مترجم و محقق
متولد ،۱۳۱۸ سارى
ليسانس فلسفه و علوم تربيتى از دانشسراى عالى تهران
شاگرد دكتر هومن
دبير دبيرستان هاى سارى به مدت ۱۱ سال ۱۳۵۲ - ۱۳۴۱
آثار تأليفى و ترجمه
در زمينه آيين بودا
۱- «بودا» ۲ - «هينه يا نه» ۳- «فراسوى فرزانگى» ۴- «راه آيين» ۵- «سخن بودا» ۶ - «راه بودا» ۷- «آيين بودا» ۸ - «نگارگرى و معمارى بودايى» ۹ - «چنين گويد او» ۱۰- «بيدارى ايمان در ماهايانه»
در زمينه ذن، از آيين بودا
۱- «ذن چيست» ۲- «روش ذن» ۳ - «ذن در هنر كمان گيرى» ۴ - «ذن در هنر گل آرايى» ۵ - «كليدهاى ذن» ۶ - «ذن و فرهنگ ژاپنى» ۷ - «دعوت به تمرين ذن» ۸ - «بى دلى در ذن»
در زمينه هند:
۱ - «هندوئيسم» ۲ - «هند و همسايگانش» ۳ - «نيلوفر عشق» ۴ - «ماه نو و مرغان آواره» ۵ - «هستى بى كوشش» ۶ - «آشوكا و تمدن هند»
در زمينه چين:
۱ - «تاريخ فلسفه چين» ۲ - «دائو؛ راهى براى تفكر» ۳ - «دائو رابطه ها»
در زمينه ژاپن:
۱- «هايكو، شعر ژاينى با همكارى احمد شاملو» ۲ - «صدهايكوى مشهور» ۳ - «لاك پوك زنجره» ۴ - «تاريخ فرهنگ ژاپن» ۵ - «جان ژاپنى» ۶ - «ژاپن: روح گريزان»
درزمينه سرخ پوستان
۱- «چيق مقدس» ۲ - «گوزن سياه سخن مى گويد»
در زمينه شعر شاملو
۱- «از زخم قلب ...» ۲ - «انگشت و ماه» ۳ - «نام همه شعرهاى تو»
در زمينه ديگر:
۱- «بگذار سخن بگويم» ۲- «مادر جونز» ۳ - «كارگر سياه در جنوب آمريكا» (هنوز چاپ نشده) از مجموعه كم برگ، تاريخ براى نوجوانان
۱- «انقلاب فرانسه» ۲ - «بوليوار» ۳- «روشنگرى» ۴- «محمد (ص) و امپراتورى عرب» ۵ - «رشد دولت» ۶ - «كريستف كلمب» ۷ - «ناپلئون» ۸ - «ادويه و تمدن ها» ۹ - «انقلاب مكزيك» و ...
كارهاى در دست چاپ
۱ - «فلسفه بودا» ۲ - «دين هاى جاده ابريشم» ۳- «فرهنگ اديان جهان» و ...
زهرا طهماسبى: شناخت اديان كارى سخت و در عين حال جذاب و مفيد است. پژوهشگران و مترجمان زيادى راه شناخت اديان مختلف را هموار كرده اند و ع. پاشايى از جمله مترجمان پرتلاشى است كه ما را با اين اديان جهان آشنا كرده و همواره كوشيده تا با ارائه آثار ساده و قابل فهم دانشجويان و علاقه مندان را در شناخت آيين هاى معنوى جهان يارى كند. اما اين همه پاشايى نيست چرا كه او در ترجمه آثارى در حوزه شعر و تاريخ نيز آثار درخشانى را به وجود آورده است.
عسكرى پاشايى سال ۱۳۱۸ در شهر سارى به دنيا آمده است در دامان مادرى غمخوار و پدرى مهربان. او آخرين فرزند خانواده بود و در كنار دو برادر و يك خواهر با آرامش يك خانواده حقيقى ايرانى رشد كرد و همين آرامش را مى توان در آثارش نيز ديد و به وضوح دريافت كرد. دوران ابتدايى و دبيرستان را در زادگاهش - سارى - گذراند، در سال ۱۳۳۸ وارد دانشسراى عالى تهران شد و در آنجا مشغول به تحصيل در رشته فلسفه و علوم تربيتى شد. در سال ۱۳۴۱ فارغ التحصيل شد و بعد از آن به مدت يازده سال در شهر سارى مشغول به تدريس در دبيرستان هاى سارى بود اما بعد از مشكلاتى كه ساواك برايش به وجود آورد ديگر ممنوع التدريس و از نظر ادارى به تهران تبعيد شد و همين امر سبب شد كه بعد از آن تمام وقت خود را صرف نويسندگى، ترجمه و ويراستارى بكند همان گونه كه پاشايى معتقد است «عدو شود سبب خير اگر خدا خواهد؛ من يكسره به نويسندگى پرداخته ام و از اين مسأله بسيار راضى هستم.» پاشايى در دانشسراى عالى دكتر هومن را تنها استاد خود مى داند.
در آن دوره براى مقطع كارشناسى پايان نامه اى در نظر نمى گرفتند اما بايد مقاله اى تهيه مى كردند، پاشايى نيز به پيشنهاد دكتر هومن مقاله اى درباره آيين بودا - كه بسيار مورد علاقه اش بود و در طى سه سال دانشسرا مشغول به خواندن آن بود - نوشت و بعدها در حدود ۱۰ كتاب در همين زمينه از پاشايى به صورت تأليف و ترجمه به جامعه ادبى و هنر دوست عرضه شده كه اين كتاب ها در نوع خود كتاب هاى كامل و خوبى هستند و براى كسانى كه به اين آيين علاقه مندند يا تحقيق و پژوهشى در اين زمينه دارند بسيار ارزشمند است. در زمينه كتاب شناسى پاشايى بايد آثار او را به سه سمت ويرايش، ترجمه و تأليف تقسيم كرد؛ ابتدا ترجمه هاى او كه خود چند زمينه دارد:
۱- درزمينه آيين بودا ۲ - ذن، از آيين بودا ۳- هند ۴ - چين ۵ - ژاپن ۶ - سرخ پوستان ۷- شعر هند و جهان.
در زمينه آيين بودا آثار پاشايى مانند فرهنگى است كه براى ورود به دنياى بودا هر يك از آن تأليفات و ترجمه ها مى تواند گامى مؤثر محسوب شوند دراين زمينه مى توان به كتاب هاى زير اشاره كرد: «بودا»، «هينه يانه - از تاريخ آيين بودا»، «فراسوى فرزانگى، پرگيا پارميتا»، «راه آيين، دمه بده»، «سخن بودا، نيانه تى لوكا»، «راه بودا، ب . ل سوزوكى»، «آيين بودا، طرح تعليمات و مكتب هاى بودايى، هانس ولفگانگ تسومان»، «نگارگرى و معمارى بودايى، رابرت اى فيشر»، «چنين گويد او،(ايتى ووتكه، متن) بودايى» و «بيدارى ايمان در مهايانه، متن بودايى مهايانه».
آيين بودا با توجه به وسعت، تحقيقات و پژوهشى گسترده را نيازمند است دانشجويان و علاقه مندان به اين آيين براى آشنايى با هنر، معمارى، آيين و تمام نگرش هاى بودا مى  توانند با استفاده از ترجمه هاى پاشايى به اين مهم دست يابند.
«بودا» از جمله آثار ترجمه در زمينه بودا است كه راه گشاى ورود به انديشه بودا است. اين كتاب متن هايى است كه از كتاب بسيار كهن بودايى از مجموعه معروف به سه سبد يا به اصطلاح بوداشناسان اروپايى، كانون پالى، درباره بودا، آيين او و انجمن كهن رهروان بودايى فراهم آورده و از زبان انگليسى به فارسى برگردانده شده است.
اين كتاب درواقع گزارش تاريخى آيين بودا نيست. در اين كتاب كه به دو بخش تقسيم شده در بخش اول دفتر اول: آيين، دفتر دوم: زندگى بودا و دفتر سوم انجمن رهروان آشنا مى شويم و در بخش دوم؛ متن هاى بودايى، نمونه هايى از كانون پالى، انجمن رهروان در كانون پالى را مشاهده مى كنيم. گزارش تاريخ تحولات انديشه بودايى برپايه آموزه هاى فلسفى مكاتب آن موضوع مجموعه «تاريخ آيين بودا» است كه كتاب «هينه يا نه» از جمله آثارى است كه راهنماى خوبى براى ورود به دنياى بودا محسوب مى شود. اين كتاب دو بخش دارد، كه بخش اول آن مى تواند راهنماى مناسبى براى خوانندگان باشد تا با سير تاريخى آيين بودا آشنا شوند و مقاله آن از بوداشناس نامدار ژاپنى، هاجيمه ناكامورا است. در بخش نخست كه نگاهى به تاريخ نام دارد، درواقع بررسى چگونگى وضعيت سياسى - اجتماعى و نيز فلسفى زادگاه بودا و خاستگاه آيين بودا را در برمى گيرد كه خود دربردارنده ۷ بخش با عناوين ذيل است: تمدن دره سند، شمال هند در قرن ششم قبل از ميلاد خاستگاههاى آيين بودا، آشوكا و بشارت درمه، گسترش آيين بودا، چهار شوراى كهن، هجده مكتب هينه يانه.
بخش دوم، شرح فلسفه هينه يانه است كه ۱۰ فصل دارد در بخش نخست «سه بار گردش چرخ آيين» و در فصل هاى ديگر به تحول مفهوم درمه و دزمه هاى گوناگون و طبقه بندى آنها كه موضوع مشترك همه مكاتب بودايى پرداخته مى شود. درفصل آخر اين كتاب از درمه يا درمه هاى نياميخته يا نامشروط يعنى مفهوم مطلق بودايى زير عنوان «نيروانه و آكاشه» سخن گفته مى شود.
«فراسوى فرزانگى» نيز از سرى كتابهاى آيين بودايى است كه درواقع عرفان بودا را به تصوير كشيده است. اين كتاب پژوهشى است در كهن ترين سوتره ها يا سوره هاى عرفانى بودايى هند كه به سوره هاى پركيا پارميتا كه به كمال فراشناخت معروف است اين سوره ها  هسته و نورانديشه هاى بنيادى مهايانه را در خود دارند و مادر مكاتبى چون ذن به شمار مى آيند. «راه آيين» نيز از سرى كتاب هاى نگاه معاصر درباره بودا است كه با همت پاشايى ترجمه و تأليف شده است. اين كتابها از متن بسيار معروف بودايى است. در بخش ديگر آثار ترجمه پاشايى در زمينه ذن از آيين بودا نيز مى توان به : «ذن چيست؟»، «روش ذن»، «ذن در هنر كمان گيرى»، «ذن در هنر گل آرايى»،«كليدهاى ذن»، «ذن و فرهنگ ژاپنى»، «دعوت به تمرين ذن» و «بى دلى در ذن» اشاره كرد. «ذن چيست؟» كتابى است كه راهگشاى ورود به دنياى ذن است. در پيشگفتار اين كتاب مى  خوانيم: «با جناب احمد شاملو كتابى درباره هايكو - كه قسمتى شعر كوتاه ژاپنى است - آماده مى كنيم از آنجا كه هايكو سرشار از انديشه ها و جهان نگرى بودايى ذن است، خواننده براى فهميدن اين شعرهاى كوتاه - و نيز به طور كلى فهم هنرهاى ژاپنى و چينى - لازم است كه به طور كلى با ذن آشنا شود. از اين رو اين كتاب فراهم آمد تا روزنى باشد گشوده به بخش بنيادى جهان نگرى چينيان و ژاپنيان ذن كه به چينى چن خوانده مى شود - در طى قرن ها به آرامى در راه و رسم زندگانى چينى و ژاپنى چنان عميق ريشه دوانده است كه اكنون بى آشنايى به آن آگاهى به فرهنگ اين دو ملت كارى ناممكن است.»
پاشايى در بيان «ذن چيست» زبانى ساده وقابل فهم را انتخاب كرده است و كوشيده كه از بيان فنى ذن دور شود تا طيف وسيع ترى بتوانند از اين كتاب استفاده كنند. در اين كتاب با مطالبى چون از هند به چين - ذن منطق گريز - ذن چيست؟ - ساتورى يا ندانستگى - شناسايى شهورى - يگانگى با طبيعت - كو - آن - ذندو و راه و رسم رهروى نظر كلى به فرهنگ هنرى ژاپن - مراحل كمال معنى ده تصوير گاو و گاوچران و در پايان فهرست نام ها و مفهوم ها روبرو مى شويم.
در زمينه ژاپن نيز مى توان به كتاب هايى؛ «هايكو شعر ژاپنى»، «صد هايكوى مشهور»، «لاك پوك زنجره»، «تاريخ فرهنگ ژاپن»، «جان ژاپنى» و «ژاپن: روح گريزان» اشاره كرد. تاريخ فلسفه چين باستان، چوجاى و وينبرگ جاى نيز يكى ديگر از آثار ترجمه پاشايى در زمينه چين است. اين كتاب راهنماى ساده و خواندنى در حوزه مجذوب كننده ولى پيچيده است، براى آنانى كه با فلسفه آشنا نيستند.
در اين كتاب ابتدا گزارش كوتاه زندگى هر فيلسوف آورده شده است دوم بحثى درباره تعليم هاى او با تأكيد مهمترين ويژگى آن. سوم بررسى تأثيرهاى اجتماعى و سياسى مؤثر در او و جهان نگرى او در آخر مقايسه او با فيلسوفان بزرگ ديگر - تا ببينيم كه فرزانگان گوناگون كه با آنها رقيب بوده اند چگونه در همان حال مكمل يكديگر نيز بوده اند و چگونه انديشه ها و نوشته هاى گذشتگان و يكديگر را به كار مى برند و در پايان برآورد تأثير فيلسوف مورد بحث در شكفته شدن انديشه چينى. مترجم كتاب اظهار مى دارد: فلسفه چينى آميزه اى از (مفهوم هاى) ايده آليستى و واقع بينانه، اخلاقى ولى متافيزيكى است اين تا حدى از تماس ميان دو دستگاه بزرگ انديشه چينى، دبستان دائو، دبستان كنفوسيوسى، پيدا شده است اگر برآن باشيد كه فلسفه چينى را بفهميد بايد اين روح تركيب را در انديشه داشته باشيد. يكى از جنبه هاى تحقيقى پاشايى بررسى آثار شاملو است. در زمينه شعر شاملو كتاب هاى «از زخم قلب...»، «انگشت و ماه» و «نام همه شعرهاى تو» (دوجلد) حاصل پژوهش هاى ع. پاشايى است.
«از زخم قلب...» گزينه اى از شعرها و خوانش شعر احمد شاملو - شاعر معاصر - است كه شامل شعر و زبان، خوانش شعر، پديده شناسى و نمونه هايى از خوانش شعرهاى از زخم قلب آمال جان، از زخم قلب ...، مرگ نازلى، تقابل گفتن و خاموشى، ماهى، ماهى يقين ميلاد، باغ خيال هاى اسطوره اى و دردآگاهى، هنوز در فكر آن كلاغم، بررسى لحن در هنوز در فكر آن كلاغم، خاطره، زنجير مسخ آوازهاى درد و نمونه اشعار. در پيشگفتار اين كتاب مى خوانيم: «هر خواننده آغازگر شعر بى گمان و به ناگزير در راه خواندن شعر پرسش هايى دارد كه راه را با آنها آغاز مى كند، پرسش هايى از اين گونه: چرا شعر مى گويند؟ چرا زبان شعر اين همه با زبان آشناى معمولى فرق دارد؟ و...
براى پاسخ دادن به اين پرسش ها است كه اين كتاب نوشته شده است. هم در دو گفتار شعر و زبان و خوانش شعر. در سراسر كتاب مى كوشيم به اين پرسش ها پاسخ دهيم، آن هم در عمل، نه به طور نظرى. خوانش شعر در اين كتاب به معنى درك روح و فرم شعر است و براى رسيدن به اين مقصود راه پرسش از خود و سعى در پاسخ به آن پرسش ها را در پيش گرفته ايم و در اين راه يك شيوه ثابت را در نظر نداشته ايم.
اين كتاب از آن جهت اهميت دارد كه پاشايى با توجه به رابطه  اى كه با احمد شاملو داشته است توانسته شعرها را درك كند و آنها را به خواننده اش منتقل كند و خواننده علاقه مند با خواندن اين كتاب مى  تواند در بسيارى موارد مشكلاتش را پيرامون شعر شاملو رفع كند. كتاب «انگشت و ماه» از ديگر آثار تأليفى ع. پاشايى محسوب مى شود كه در راستاى تحقيقات او پيرامون خوانش اشعار شاملو صورت گرفته است. اين كتاب خوانش نه شعر را در برمى گيرد كه نخست در سوئد با عنوان فرعى نظاره هشت شعر شاملو - چاپ شده بود اما پاشايى تصميم به بازخوانى مجدد مى كند و با دستكارى در برخى فصل ها و رعايت شيوه جديد تر كتابت و نكات تازه به خوانش نه شعر مرگ ناصرى، هنوز در فكر آن كلاغم، ترانه آبى، باران، صبح، رستاخيز سلاخى مى گريست، شبانه اقدام كرده است. اين اثر در واقع نظاره اى در نه شعر شاملو است همراه با يكى دو مقاله، پس نمى  تواند شناخت شاملوى شاعر باشد و درواقع مى تواند شرايطى را فراهم آورد كه خواننده علاقه مند شود تا ديگر آثار شاملو را مورد مطالعه قرار دهد. در زمينه ژاپن، كتاب هاى «هايكو، شعر ژاپنى با همكارى احمد شاملو»، «صدهايكوى مشهور، دانيل سى، پيوكانن»، «لاك پوك زنجره - هايكوى ژاپنى»، «تاريخ فرهنگ ژاپن - يك ديدگاه يوكاتا تازاوا و ديگران»، «جان ژاپنى، ويراستار چالز. اى . مور»، «ژاپن، روح گريزان، نلى دله - ترجمه، با همكارى نسترن پاشايى» را مى توان نام برد. در زمينه سرخ پوستان نيز دو كتاب «چپق مقدس، ايس براون»، «گوزن سياه سخن مى گويد، جان جى ينهارت» را مى توان نام برد. در زمينه هاى ديگرى نيز از پاشايى ترجمه هاى زيبا و دلنشينى مى  خوانيم كه از اين جمله مى توان به «بگذارسخن بگويم، دوميتيلاواريوس دوچونگارا با همكارى احمد شاملو» و «مادر جونز؛ با همكارى محمد رسولى» اشاره كرد.
«هايكو، شعر ژاپنى، از آغاز تا امروز» نيز عنوان ديگرى از تأليفات ع. پاشايى است كه با همكارى احمد شاملو انجام شده است. در اين كتاب سعى برآن آمده مخاطب بيش از هر چيز با فرهنگ ژاپنى و حساسيت هاى شعرى مردم ژاپن آشنا شود. در مقدمه مؤلف مى خوانيم: هايكو به دو معنى است. مثلاً وقتى مى گوييم هايكو داراى چنين و چنان صفات است منظور ما همان شعرهاى هفده هجايى است كه امروزه گاهى كمتر از هفده هجاهم دارد. معناى دوم آن اشاره است به گرايش يا حالت شاعرانه جان شاعران هايكو سرا كه اين خود راه زندگى آنهاست، طريقت آنها است. ذن، از نظر پيوندش با شعر، با مفهوم آغازين ماناى پلى نزيايى همانند است.
گفتن و نوشتن از آثار و ترجمه هاى ع. پاشايى كارى بس سخت است. ترجمه هاى متنوع و بسيار خوانده اش خوانندگان را برآن مى دارد كه ديگر اثرهايش را با دقت بيشترى بخوانند. حضور او به عنوان مترجمى توانا در تاريخ ادبيات ايران به ثبت خواهد رسيد. باشد كه از او در سالهاى بعد ترجمه هاى ديگرى ببينيم.