواند. او درتمام شهر ومناطق خطه خراسان اين خواسته بى سابقه را پيش كشيد كه با دريافت اولين گزارش از تخلف حكم اخراج عناصر ناسالم را صادر خواهد كرد.
نخستين محصول آن پنج روز
در صفحه جرايد ره آورد يازدهمين سفر همان جلسه استانى هيأت وزيران در پنج شنبه شب مشهد بود كه تحت تيتر هميشه تكرارى: ۹۰ مصوبه در زمينه هاى مختلف از جمله زيربنايى ، اقتصادى، فرهنگى ، آموزشى ، بهداشتى، درمانى و ورزشى انتشار يافت اما ارزش ومحتواى تصميمات دولت درمشهداز زواياى ديگرى نيز سزاوار تأمل است كه اجمالاً عرض مى كنم:
اشتغال، محور تصميمات : درصدر مشكلات خراسانى ها مسأله مزمن بيكارى قرار داشت. مسأله اى كه شهروندان و مديران اين خطه حكايتى دل آزار از آن براى رئيس جمهورى و همراهان نقل كردند. لذا چنانكه انتظار مى رفت در نشست هيأت وزيران امر اشتغال ومقابله با بيكارى بر صدر موضوعات نشست. دولت ۱۰ هزار ميليارد ريال تسهيلا ت بانكى براى اشتغال زايى دراستان اختصاص داد. برپايه همين تصميم وزارت كار و امور اجتماعى و سازمان مديريت و برنامه ريزى مأموريت يافتند منابع مالى لا زم براى طرحهاى داراى توجيه فنى و اقتصادى استان كه جنبه اشتغال آفرينى دارند تأمين كنند. درهمين راستاتدبير دولت اين شدكه براى رفع معضل بيكارى دراستان، يارانه لا زم از محل تسهيلا ت اشتغالزايى براى تأسيس ۱۸۹۰ واحد تعاونى داراى توجيه فنى و اقتصادى و به منظور ايجاد ۱۳ هزار و هفتصد فرصت شغلى اختصاص دهد و براى فارغ التحصيلا ن و افراد فاقد شغل جوياى كار
۱۷۶/۴ ميليارد ريال تسهيلا ت با هدف تأسيس ۱۸۰ واحد تعاونى بانوان و ايجاد ۱۲۶۰ فرصت شغلى براى بانوان اعطاكند.
پروژه هاى عمرانى : پس از ماجراى بيكارى بيشترين بحث دولتمردان در نشست خراسان را مسأله طرحهاى ناتمام به خود اختصاص داد. از قرار معلوم درشرايط فعلى ۵۱ پروژه نيمه تمام در استان خراسان رضوى بلاتكليف مانده است. در اين راستادولت۵۹۳ ميليارد ريال براى احداث، تكميل، تجهيز و يا توسعه پروژه هاى استانى تخصيص داد و در همان حال دستگاههاى اجرايى راموظف به تكميل اين پروژه ها حداكثر تا سال ۸۷ كرد.
البته در اين جلسه گامهاى ديگرى نيز درزمينه طرحهاى عمرانى برداشته شد ازآن جمله بود: اختصاص حداقل ۹۰۰ ميليون دلا ر تسهيلا ت ارزى از سوى هيأت امناى حساب ذخيره ارزى براى طرحهاى صنعتى، معدنى وكشاورزى بخش غيردولتى استان كه داراى توجيه فنى و اقتصادى است.
اقدامات رفاهى : پوشه مطالبات مردم در سفر خراسان رضوى پر از مسائل رفاهى بود. در پاسخ اين بخش از تقاضاها دولت پاره اى از تصميمات اتخاذ كردكه جهت گيرى آن رفع دغدغه رفاهى طبقات ضعيف بود از آن جمله بود:
افزايش مبلغ ۱۰۰ ميليارد ريال از سوى بانك مركزى بر سقف اعتبارات عادى استان براى پرداخت وام قرض الحسنه ضرورى، وديعه مسكن ، درمان ، تحصيل و ازدواج به مردم.
اما در بحث مشكلات اجتماعى ورفاهى منطقه دو مسأله مسكن وحمل ونقل جايگاه ويژه اى دارد. برآورد كارشناسان دولت در اين مدت حاكى از اين بود كه شهروندان خراسانى بيش ازهر چيز از ناحيه مسكن وحمل ونقل در رنج وتنگنا قرار دارند. لذا طبيعى بود كه در مصوبات پايانى دولت اين دو مسأله سهمى بالا ببرد در قضيه مسكن دولت اولويت را به بافتهاى فرسوده داد. مبلغ ۳۰۰ ميليون دلا ر فاينانس براى احيا و بازسازى بافتهاى فرسوده شهر مشهد اختصاص داد و افزون براين سه ميليارد ريال درسال ۸۵ براى مطالعه و نوسازى بافتهاى فرسوده شهرهاى كاشمر، سبزوار، فردوس، درگز، قوچان ، گناباد و تربت حيدريه و نيشابور پيش بينى كرد. احداث ۸ هزار واحد مسكونى اجاره اى و اجاره به شرط تمليك توسط وزارت مسكن و شهرسازى و بنياد مسكن، اختصاص ۸۰۰ ميليارد ريال براى توسعه و بهسازى مسكن روستايى به صورت وام كم بهره از ديگر تصميمات دولت بود .
نگاه ويژه به نياز فرهنگيان : زمانى طولانى مديران فرهنگى دولت به بررسى مسائل فرهنگيان اين خطه صرف كردند وحاصل آن، چندين مصوبه بود كه به طور واضح به سمت مطالبات اين قشر جهت گيرى كرد. چنانكه دربخش اشتغال دولتمردان، اهداف اصلى خود را رفع دغدغه طيف جوانان تحصيلكرده خواندند و دررشته دوم مصوبات، دولت، حوزه پژوهش و فعاليتهاى علمى استان را مورد توجه قرارداد. چنانكه مبلغ دو ميليون دلا ر براى تأمين تجهيزات آزمايشگاهى وكارگاهى دانشگاههاى استان و دو ميليون دلا ر براى تجهيز مراكز آموزشى علوم پزشكى استان به امكانات آزمايشگاهى تخصيص داد.
هر كدام از انبوه مطالباتى كه دراين پنج روز بر زبان توده نيازمند خراسانى يا بر قلم كارشناسان دولت جارى شد درنشست پنجشنبه شب بازتاب يافت و به اين ترتيب دولت درآخرين روز اقامت خود كه روز نتيجه گيرى بود در كنار مسائل حاد اشتغال و مسكن تصميماتى جداگانه واعتباراتى مجزا اختصاص دادتا:
دغدغه هاى ناشى از خشكسالى، سرمازدگى و جريمه ناشى از ديركرد بازپرداخت وام كشاورزان عزيز برطرف شود.مرزنشينان به خواسته خود براى برخوردارى ازبازارچه مرزى برسند. آبرسانى به نقاط حاشيه نشين شهرمشهد و شهرها و روستاهاى استان جريان يابد. شهروندان مشهدى از معضل سيستم فاضلاب آسوده خاطر شوند. چرخه فرسوده حمل ونقل شهروندان ترميم يابد و روستاييان عزيز به آرزوى گازرسانى دست يابند.