|
اتاق زايمان با يك گفت و گو آرام مى شود
|
|
|
فاطمه مصطفوى
امروز بيش از هرزمانى جهان به «ماما» نيازدارد. اين شعر روز جهانى ماماست.
وقتى صداى نوزاد در اتاق پرهياهوى زايمان مى پيچد تمام هوش و حواس يك ماما به اين است كه سلامت كودك را حفظ كند. ماما، يعنى همان كه در تمام لحظات درد و رنج همدم مادر است. در لحظات درد آرامش مى دهد و در لحظات بى درد آموزش. ماما ياد گرفته است كه به مادر بگويد چطور راه برود، چطور نفس بكشد، چطور «تن آرامى» داشته باشد تا اين منحصربه فردترين تجربه را به تجربه اى شيرين تبديل كند. شيرين ترين تجربه اى كه از ابتداى خلقت تاكنون همراه زنان بوده است.
«شعله فراهانى» وقتى با مادران در آخرين لحظات پيش از تولد فرزندشان صحبت مى كرد تمام شادى دنيا را در چهره اش به مادر منتقل مى كرد. او به مادران مى گفت: مى دانى سال ديگر دراين لحظه چه كار خواهى كرد؟ و آنها را به ياد شيرين خنده هاى اين موجود خدايى و كيك شيرين تولدش مى انداخت، تا سمفونى جيغ اتاقهاى زايمان آرام بگيرد و هيچگاه يك مادر تحقير نشود، وحشت نكند چون او مادر است، انسان است، بزرگ است و بايد بزرگمنشى را به نسل بعد از خود ياد بدهد.
مصاحبه اى كه مى خوانيد هرچند نمى تواند زبان گويايى براى بيان لحظات پردرد، اضطراب، هيجان و خستگى بين مادر، نوزاد و ماما باشد، اما بازگوكننده تلاشى براى تهيه پايان نامه اى است كه نقش فردبه فرد ماما و مادر را بيان كند.
شعله فراهانى با ۱۴۵ مادر با همين روش آزمونى را تجربه كرده است كه به تولد نوزادانى با علايم سلامت بالاتر منجرشده و طول مدت زايمان را كوتاه كرده است. او آنچه را با اين مادران آزموده تا پيش ازاو آزموده نشده بود.
او مى گويد: شما بايد ديدى وسيع نسبت به مامايى در ايران و جهان پيداكنيد. مشكل مامايى در كشور ما اين است كه جايگاه آن مشخص نيست. درحالى كه در دنيا براى روزجهانى ماما جشن مى گيرند. اينقدر مامايى برايشان اهميت دارد ولى ما چى؟
چرا شما فكرمى كنيد ماما در ايران جايگاه مشخصى ندارد؛ درحالى كه من در منطقه محروم كشورمان شاهد بودم درحالى كه در روستاهاى كوهستانى پزشك ايرانى نبود، ماماها كاملاً حضور داشتند. جراحى مى كردند، به وضعيت اورژانسى مادران رسيدگى مى كردند، زايمان ها را مديريت مى كردند و...
(اين مربوط به قبل از طرح خودگردانى بيمارستان ها بود)
درست است. اين را بايد شما بگوييد. ماماهاى ما آنقدر تحت فشارند كه آنطور كه خوانده اند، در كتابها نوشته و مى دانند نمى توانند به مادران رسيدگى كنند. مى دانيد كه ماماها هم مثل بقيه كادر درمانى امين مردم هستند. در دنيا افرادى را براى كاردرمانى انتخاب مى كنند كه امين مردم باشند، مردم ايشان را محرم خود مى دانند، پس ازنظر رفتار و كردار و منش اين انسانها بايد ويژگيهاى خاصى را دارا باشند. در حالى كه ماما در كشور ما از صبح تا غروب در يك اتاق زايمان، پنج نفر را كنترل مى كند و از چند زائو مراقبت مى كند و در برخى از مواقع سرتاپايش غرق در خون مى شود بدون اينكه حتى يك عينك محافظت كننده داشته باشد و يا حمام كه دوش بگيرد.
تمام لحظات كار در اتاق زايمان پر از هيجان و اضطراب است و ماما به شدت تحت فشار جسمى و روحى قرارمى گيرد.
در مراكز درمانى بايد ماما فرصت زيادى داشته باشد و حداقل يك ساعت بتواند با مادران صحبت كند. تاريخچه زندگى آنها را يادبگيرد، شرايط جسمى، رفتارى، روانى و فكرى او را بداند و از طرفى رابطه او با همسرش را بپرسد و به مادر آگاهيهاى لازم را بدهد تا او، خود درباره آمادگيش براى مادرى انتخاب كند، درحالى كه در شرح وظايف اين ماما چنين فرصتى اصلاً لحاظ نشده است.
ماما براى خانواده ها چه كارهايى بايد انجام دهد؟
اصلاً اينطور مى توانيم شروع كنيم. درباره فلسفه مامايى و تفاوت آن با تخصص زنان در پزشكى.
در بعضى نقاط اين دو، كاملاً مجزا هستند و بعضى جاها اشتراكاتى دارند. در دنيا اعتقادى كه وجوددارد اين است كه پزشك زنان ازنظر بيمارى شناسى به زن و جنين نگاه مى كند، درحالى كه باردارى بيمارى نيست.
الآن جنينها را در دنيا درمان مى كنند. درباره فشار خون باردارى و تمام بيماريهايى كه توأم با باردارى ايجاد مى شود پزشك متخصص زنان فعاليت مى كند.
همينطور متخصص زنان، زنان سالمى كه بايد ازنظر بيمارى و سلامت بررسى شوند را غربال مى كند.
مامايى فلسفه و اساسش در دنيا اينطور است: زايمان و باردارى را پديده اى طبيعى مى دانند كه اگر ازحالت طبيعى خارج شد به متخصص ارجاع مى دهند. ولى هرخانم باردار تعداد ترسها، احتياجات و سؤالاتى دارد كه همراه بارداريش ايجاد مى شود ولى ربطى به بيمارى ندارد.
ماما درباره اينكه يك بچه جديد مى خواهد وارد زندگى شود زن را آماده مى كند. به او مادرشدن را ياد مى دهد و زن را ازهمه نظر آماده اين واقعه عظيم زندگيش مى كند. اين در دوران باردارى و در طى ۹ ماه مشاوره مادر و ماما صورت مى گيرد. ايده آل اين است كه يك ماما از ابتداى باردارى تا زمان تولد نوزاد همراه بيمار باشد. يعنى هر مادر باردار بايد يك ماما براى خودش داشته باشد؛ ولى در ايران در درمانگاه فقط ماما قد، وزن فشار خون، رشد جنين و... را كنترل مى كند. البته به تازگى حركتهايى دارد صورت مى گيرد.
اين مشاوره چه فرايندى دارد؟
به صورت واحد تئورى خيلى سال است كه در دانشگاههاى ما آموزش داده مى شود. ولى هم مردم و هم مسؤولين براى اين مشاوره وقت و ارزشى نمى گذارند. هنوز مشاوره مامايى در مملكت ما جا نيفتاده.
چطور بايد جا بيفتد؟
خانم جوانى كه تازه ازدواج كرده در يك فرصت خوب و نسبتاً وسيع بايد با ماماى مسؤول تنظيم خانواده صحبت كند. او شرح حال بگيرد و از نظر ارتباط با همسر، روش هاى جلوگيرى از باردارى و شرايط باردارى به اين خانم جوان آگاهيهاى لازم را بدهد. ماما به اندازه اى بايد آگاهى خود را بالا ببرد كه او خودش تصميم بگيرد؛ درحالى كه در ايران فقط براى فرد تصميم مى گيرند. از اين روش پيشگيرى استفاده كن...
مامايى كه هم بايدپرونده بنويسد، هم صحبت كند و هم كارهاى ديگرى برعهده اش قرارمى گيرد خوب فرصت اين مشاوره را ندارد.
ماما نبايد كارى كند كه آمار بيماران پايين بيايد، مؤاخذه مى شود؟ و اين در صورتى است كه تعداد ماماها كم است و ماما بايد درعين حال به همه كارهايى برسد كه بيشتر شبيه منشى گرى است.
خانمهاى ما از نظر فرهنگى سزارين را بيشتر انتخاب مى كنند.
دقيقاً همينطور است. چرا زن اروپايى كه براى اندام، زيبايى و مسائل زناشويى خودش خيلى اهميت قائل است زايمان طبيعى را انتخاب مى كند. اگر زايمان طبيعى به زيبايى و سلامت زن آسيب وارد مى كرد، هيچوقت اين انتخاب صورت نمى گرفت.
ببينيد اداره زايمانها در كشورهاى اروپايى به گونه اى شده است كه زايمان يك تجربه خوشايند است و مادر آن را انتخاب مى كند.
انتخاب زن ايرانى به ترس او برمى گردد و اين هم به اداره زايمان در بيمارستانها مربوط مى شود.
من از زنان مى پرسيدم شما كه اصرار دارى سزارين شوى مى دانى خودت چطور به دنيا آمده اى؟ از زن ۱۵ تا ۴۰ ساله همه مى گفتند بازايمان طبيعى. حالا چه تغييرى ايجاد شده كه زن ايرانى سزارين را انتخاب مى كند.
خوب، چون ۴۰ سال پيش سزارين را بيمارى مى دانستند؟
دقيقاً؛ خوب حالا چرا خوب مى دانند؟
من به عنوان كارشناس ارشد مامايى حاضرم اين خدمت را به جامعه انجام دهم كه ببينيم سزارين در چند درصد افراد عارضه ايجاد مى كند. اگر در ۱۰ نفر هم عارضه اى ايجاد شود زياد است.
ما بايد فكر كنيم آيا خدا، خلقت و آفرينش اين جنينى كه به اين زيبايى و كاملى ايجاد كرده، مى گويد من ديگر اين آفريده را نمى توانم بيرون بياورم؟ مگر مى شود؟ پس اين همه انسان از اول تاريخ چگونه به دنيا آمدند.
چطور اين اتفاق مى افتد؟
مادران ما همه زايمان طبيعى را انتخاب كرده اند. چون زن با تجربه اى كنارشان بود كه به آنها آموزش مى داد. افراد خانواده در كنار آنها بودند و آنها حامى داشتند و از سويى حريم شخصى شان حفظ مى شد. هيچ مردى در اتاق آنها وارد نمى شد. در حالى كه زن ما، در اتاق زايمان تنها و بى حمايت است و افراد زيادى از جمله دانشجويان (در بيمارستانها آموزشى) حريم شخصى آنها را از بين مى برند.
دوستان من در بيمارستانهايى زايمان كرده اند كه يكى از آنها سه روز درد را تحمل كرد چون مى خواست زايمان طبيعى كند و ديگرى در حالى كه از شدت درد از حال رفته بود، دومرد را ديد كه وارد ليبر (اتاق زايمان) شدند تا او را با برانكارد به اتاق عمل ببرند و يكباره اين زن از حال رفته با يك شوك وارد شد.
دقيقاً همينطور است. امروزه در مامايى نوين اين عقيده وجود داردكه در بسيارى از موارد نبايد زن محدود به بستر شود اساساً وضعيت خوابيده به پشت براى جنين خطرناك است. ولى ما شاهديم كه در اكثر مراكز زايمان هنگام زايمان يك سرم به زن وصل مى كنند و او را مى خوابانند. نبايد به طور معمول همه به زن سرم فشار وصل كنند و به زور بخواهند بچه را بيرون بياورند. پس روند طبيعى زايمان چه مى شود؟
در كتب علمى آمده است ايجاد محدوديت در بستر هنگام زايمان براى همه غلط است. خانمى كه براى زايمان آمده نبايد «محدوديت در بستر» داشته باشد. در اتاق زايمانهاى ما براى همه زنها محدوديت در بستر و يك سرم تجويز مى شود. در صورتى كه روش علميش اين است كه زن راه برود با حمايت ماما يا همراهش به طور متناوب تغيير وضعيت بدهد حركات چرخشى لرزش لگن به او بدهند، روشهاى تن آرامى را به او آموزش دهند و حتى رقصهايى براى آمادگى و سهولت زايمان وجود دارد. زن از هر نظر راحت است و حرفه مامايى يك ديد طبيعى نسبت به زايمان دارد. در كشورهاى اروپايى ماماها مسؤول اداره زايمان هستند و اين كارها را انجام مى دهد. ولى اكنون در كشور ما، ماما زيردست متخصص شده است و فقط نقش كمك كننده به همكار خود را دارد. اين است كه آمار سزارين اينقدر بالا رفته.
چه كار بايد كرد؟
بايد آگاهى را بالا برد. آمادگى قبل از زايمان وروشهاى اداره زايمان اصلاح شود. سرم فشارى كه در دست مادر است، به او بگوييم اين چه ماده اى است و چكار مى كند و چه اثرى دارد. بگوييم الآن در جسم و روح تو چه اتفاقى مى افتد؟ و لحظه به لحظه را برايش تشريح كنيم تا با اين آگاهى آرامش پيدا كند. نحوه خروج جنين، علت دردهاى زايمان وهمه چيز به زبان ساده توضيح داده شود. خوب زنى كه آگاهى ندارد از شدت ترس به رزيدنت خود لگد مى زند و يا به او توهين مى كند. اين را خودم شاهد بودم. ما نمى دانيم اين زن با چه پيشينه اى ساعت۳ نيمه شب به ما رسيده. بايد اين ارتباط از ابتدا بين مادر و ماما ايجاد شود. مراقبت دوران باردارى نبايد صرفاً مراقبت بالينى وجسمى باشد. زن بايد ياد بگيرد چگونه هنگام زايمان نفس بكشد.
چگونه عضلات بدنش را شل كند و چگونه با ماما و پزشك همكارى كند. ولى ماماها و رزيدنتهاى ما در مراكز شلوغ فشار زيادى را تحمل مى كنند.
امروزه در دنيا مى گويند محيط اتاق زايمان و برخورد پرسنل بايد طورى باشد كه وقتى خانم وارد مى شود احساس اضطراب نكند. نحوه برخورد اوليه در لحظه ورود بسيار مهم است. حتى رنگ پرده هاى اتاق زايمان در روحيه مادر مؤثر است. اتاقهاى زايمان و تخت هاى زايمان در اكثر مراكز، غيراستاندارد است من مى پرسم چگونه براى اين همه سزارين و سونوگرافى بودجه داريم ولى براى تجهيز يك اتاق زايمان آرامش بخش، با تعداد پرسنل كافى نه؟
چرا ماماهاى ما از كنار جيغ زن در حال زايمان مى گذرند و كمكى نمى كنند؟
همه اينطور نيستند، ماماها خيلى زحمت مى كشند. خوب عده اى هم خيلى بى انگيزه شده اند. مامايى كه در هر شيفت ۲۰زايمان گرفته و سر تا پايش غرق خون شده چه حق و حقوقى برايش قائل شده اند؟ لحظه شمارى مى كند بازنشسته شود و خلاص شود.
و حالا هم كه درصدى به زايمانها تعلق گرفته، اين حق از ماماها گرفته شده، در حالى كه تخصص ماما اداره زايمان طبيعى است.
مگر زنان قديمى يا كوچ نشينها احتياجات عاطفى و روانى نداشتند كه به تنهايى زايمان مى كردند. آنها ماما نداشتند؟
در خانه و در ميان خانواده استرس بيمارستان نيست و زن از حمايتهاى خانواده بهره مى گيرد. مداخله در روند طبيعى زايمان نيست. در ساير كشورها همه تغييرات طبيعى باردارى و زايمان به خود او و همسرش آموزش مى دهند حتى در آمريكا گروهى زايمان بدون كمك را آموزش مى دهند.
شما از چندنفر مراقبت و حمايت مى كرديد؟
در اين پژوهش و مراقبت اختصاصى - يك ماما از يك زن (one to one) بود. چون هر زنى شرايط خاص خودش را دارد. وضعيت جسمى و روانى او، وضعيت خانواده، رابطه با همسر، روحيات و... هر زن با ديگرى متفاوت است.
ماما و پزشك توأماً بايد كشف كنند، از تحقيقات جديد بايد استفاده كرد و علم روز را داشت. علم مامايى به ماما مى گويد چه ماساژهايى به مادر بدهد، چگونه او تغيير وضعيت بدهد و... كه زايمان بهتر و بادرد كمتر انجام شود.
شما در پايان نامه خودتان چگونه كار كرده ايد؟
من در مورد نحوه اداره زايمان در كشورهاى پيشرفته تحقيق و بررسى كردم براى زن انتخابهاى مختلفى براى زايمان مطرح مى شود. آيا او مى خواهد از دستگاه تنس استفاده كند. زايمان در آب را ترجيح مى دهد، بى حسى اپيدورال (نخاعى) مى خواهد... همه اين روشها با عوارض ومحاسنش براى زن توضيح داده مى شود و او با آگاهى انتخاب مى كند.
خانم با ماماى خود دوست و رفيق مى شود. زايمان فرايندى است كه زمان و طول مدتش مشخص و قابل پيش بينى نيست و براى همين در دنيا كارى مى كنند كه ماما در تمام طول مدت زايمان زن حضور داشته باشد. نه اينكه فقط دارو بدهد پرونده بنويسد صدا قلب گوش كند.
درباره زايمان در خانه چه نظرى داريد؟ نقش ماماها در اين نوع زايمان چه مى تواند باشد؟
زايمان در خانه در بعضى استانهاى ما هم وجود دارد. هر جا فرهنگ مردم چيزى را قبول مى كند زايمان هم با آن فرهنگ هماهنگ مى شود. اگر بگذارند در خيلى از مناطق ماماها مى توانند اين كار را انجام دهند. اين از روشهاى جديدى است كه در كشورهاى پيشرفته انجام مى شود.
درباره پژوهش خود بيشتر توضيح دهيد.
عنوان اين پژوهش one to one miwifery care است. يعنى هر يك زن بايد توسط يك ماما حداقل از ابتداى زايمان تا انتهاى آن تحت مراقبت و حمايت مداوم قرار بگيرد. علاوه بر مراقبت بالينى ماما حضور داشته باشد و عوض نشود و يك سرى اقدامات خاصى را انجام دهد.
چون اين زن ارتباط خاص و ويژه اى با ماماى خودش برقرار كرده، حداقل در فاز فعال زايمان تا انتها مسؤوليت مراقبت از مادر - جنين و هماهنگى، كنترلها و آموزش براى از بين بردن اضطرابهاى زن و توانمند كردن او كه مى تواند از عهده زايمان برآيد با همان ماماى اختصاصى مى باشد. حمايتهاى روحى وعاطفى، آموزش تن آرامى، روشهاى غيردارويى به عهده اين ماماست .
ماما از تمهيداتى براى انحراف حواس مادر از درد استفاده مى كند. در كشورهاى انگلستان و كانادا براساس پروتكل۱۹۹۳ مراقبت اختصاصى مامايى one to one در دستورالعمل هاى مراكز درمانى قرار گرفته است. پژوهش ها نشان مى دهد كه اين نحوه مراقبت باعث مى شود مداخلات پزشكى، سزارين، بى حسى نخاعى و استفاده از ابزار و استفاده از داروهاى كاهنده درد به مراتب كم مى شود.
شما با چند نمونه كار كرديد؟
۱۴۵نفر گروه مراقبت اختصاصى (مداخله) ۱۴۵نفر گروه مراقبت معمولى (كنترل)
نتايج چه تفاوتى را نشان مى داد؟
كاهش طول مرحله اول و دوم زايمان
كاهش ميزان سزارين
كاهش ميزان زايمان با ابزار
و كاهش ارجاع نوزاد به بخش مراقبتهاى ويژه نوزادان (NICU) نتايج،اين كاهش ها را به طور معنادارى نشان داد. على رغم اينكه استفاده كمترى از سرم اكسى توسين (فشار) جهت تشديد دردهاى زايمان شده است. خانمها پس از اين مراقبت اختصاصى و پس از اين زايمان مى گفتند زايمان اين بود و ما اينقدر مى ترسيديم؟
اگر هرگونه اضطراب، ناراحتى، تنش و دلشوره را از زن بگيريم فرآيند فيزيولوژى زايمان را تسهيل كرده ايم؛ ولى وقتى زنى از ابتداى ورود به اتاق زايمان تنها و بى كس مى خوابد حتى از نيروى جاذبه زمين محروم مى شود، چگونه زايمان كند! بايد ماماها فرصت پيدا كنند حمايت منحصر به فرد و اختصاصى از زن ارائه كنند. حتى طرز سلام ماما در ابتداى ديدن مادر، طرز برخورد و روش او پيامى به زن منتقل مى كند. مى تواند اين پيام را منتقل كند تو بيمار هستى. ولى مراقبت اختصاصى فلسفه اش اين است كه زايمان پديده اى طبيعى است.
ماماها هم در اتاق زايمان با شما ارتباط برقرار مى كردند؟
ماماها مى گفتند اين مراقبت اختصاصى در حقيقت كار مامايى است. رزيدنتها هم وقتى مى ديدند زنى آرام شده است مى گفتند معلوم است اين شيوه مراقبت خيلى اثر دارد.
تكنيك مهم نيست ارتباط مهم است.
چند درصد زايمان اول بودند؟
۷۰درصد زايمان اول بودند و زايمان دومى ها هم مى گفتند شما هر كارى را به ما مى گوييد بكنيم در زايمان قبلى مى گفتند نكنيد.
حضور يك فرد حرفه اى آموزش دهنده آرامش و امنيت ايجادمى كند وقتى با خنده و روى باز و همدلى صحبت مى كردم همان زنى كه تا آن لحظه گريه مى كرد مى خنديد و دردش را هم خوب تحمل مى كرد. وقتى ماما ارتباط درست برقرار مى كند مادر حرفش را گوش مى كند، مى فهمد كه او راست مى گويد و كارهايى كه او مى گويد انجام مى دهد.
|
