|
فرهنگ حجاب، قصه اى فراموش نشدنى
|
|
|
گزارش: راحله انورى
اين روزها مسأله حجاب به صورت وسيع و عميقى در جامعه مطرح شده است. در حالى كه در كشور جمهورى و با قوانين حاكم اسلامى زندگى مى كنيم؛ شاهديم كه برخى ناهنجاريهاى اجتماعى و بدحجابى ها با ايجاد جوى خلاف عرف اجتماعى و اعتقادى مردم، تنش و به هم ريختگى اذهان عمومى و به گونه اى مخالفت با عقايد دينى و مذهبى حاكم برجامعه ايجاد مى كند.
متأسفانه به رغم لزوم كنترل هاى اجتماعى و جلوگيرى از بروز چنين نمايش هاى خيابانى كه اكثر بازيگران آنها دختران جوان و نوجوانان خامى هستند كه ناخواسته خود را به بازى بازيگردانان غربى مى سپارند؛ هنوز تدبير خاص و دقيقى در خصوص مبارزه با اين مسأله اتخاذ نشده و تنهاهر از گاهى به صورت هاى مقطعى و در زمان هاى خاص از سوى مسؤولين با اين مسأله مقابله مى شود. برخوردهاى ضربتى در زمان هاى كوتاه مدت هرگز نمى تواند جوابگوى حل اين مسأله باشد و بايد با ديدى وسيع با اين مسأله به صورت فرهنگى برخورد نمود.
به طورى كلى در معانى دينى حجاب اسلامى همان حدود تعيين شده مشخص است كه براى پوشش زن و مرد و به منظور ارتقاى ارزش هاى معنوى و شخصيتى و حفظ جنبه هاى مختلف روانى، اجتماعى و خانوادگى از سوى شرع مقدس و برگرفته از كلام قرآن مجيد تعيين شده است كه به گفته فيلسوف بزرگ شهيد مطهرى: «برخى مخالفان با حجاب گاهى آن را زاييده يك طرز تفكر فلسفى خاص درباره جهان و لذات آن معرفى مى كنند و گاهى ريشه سياسى و اجتماعى براى آن ذكر كرده و گاهى آن را معلول علل اقتصادى مى دانند و گاهى نيز جنبه هاى خاص اخلاقى يا روانى را در پديد آمدن حجاب دخالت مى دهند. اما اسلام در فلسفه اجتماعى خود به هيچ يك از اين جهات نظر نداشته و هيچ يك از آنها را با مبانى مسلم و شناخته شده اسلام وفق نمى دهد.»
هفته گذشته به دنبال اعلام فرمان سردار طلايى مبنى بر مقابله با بى حجابى به منظور افزايش امنيت اجتماعى بانوان، بحث هاى جديدى در اين زمينه آغاز شد كه مخالفان و موافقان زيادى به نقد و بررسى آن پرداختند.
مريم يوسفى جامعه شناس و عضو هيأت علمى دانشگاه آزاد اسلامى ضمن انتقاد از بدحجابى در جامعه اسلامى كه اعتقادات قومى وفرهنگى مردم با عقايد دينى آنان عجين شده درا ين رابطه گفت: بدحجابى و بى بندو بارى يكى از دلايل عمده ايجاد و افزايش فسادها و آسيب هاى اجتماعى همچون جنايت و آدم ربايى است و از ديد اجتماعى رابطه تنگاتنگى ميان آن دو وجود دارد.
وى با اشاره به بحران دوران سنى جوانان و نوجوانان در گرايش به الگوهاى اجتماعى مختلف همچنين اشتياق به مخالفت و سركشى با افراد خانواده، جامعه و ديگران، افزود: جوانان به دليل موقعيت سنى خود نياز به تفريحات سالم و درستى براى تخليه انرژى دارند كه باوجود كمبود امكانات تفريحى و قيمت گزاف هزينه هاى تفريحى برخى از نوجوانان، خيابانگردى با پوشش هاى نامناسب را وسيله تفريح و سرگرمى خود قرار مى دهند و گروهى نيز به دليل وجود ارتباطات برون مرزى و از طريق جديدترين وسايل ارتباط جمعى مثل اينترنت و ماهواره دچار چالش هاى فرهنگى مى شوند كه نتيجه آن به شكل هاى مختلف ناهنجارى هاى اجتماعى و با ظواهر بدحجابى، به خصوص در دختران جوان مشاهده مى شود.
اين جامعه شناس، برخورد و كنترل اجتماعى درخصوص اين معضل اجتماعى را ضرورى ذكر كرده و تصريح كرد: البته اجراى طرح ضربتى و برخورد نامناسب با اين افراد منجر به بروز واكنش هاى منفى و لجبازى از طرف جوانان و نوجوانان مى شود، از اين جهت دولت بايد در اين خصوص با يك برنامه ريزى بلندمدت و يك زمينه سازى فرهنگى با اين افراد به مقابله بپردازد.
هر چند كه سردار طلايى ضمن اطمينان دادن به شهروندان از برخورد نكردن پليس با جامعه اظهار داشت: پليس به دنبال سلامت و امنيت اجتماعى شهروندان است؛ وليكن با توجه به برخوردهاى ناصحيح برخى از مجريان اين طرح كه در سالهاى گذشته شاهد عملكرد آنها بوده ايم، به بررسى اختلالات روانى ناشى از اين برخوردها و ابعاد روانى اين معضل بايد توجه داشت.
دكتر عصمت فاضلى فوق تخصص روانشناسى بالينى درخصوص علل به وجود آمدن چنين مشكلاتى در جامعه مى گويد: تربيت خانوادگى به خصوص پدر ومادر به عنوان عاملان اصلى تربيت فرزند همچنين وجود مشكلات اقتصادى در يك خانواده از ريشه هاى اصلى به وجود آورنده اين مشكلات در يك جامعه است كه به آن «آنومى» به معناى افرادى كه رها از همه جا دست به هر عملى مى زنند، گفته مى شود.
وى همچنين الگوبردارى غلط توسط جوانان يا نوجوانان را از فردى كه رفتار اجتماعى درستى نداشته باشد و يا از مهارت هاى اجتماعى و جهان بينى اجتماعى درستى برخوردار نباشد، از علل به وجود آورنده اين ناهنجارى عنوان كرد و ضمن تأكيد بر كنترل اجتماعى اين افراد به عنوان اقليت يك جامعه گفت: هرگز جامعه اى را نمى توان پيدا كرد كه در آن تمام مردم براساس يك مدينه فاضله تعريف شده و هيچ ضدارزشى در آن وجود نداشته باشد. به عنوان مثال هيچ وقت كشور يا شهرى را نمى توان يافت كه در آن مثلاً دزد وجود نداشته باشد، اما از آنجا كه اين افراد در اقليت قرار دارند و اكثريت ديگر در مخالفت با آنها قرار دارند، يك جامعه همواره بايد هنر كم كردن اقليت را براى پرتوان تر شدن اكثريت مثبت و از بين بردن ناهنجارى اجتماعى موجود داشته باشد.
دكتر فاضلى فرهنگ سازى و مشاوره روانپزشكى مناسب را از بهترين مسائل پيگيرى كننده دربروز چنين مشكلاتى عنوان كرده و مى گويد: برخورد هرگز كار مناسبى براى مقابله با اين افراد نيست و از ديد يك روانشناس هميشه مردود است حتى اگر از ديد حقوقى قابل قبول باشد.
وى با تأكيد بر اين مسأله كه كارهاى كوتاه مدت نمى تواند تأثير درازمدت داشته باشد؛ هرگونه برخورد شديد با اين افراد را رد كرده و اضافه كرده: برخورد غيرمنطقى ناصحيح با اين افراد باعث ايجاد «فوبيا» يا ترس بى مورد در افرادى مى شود كه همواره داراى اضطراب خودبه خودى هستند و در نتيجه اين اختلال باعث بروز مشكلاتى از جمله كاهش اعتماد به نفس، اجتناب از برخوردهاى اجتماعى و گوشه گيرى، منزوى شدن و افسردگى خواهد شد و چنانچه فرد پرخاشگر باشد پس از برخورد مناسب، به عكس عمل كرده و رفتارهاى غيرممكن و شديدى از خود نشان مى دهد.
در آيات سوره مباركه نور واحزاب ابعاد حجاب زنان به تفضيل گفته شده كه با اشاره به لزوم رعايت حد و حدود تعيين شده بر آنان از جمله كنترل محدوده نگاه و پوشاندن موضع زينت از نامحرم، همچنين محدوديت و رعايت برقرارى ارتباط با نامحرم، هرگونه حضور در عرصه هاى سياسى، اقتصادى و اجتماعى را براى زنان بلامانع عنوان مى كند.
حجت الاسلام والمسلمين عليرضا محمد در خصوص مسأله حجاب مى گويد: حجاب ريشه در قوميت ايرانيان دارد.
وى ريشه ميل به بدحجابى را در چهار مسأله اصلى دانسته و افزود: القا و شبهه اى كه از طرف غرب در اجتماع وجود دارد، حجاب را محدوديت زن فرض كرده و همچنين جنبه هاى خانوادگى و سستى اعتقاد والدين كه به فرزندان انتقال مى يابد، وجود لقمه هاى حرام در برخى از خانواده ها، همچنين عدم فرهنگ مناسب در برخورد با اين مسأله ضداخلاقى و ضدارزشى از سوى جامعه از دلايل بروز و ايجاد چنين مشكلى در ميان جوانان است كه با ميل هرچه بيشتر آنان به بدحجابى همراه است.
وى بااشاره به آيه مباركه - لااكره فى الدين - افزود: تعقل و تدبر حق هر انسانى است. بنابراين انسان را به واسطه وجود قوه تفكر، تعقل و اختيار به اجبار و ارعاب نمى توان به دينى يا ركنى تحميل كرد. ليكن امر به معروف و نهى از منكر نيز در صورت وجود شرايط لازم براى هر فرد مسلمان در اين خصوص واجب است.
وى همچنين شرايط لازم براى محقق شدن وجوب امر به معروف و نهى از منكر را در دانستن علم و معرفت شخص آمر دانسته مى افزايد: احتمال دادن اثر نتيجه، نبودن ضررى در انجام امر به معروف و نهى از منكر همچنين آگاهى از اين مسأله كه بداند كسى كه در آن كار معروف را ترك كرده بر آن اصرار دارد و پشيمان نيست، از وجوب لازم براى فردى است كه قصد امر به معروف و نهى از منكر دارد. همچنين در بررسى مراتب امر به معروف و نهى از منكر پس از احساس قلبى شخص و مرحله لسانى يا زبانى كه به موعظه و پند دادن با زبانى ملين و بدون برترى جويى است؛ اضافه كرد: در مرحله سوم چنانچه اعمال گفته شده محقق نشود، مرحله عمل يا يدى پيش مى آيد كه در آن امر به معروف و نهى از منكر در مرحله عمل قرار گرفته و گاهى مى تواند با ضرب و شتم همراه باشد. كه البته تنها مأمورى اجازه اين عمل را دارد كه از طرف حاكم شرع به وى دستور داده باشند.
استقبال عمومى مردم و ايجاد زمينه سازى در فرهنگ مبارزه براى رفع يك معضل اجتماعى را ايشان از اساسى ترين مسائل در حل آن مشكل دانست و اضافه كرد: چنانچه بدحجابى همچون مشكل اعتياد احساس شود و خطر وجود آن در ميان مردم جا افتد كه بدحجابى نيز به عنوان يك معضل اجتماعى همچون اعتياد مى تواند جوان پاك و بى گناه آنان را نيز در دامن خود بكشاند و باعث بروز ضررهاى روحى، دينى و دنيوى و اجتماعى در آنها شود كه باعث متزلزل شدن بنيادهاى خانوادگى مى گردد، اين مشكل راحت تر قابل حل خواهد بود.
وى برخوردهاى غيراصولى و تند را با خطر ايجاد نفى و تنفر از دين و بدبينى نسبت به اسلام عنوان كرد.
از سوى ديگر هفته گذشته دكتر احمدى نژاد رئيس جمهورى محترم در جمع خبرنگاران ايرانى و خارجى در پاسخ به سؤالى مبنى بر برخورد فيزيكى با بانوان دراجراى طرح مقابله با بدحجابى گفت: بانوان خود مى دانند چگونه رفتار كنند، نمى توان فضاى عمومى جامعه را ملتهب كرد چون عده اى هنجارشكنى مى كنند.
در ادامه يوسفى جامعه شناس بهترين راهكار در مقابله با اين ناهنجارى اجتماعى را ايجاد فرهنگ سازى در رسانه هاى گروهى بالاخص ساخت برنامه هاى تلويزيونى و نمايشى در طول سال و تشكيل كلاس هاى آموزشى در مدارس عنوان كرد و افزود: وجود پوشش هاى نامناسب با فرهنگ اسلامى و ايرانى سازگار نيست ولى مقابله به صورت ضربتى و تند تنها باعث خرد كردن غرور جوانان شده و كمكى به دفع اين معضل نمى كند بلكه در اختيار قرار دادن الگوهاى مناسب همچنين نصيحت و توصيه با روشهاى ملايم و معقول باعث برطرف سازى اين چالش فرهنگى خواهد شد.
در همين رابطه حجت الاسلام والمسلمين محمد، آموزش از دوران طفوليت در مدارس را از نكات مؤثرى در ايجاد فرهنگ سازى مناسب در خصوص حل اين مشكل عنوان كرد. وى راهكارهاى سلبى و كوتاه مدتى را مثل برخوردهاى تند با بدحجابى و يا جريمه هاى نقدى در حل اين مشكل رد كرده مى افزايد: چنانچه ارزش هاى هر كس به او فهمانده شود، خود آن فرد براى حفظ ارزش هاى درونى و فردى خود از هيچ كارى فروگذار نمى كند چه بسا كه در كشورى همچون فرانسه با وجود مخالفت هاى زيادى براى حجاب بسيارى از زنان مسلمان تنها براى حفظ حجاب اسلامى خود حاضر شدند از شغل، تحصيل و موقعيت هاى اجتماعى خود دست بكشند.
دكتر فاضلى روانشناس نيز در خصوص راهكارهاى مقابله با اين معضل گفت: اين قضيه نبايد تنها از ابعاد رفتارى آن بررسى شود بلكه بايد براساس مكتب «آلبرت اليس» در ابعاد مختلف شناختى رفتارى مورد بررسى قرار گيرد.
وى افزود: همان طور كه اثر انگشت دو فرد با يكديگر متفاوت است، جهان بينى، شخصيت، ديدگاه ها و حالت هاى رفتارى افراد نيز با هم متفاوت هستند بنابراين نمى توان تمام افراد را از يك نوع و يك جنس در نظر گرفت و با همه آنها يك جور برخورد كرد. بلكه هر كس با توجه به عقايد و شناخت خود داراى خصوصيات فردى خاصى است كه شناخت علل رفتارى وى از مهم ترين نكات در اين خصوص است.
وى ادامه داد: بنابراين در حالى كه بتوان به جوان شناخت صحيحى داد و ذهنيت اش را عوض كرد مى توان رفتار نامناسب وى را كمرنگ و رفتارهاى مناسب او را احيا و تشويق نمود.
عضو برد تخصصى روانشناسان استراليا وجود مراكز مشاوره روانپزشكى را براى شناخت شخصيتى اين افراد و حذف علل اصلى بروز چنين ناهنجارى هاى ضرورى عنوان كرد.
|
