|
در گفت و گو با دكتر رزيتا داورى
قفل زبان كودكان را چگونه بگشاييم
|
|
|
يوسف صبا لكنت زبان نوعى اختلال گفتار است كه مشكلاتى را در برقرارى ارتباط با سرعت مناسب و به طور پيوسته و روان ايجاد مى كند. در واقع لكنت عبارت است از تكرار، كشش و يا قفل شدن غير ارادى كلمه يا بخشى از كلمه كه فرد قصد بيان آن را دارد. در اينجا معمولاً همراه با تلاش براى بيان درست كلمات، تغييراتى نيز در سر و گردن به شكل پلك زدن، شكلك درآوردن، لرزش فك، لبها و يا كج كردن سر ديده مى شود . در اين مورد با دكتر رزيتا داورى ـ فوق تخصص روانپزشكى كودك و نوجوان ـ گفت و گويى انجام داده ايم تا براى مادرانى كه كودكشان مبتلا به اين اختلال هستند راهگشا باشد .
لكنت به طور معمول در چه زمانى شروع مى شود؟ شروع لكنت به طور شايع در سنين ۷-۲ سالگى است معمولاً بعد از ۱۲ سالگى ابتلا به لكنت زبان ديده نمى شود، مگر در مواردى كه سانحه مغزى جدى اتفاق افتاده باشد. بنابراين لكنت در زمانى كه كودك با سرعت زياد در حال يادگيرى زبان است به شكل تدريجى شروع مى شود. آيا لكنت زبان شيوع بالايى دارد؟ ميزان شيوع لكنت در جمعيت كلى حدود يك درصد و در پسران سه برابر دختران است. در خانواده هايى كه پدر يا مادر سابقه لكنت داشته باشند، احتمال ابتلا در فرزندان سه تا پنج برابر بيشتر از خانواده هايى است كه در آنها مشكلى وجود ندارد. موفقيت هاى آموزشى، شغلى و اجتماعى مى توانند تا حدودى تحت تأثير لكنت قرار گيرند. با وجود اين در طول تاريخ، افراد برجسته و موفق زيادى وجود داشته اند كه بيشتر عمرشان با اين اختلال گفتارى همراه بوده اند. از جمله اين افراد مى توان وينسون چرچيل، سرايوسكى سينو تون، چارلز داروين، ناپلئون اول و تئودور روزولت را نام برد. چرا كودك من لكنت دارد؟ واقعيت آن است كه لكنت زبان براساس متغيرهايى شامل عوامل ژنتيكى و عوامل محيطى كه روى هم تأثير متقابل دارند به وجود مى آيد. بعضى كودكان براى ابتلا به لكنت زمينه آسيب پذيرى موروثى دارند. اضطراب و تنش، باعث تشديد لكنت مى شود ولى به نظر نمى رسد كه در ايجاد آن نقشى داشته باشد. عواملى كه سبب بروز اختلال مى شوند كاملاً با عواملى كه سبب تداوم و وخامت آن مى گردند متفاوتند و اين عوامل ثانوى را مى توان تحت كنترل قرار داد. آيا لكنت مى تواند پس از يك حادثه غير منتظره يا ضربه ناگهانى شروع شود؟ در اغلب موارد شروع لكنت مانند بهبودى آن تدريجى است. لكنت به ندرت پس از يك ضربه ناگهانى شروع مى شود و بيشتر كودكانى كه اين حوادث يا ضربه هاى غير منتظره را تجربه مى كنند به لكنت مبتلا نخواهند شد. پيش آگهى لكنت زبان و سير آن چگونه است؟ به طور كلى ۵۰ تا ۸۰ درصد تمام كودكان مبتلا به لكنت و بيشتر موارد خفيف به طور خود به خود بهبود مى يابند. از ميان كودكانى كه لكنت زبانشان تا بزرگسالى ادامه مى يابد، فقط يك سوم موفقيت هاى شغلى و تحصيلى شان تحت تأثير قرار مى گيرد. البته در سنين دبستان ممكن است كودك دچار اشكال در برقرارى ارتباط با همسن و سالان و مشكلات تحصيلى بر اثر اجتناب از صحبت كردن در كلاس شود. اگر كودك در محدوده سنين پيش دبستانى است و لكنت او به تازگى شروع شده، احتمال موفقيت و بهبودى بالاست ولى در كودكان سنين دبستانى كه مدت زيادى است كه دچار اختلال هستند، احتمال كمى وجود دارد كه روانى گفتار به طور كامل به حالت طبيعى برگردد. بنابراين شناسايى و مداخله زودرس در اين اختلال اهميت زيادى دارد. آيا بايد كودك مبتلا به لكنت را مثل ساير كودكان خود تربيت كنيم؟ تمام قوانين مسؤوليت ها، تشويق ها و محدوديت هايى را كه در مورد ساير كودكان به كار مى بريد، براى فرزند مبتلا نيز اجرا كنيد. او بايد خود را مانند بقيه همسن و سالان خود ببيند با اين تفاوت كه فقط گاهى لكنت پيدا مى كند. البته در مواردى بايد دقت بيشترى داشته باشيم، گاهى انتظارات خارج از توان از وى داشتن، باعث افزايش فشار وتنش و در نتيجه تشديد لكنت او مى شود. در كودكى كه لكنت دارد، اختصاص دادن زمان كافى براى صحبت كردن وى احساس بهترى را در او ايجاد مى كند و مى توان لكنت او را كاهش داد. براى كمك به كودك، ما به عنوان والدين چه كارهايى مى توانيم انجام دهيم؟ * با آرامش كامل به آنچه كودك مى گويد گوش دهيد نه به اينكه چگونه مى گويد. * بگذاريد خودش حرفش را تمام كند، شما جمله او را كامل نكنيد. * هنگام صحبت كردن با او تماس چشمى داشته باشيد. * كودك زمانى كه خودش آغاز به صحبت مى كند، راحت تر از زمانى است كه از او سؤالى پرسيده مى شود، پس براى اينكه خود به خود سر صحبت را باز كند، با او در مورد فعاليت هايى كه به آنها علاقه مند است صحبت كنيد و در فواصل چند لحظه سكوت كنيد تا اگر مطلبى دارد بيان كند. * براى پاسخ دادن به سؤال به كودك فشار نياوريد. * پس از اينكه صحبتش تمام شد، با آرامش و با به كار بردن تعدادى از لغات خودش به او پاسخ دهيد. * هرگز هنگام صحبت كودك از عباراتى چون «زودباش، الآن صحبت نكن، كار دارم» استفاده نكنيد. * هرگز به او نگوييد كه چه كار كند تا لكنت نداشته باشد. عباراتى نظير «يواش، آهسته، نفس عميق بكش، آرام تر صحبت كن» از اين قبيل اند. * حداكثر روزى ۱۵ دقيقه را به صحبت آرام باكودك اختصاص دهيد. مثلاً براى او كتاب بخوانيد. * كودك را در فعاليت هايى كه به خوبى از عهده آن ها بر مى آيد شركت دهيد و توانايى هاى او را تشويق كنيد. * كودكانى كه لكنت دارند، معمولاً وقتى در گروه قرار مى گيرند و همراه سايرين مطالبى را بيان مى كنند يا شعر يا آوازى را از بر مى خوانند، مشكلى ندارند، اين موقعيت ها را براى كودك فراهم كنيد. * كودك را در بهترين شرايط بدنى نگه داريد، بيمارى جسمى به احتمال زياد باعث افزايش لكنت مى شود. كدام يك از مداخلات والدين مى توانند باعث تشديد لكنت زبان گردند؟ * كامل كردن جملات كودك * دستپاچه كردن و وادار كردن او به تكميل جملاتش * قطع كردن نابجاى گفتار كودك * انتقاد مكرر و اصلاح تلفظ صداها و كلمات كودك * شتاب زدگى در زندگى روزمره * درخواست اين كه در حضور دوستان، بستگان و يا همسايه ها چيزى را تعريف كند. براى درمان لكنت زبان كودكان به چه درمانگرانى بايد مراجعه كنيم؟ لكنت و درمان آن يكى از حوزه هاى تخصصى كارگفتار درمانگران است. در مواردى كه فشارهاى روانى موجود در روابط بين فردى، خانواده و ... در تشديد لكنت دخيل هستند، لازم است مشاوره روانشناختى يا روانپزشكى صورت گيرد و در صورت نياز مداخلات ديگرى نظير روان درمانى فردى، خانواده درمانى و در موارد خاص درمان دارويى نيز صورت گيرد. آيا دارو درمانى در درمان لكنت كمك كننده است؟ دارو درمانى در درمان خود اختلال تأثيرى ندارد، مگر اينكه دارو را در مورد اختلالات همراه با اين مشكل كه روى آن تأثير منفى مى گذارند، به كار ببريم. طول مدت برنامه درمانى چقدر است؟ در موارد خفيف بخصوص در كودكان پيش دبستانى تنها چند هفته و در موارد شديد گاهى تا ۱۸ ماه به طول مى انجامد.
|