ترجمه: مينا منقوليان

عقل سليم چنين مى انگارد، هرگام جدى ديپلماسى آمريكا در ايجاد روابط با همسايگان ايران، در حال حاضر متأثر از روابط واشنگتن - تهران بوده و در راستاى پيشبرد سياستهاى ديگر ايالات متحده در منطقه است. لذا مى توان با اطمينان بيان كرد، فرش قرمزى كه از سوى كاخ سفيد چندى پيش براى «الهام على اف» رئيس جمهورى آذربايجان پهن شد، مؤيد اين ادعا است و به منظور اظهار محبت و حسن توجه واشنگتن به همسايگان ايران صورت گرفته است. تا همين اواخر، على اف به عنوان يكى از افراد برجسته در «فهرست سياه» ايالات متحده جاى گرفته بود و از او به مثابه ديكتاتورى باقى مانده پس از فروپاشى اتحاد جماهيرشوروى ياد مى شد. از سوى ديگر، كمتر از چهار ماه گذشته باكو سوء ظن شديدى به واشنگتن درباره توطئه ايجاد يك انقلاب رنگين ديگر، و اين بار در جمهورى آذربايجان داشت.
اما اكنون واشنگتن بدون لحظه اى درنگ و ترديد ، زمان را براى آشتى و جبران مناسب مى بيند. چرا كه براى اجراى هرگونه عمليات نظامى احتمالى عليه ايران ، جمهورى آذربايجان كشور بسيار سودمندى براى آمريكا است. «على لاريجانى» رئيس امنيت ملى ايران در مصاحبه اى با مطبوعات عربى گفت ، از هم اكنون عوامل اطلاعاتى آمريكا كار خود را در خاك جمهورى آذربايجان آغاز كرده اند. استقبال و پيش قدمى در ايجاد روابط با باكو با سردى روابط واشنگتن و ديگر بازيگران مهم منطقه اى در تقابل قرار دارد. در جريان ديدارى كه «كاندوليزارايس» وزير خارجه آمريكا سه شنبه از تركيه داشت مسأله هسته اى ايران در مذاكرات مطرح شد. اما دو متحد سابق جنگ سرد، در اين باره موافق هم نبودند . به محض عزيمت رايس از اين كشور، آنكارا پيشنهاد مشروط از جانب تهران براى رايزنى با «على لاريجانى» رايزن ارشد ايران در مسأله هسته اى را پذيرفت.
به علاوه، در جريان نشست سازمان همكارى اقتصادى كه در باكو برگزار شد، ملاقاتى ميان «رجب طيب اردوغان» نخست وزير تركيه و «محمود احمدى نژاد» رئيس جمهورى ايران صورت گرفت.
آنكارا همچنين، درست پيش از رسيدن رايس، ميزبان رئيس تشكيلات خودگردان فلسطين «محمود عباس» بود كه سفر دو روزه اى به تركيه داشت در جريان ديدار رايس، تفاوت ميان اولويت هاى تركيه و آمريكا در عرصه سياسى خاورميانه به روشنى آشكار گرديد. حتى «محمدعلى بيراند» مفسر برجسته تركيه و يكى از طرفداران روابط دوستى تركيه - آمريكا تأييد كرد كه : «نگاه آنكارا به حماس كاملاً با واشنگتن متفاوت است. حزب عدالت و توسعه بر اين باور است وارد آوردن ضربه به حماس و قطع كمكهاى مالى به آن هيچ نتيجه اى نخواهد داشت و در عوض منجر به افزايش و تشديد خشونت خواهد شد».
بيراند درباره ايران نيز مى گويد:آنكارا خواهان انتخاب گزينه ديپلماسى در اين باره است، در حاليكه آمريكا روشهاى خصمانه را بيشتر ترجيح مى دهد.
تركيه نگران سياستهاى آمريكا در منطقه است، سياستهايى كه تلاش براى منزوى كردن كشورها دارند. اقداماتى كه براى منزوى كردن سوريه - حماس و ايران صورت مى گيرد موجب حيرت آنكارا مى شود و نگرانيهاى عميقى را به وجود مى آورد. دليل اصلى اين نگرانى ها اين است كه در واقع اتخاذ چنين سياستهايى تمامى ارتباطات و پيوندهاى تركيه با آسياى مركزى را از بين مى برد.
اما براى «عبدالله گل» وزير خارجه تركيه الويت در جريان مذاكرات با رايس در آنكارا، نه مسأله اتمى ايران كه موضوع عراق است. خصوصاً نگرانيهاى بسيارى كه در مورد افزايش خشونت شديد كردها در استانهاى جنوب شرقى تركيه در هفته هاى اخير بوجود آمده است.
روزنامه آلمانى اشپيگل در تشريح اوضاع فعلى تركيه چنين نوشت: «آنكارا نگران يك انتفاضه از جانب كردهاست». اما واقعيت هاى موجود آنچنان گسترده و تكان دهنده است كه آنكارا را عميقاً نگران كند. گزارشها حاكى از آن بوده اند در جريان وقوع درگيريهاى اخير، پانزده سرباز، چهار افسر پليس و بيش از ۴۰ نظامى كرد كشته شدند. هشت بمب گذارى تروريستى در روزهاى اخير دو ناشنوا و ۴۷ زخمى برجاى گذاشتند. گزارش مطبوعات و ديگر رسانه هاى تركيه حاكى از تقويت نيروهاى امنيتى در مناطق مرزى در شمال عراق است. برخى از اين گزارش ها تعداد نيروهاى نظامى مستقر تركيه در نواحى مزبور را ۲۵ هزار تن اعلام كرده اند. بنا به گزارش «تركيش ديلى» مقامات نظامى اين تعداد را ۱۲۰۰۰۰ تن اعلام كرده اند. به طبع چنين صف آرايى نظامى در نقاط مرزى، مى توان احتمال «تعقيب و گريز شديد» پارتيزانهاى كرد توسط نيروهاى تركيه در مخفيگاه هايشان در شمال عراق را متصور شد.
رئيس ستاد ارتش تركيه، ژنرال «حلمى اوزكوك» بر اين مسأله تأكيد ورزيد كه در مورد مسائلى كه دغدغه هاى امنيتى - ملى بوجود مى آورند، به هيچ وجهى مدارا و سازش نمى توان كرد. ژنرال اوزكوك چندى پيش خطاب به روزنامه نگاران در آنكارا گفت: «تركيه يك كشور مقتدر است. اگر شرايط تهديد كننده اى وجود داشته باشد، تركيه ازتوان خود همانند هر كشور مقتدر ديگرى استفاده مى كند. كشورى كه حملات و تهديدها از جانب آن صورت مى گيرد (عراق) بايد دست به كار شده و مانع آن شود. اگر آنها چنين نكنند يا اگر از حملات جلوگيرى نشود، آنجاست كه شرايطى چون «تعقيب و گريز شديد» سرفصل كار ما قرار خواهد گرفت».
در آستانه سفر رايس به آنكارا «جلال طالبانى» رئيس جمهورى عراق نگرانى خود در رابطه با قشون كشى نيروهاى نظامى تركيه را اظهار كرد. گل، وزير خارجه تركيه نيز در رابطه با انتظارات تركيه جاى ترديدى براى كسى باقى نگذاشت . وى پس از ديدار با رايس گفت: «تركيه منتظر «همكارى بيشتر» آمريكا در جنگ بر ضد تروريسم است.
او تأكيد كرد: «ما از طرف آمريكايى مان انتظارات بيشترى داريم. اين سازمان تروريستى (كردها) از خلأ موجود در شمال عراق به نفع خود بهره مى برد، و دست به نبرد سختى زده اند و من در اين باره با همتاى خود صحبت كرده ام». رايس در واكنش به اوزكوك با تأكيد بر اهميت همكارى امنيتى اطلاعاتى، به جهت جلوگيرى از ايجاد خلأيى كه بتواند درگيرى هايى را در تركيه بوجود آورد، پا به ميدان بازى گذاشت. به عبارت ديگر رايس، آنكارا را به ضرورت همكارى با دولت جديد عراق تشويش كرد. او گفت: «ما براى حل اين مسأله يك مكانيسم سه جانبه آمريكا - تركيه - عراق را داريم و اميدوارم با روى كار آمدن دولت جديد عراقى، بتوانيم آن را تقويت كنيم».
اما ناخرسندى وزير خارجه تركيه از پاسخ سرد رايس كاملاً مشخص بود، لذا وى اقدام به شرح دقيق دغدغه هاى تركيه با زبانى ديپلماتيك كرد چيزى كه نظير آن را احتمالاً از جانب مسكو يا پكن نيز مى توان شنيد: «اكنون، مبارزه با تروريسم براى همه ما يك وظيفه است و اما واقعيت اين است كه سازمانهاى تروريستى متفاوتى وجود دارند و ممكن است ميان سازمانهاى تروريستى كه موجب نگرانى و تهديد ما هستند و سازمانهاى تروريستى كه موجب نگرانى و تهديد متحدان ما است، تفاوتهايى وجود داشته باشد.
و اينجاست كه اتحاد و انسجام بين المللى اهميت دارد، لذا اگر يكى از اين سازمانهاى تروريستى را جدى تلقى كنيم و ديگرى را نه، به نوعى در جنگ با تروريسم در عرصه بين الملل استانداردهاى دوگانه را در پيش گرفته ايم».
او اضافه كرد:«هزاران تروريست كرد درشمال عراق وجود دارند، آنها آزادانه و به راحتى به هرجا كه بخواهند مى روند و اين منطقه تبديل به عرصه فعاليتى براى آنها شده است. آنها آماده هستند تا دامنه فعاليتشان را به داخل تركيه نيز بكشانند. و البته، مثل هر كشور ديگرى، تركيه اقدامات پيشگيرانه و احتياطى خود را در پيش مى گيرد، اما مهم آن است كه ما در حين اجراى اقدامات پيشگيرانه به روابط بين المللى و روابط با همسايگان خود بسيار اهميت مى دهيم.
و البته در اين چارچوب، از نيروهاى ائتلاف انتظارات بسيارى داريم ، آنچه ما درصدد انجام آن هستيم، كنترل بهتر از مرزهايمان است، وظيفه ما حفاظت از خاكمان است و نيروهاى امنيتى در اين راستا فعاليت مى كنند و اين چيز جديدى نيست. اين اقدام سالهاى گذشته نيز انجام گرفته است. حال آنكه ما هيچ ادعا و تعدى به خاك هيچ كشورى نداريم».
ولى رايس ، كما بيش بى تفاوت و سرد باقى ماند. او بر اين نكته اصرار مى ورزيد، كه ايالات متحده در كمك به تركيه فعال بوده است. او همچنين هشدار داد: «ما خواهان هر چيزى كه موجب ثبات در عراق مى شود هستيم و هرگز نمى خواهيم اين ثبات مورد تهديد قرار گرفته يا شرايط دشوارتر از اين شود. به همين دليل، براى حل اين معضل يك همكارى تنگاتنگ ميان عراق، تركيه و نيروهاى ائتلاف بسيار حائز اهميت است. من فكر مى كنم اين همكارى آن چيزى است كه ما هر دو متعهد به انجام آن هستيم». به هر حال متعاقب اين جريانات، رايس پيش از ترك آنكارا برنامه سفر خود را كه قرار بود به صوفيه، بلغارستان امتداد يابد تغيير داده و به جاى آن روانه بغداد شد. جايى كه دولت وقت آن يادداشت اعتراض آميز خود خطاب به تركيه را پس از اعلام و اجراى سياست «تعقيب و گريز» اين كشور در داخل خاك عراق ارائه كرده و نگرانى خود از تجمع و ازدياد نفرات نيروهاى ارتش تركيه در نواحى مرزى عراق را اعلام كرده بود. باور عمومى در تركيه بر اين اساس است كه متحدان كرد ايالات متحده در شمال عراق نقش بسزايى در كمك به فعاليتهاى پارتيزانهاى PKK دارند و آمريكا خود مسؤول و بانى تمامى اين خيمه شب بازيها و عوامل دست نشانده در عراق است. گفتنى است در حين ديدار رايس از تركيه، تركيش ديلى به طور كنايه آميزى اظهارات مشابه خود را بيان كرده بود، طبق گزارش رسانه هاى جمعى، فرض محتمل آن است، پس از آغاز فعاليتها و عملياتهاى ارتش تركيه، سران PKK در شمال عراق به مناطق امن در بغداد نقل مكان كرده باشند تا بدين وسيله از حمله نظاميان ترك در امان بمانند. ايالات متحده نيز به نوبه خود پيام آشكار و صريح خود را به آنكارا رساند وتأكيد كرد كه دوستى چون يك خيابان دوطرفه مى ماند. اگر «همكارى استراتژيك» به معناى پذيرفتن اختلاف سليقه ها و عقايد در مورد مسائلى چون برنامه اتمى ايران يا مسائل مربوط به حماس و سوريه باشد، آيا تفاوتى با جنگ ضد تروريسم مى تواند داشته باشد؟
اما مسأله تنها محدود به عمليات تعقيب و گريز پارتيزانهاى كرد توسط ارتش تركيه نمى شود. چرا كه ميان منافع ايالات متحده و تركيه در مورد آينده عراق تضادها و كنتاكت هاى اساسى وجود دارد. هيچ كشورى همانند تركيه در محافظت از تمامى ارضى عراق سهم به اين بزرگى ندارد.
در واقع نگرانى تركيه تجزيه عراق است. مهمتر آنكه، تركيه از مباحثى كه در باب چگونگى مواجهه با متلاشى شدن عراق درايالات متحده آغاز شده است، بى اطلاع نيست. چنين مسائلى پيش از اين ديگر يك «مهم محرمانه سرى» در نزد نظريه پردازان اثرگذارى چون «پيترگال بريث» به شمار نمى رود.
از اينكه مى بينيد، كردهاى شمال از هم اكنون آماده اند تا به عنوان يك كشور مستقل «كردستان» عمل كنند، آشفته خاطر است. آنكارا به اين نكته مظنون است كه دليل واقعى رهبرى كردها براصرار در عزل جعفرى از مقام نخست وزيرى اين بوده است كه او درصدد اتخاذ «استراتژى تمركز دوباره» در راستاى يكپارچه كردن عراق تحت حمايت صدر و گروههاى سنى عرب بود. همين نكته دليل تصميم آنكارا براى دعوت جعفرى در مارس و تصميم به دعوت صدر به تركيه را توضيح مى دهد - گرچه طالبانى به راحتى نگرانيهاى خود درباره آنچه تركيه درصدد آن مى باشد را پنهان مى كند.
در اين زمينه ، تركيه اهداف آمريكا براى حذف ريشه اى حضور جعفرى را درراستاى خدمت به منافع كردها مى بيند. قابل درك است كه گروههاى كرد با هرگونه تلاش در جهت استرداد و تفويض قدرت در بغداد مخالفت مى كنند. آنها ترجيح مى دهند تا زمانيكه كردستان عراق با قاطعيت بتواند استقلال كامل خود را به دست آورد، يك حكومت مركزى ضعيف در بغداد اداره زمام امور كشور فدرالى عراق را در دست داشته باشد. نيروهاى كرد به هيچ وجه اجازه مستقر شدن نيروهاى نظامى عراق در خاك كردها را بدون رضايت مجلس ملى كردها نخواهند داد، همچنين هرگز از حق خود براى محافظت از مناطق مرزى شمالى عراق با تركيه و ايران توسط پليس هاى كرد انصراف نمى دهند با حذف جعفرى از صحنه قدرت، تركيه چنين نتيجه مى گيرد كه شرايط فعلى عراق را در آستانه از هم پاشيدگى قرار مى دهد. تنها چيزى كه مى تواند از وقوع چنين حالتى جلوگيرى كند، تشكيل يك بلوك ملى گرايانه عرب است كه در مخالفت به كشيده شدن عراق به فدراليسم سلاح خود را بردارند. اما تركيه دست به چنين اقدامى نخواهد زد. هم زمان، ايالات متحده شديداً در صدد متقاعد كردن تركيه است كه فدراليسم خود از پتانسيلى برخوردار است كه نهايتاً موجب كاهش خشونت و آشوب مى شود و اين همان چيزى است كه مهمترين دغدغه خاطر تركيه است. تركيه مى داند، آمريكا از موقعيتى برخوردار نيست تا ضمانت كند، فردا (در آينده) كردها خواهان قلمرو گسترده ترى نخواهند شد.
منبع: Asia Times