Iran Newspaper - فرهنگ و هنر

بهروز دشتى
تالار آبى كاخ نياوران پس از مدتهاخالى و بدون استفاده ماندن از روز پنج شنبه ۲۸ مهر تا اول آبان ماه ميزبان نمايشگاهى بود كه هرچند عنوان آن در ابتدا كمى عجيب و غريب به نظر مى رسيد اما خود آن اتفاقى نادر بود كه شايد نتوان نمونه اى براى آن پيدا كرد.
اين نمايشگاه شامل آثار نقاشى، عكاسى و خلق آثار هنرى روى تنديس هايى از اسب مى شد كه جالب ترين بخش آن، همان تنديس هاى نقاشى شده اسب هايى بود كه عباس مشهدى زاده آنها را ساخته بود.
بيش از ۲۰ هنرمند سرشناس معاصر تنديس هاى اسب را به
آتليه هاى خود بردند تا به جاى خلق آثارى روى بوم يا كاغذ، اين بار به خلق نقش هاى خود بر روى بدن اسب بپردازند. صادق تبريزى، على ترقى جاه، يعقوب امداديان، آنه محمدتاتارى، حسين خسروجردى، رضا درخشانى، يدالله كابلى، حسين محجوبى، كريم نصر، احمد وكيلى، رضا هدايت ، افشين پيرهاشمى، گيزلا وارگا سينايى، ايرج زند، پويا آريان پور، پونه جعفرنژاد، مصطفى دشتى ، ناصر عزيزى، على متين و مجيد مهرگان هنرمندانى بودندكه ايده هاى ذهنى خود را حول تم مشترك «اسب» به تصوير درآوردند.
برخى از هنرمندانى كه در اين نمايشگاه آثار خود را ارائه كردند، پيش از اين نيز در نقاشى هاى خود به موضوع اسب توجه داشتند و حضور اين جاندار در آثارشان چشمگير بود. براى مثال على ترقى جاه در تابلوهاى نقاشى خود همواره از فرم هاى مدرن شده فيگورهاى مينياتورى استفاده مى كند كه با تركيب رنگ هاى شاداب، مينياتورهاى مدرنيستى را به ذهن مى آورد. او در نقش زدن بر تنديس اسبى كه در اختيار داشت از همان فرم هاى نقاشى هاى خود استفاده كرد و عجيب هم نبود كه پس از اين همه سال استفاده از آناتومى اسب در آثارش ، تنديس نقاشى شده خود را «دوست من» بنامد. اكثر آثارى كه بر روى بدن ۲۲تنديس اسب اين نمايشگاه نقش خورده بودند از دور نقاش خود را معرفى مى كردند، چرا كه هنرمندان همان روند كارى خود را كه بر روى بوم دنبال مى كردند در اينجا هم به اجرا گذاشتند. اما جذابيت آثار نمايشگاه در اين بود كه هريك از هنرمندان جنبه اى را كه تاكنون بر روى بوم نياورده بودند در مواجهه با اين تنديس ها آشكار كردند. براى مثال حسين خسروجردى كه از حدود پنج سال پيش به نقاشى ديجيتال رو آورد و به باند پيچى كردن شخصيت هاى آثارش پرداخت در اين نمايشگاه نيز تنديس اسب خود را باندپيچى كرد اما اين بار ، محور اصلى آثارش در اثر اين باندپيچى حالتى نامتعادل و بدون استوارى پيدا كرد. شخصيت تابلوهاى خسروجردى معمولاً درحالتى مسخ شده و اسير به نظر مى آيند اما تنديس اسب او حالتى ستيزه جو و مبارزه گر پيدا كرده است كه انگار مى خواهد از اين بندها خلاص شود و به حركت در بيايد.
گيزلا وارگا سينايى هنرمند مجارى الاصل ايرانى كه از حدود ۴۰ سال پيش در ايران زندگى مى كند هم در اين نمايشگاه تنديس اسبش با نام «اسب بارانى » را در حال و هوايى نزديك به تابلوهاى نقاشى خود خلق كرده است كه نمادهاى نقاشى هاى سنتى و آرايه هاى كتاب هاى قديمى ايران در آن به چشم مى خورند.
هرچند تمام آثار اين نمايشگاه روى تنديس هايى كاملاً يكسان خلق شده اند اما اتفاقى كه در پايان مى توان حاصل آن را ديد، كاملاً جدا از اين شرايط است كه هريك از اين هنرمندان روى بوم هاى سفيد يكسان كار كنند. چرا كه علاوه بر وجود داشتن يك تم مشترك، كاركردن روى بومى كه پستى و بلندى دارد و به يك مجسمه شبيه است خود مى تواند عاملى براى خلاقيت هاى تازه باشد.
يعقوب امداديان هرچند دراين نمايشگاه بازهم از همان تابلوهايى كه با تركيب بندى هاى رنگى خلق مى كند استفاده كرده است اما خلاقيت او آنجا آشكار مى شود كه اين تركيب بندى را فقط براى نقش زدن زين اسب به كار برده و تمام بدن اسب به زمينه اى براى ظهور اين تركيب بندى رنگى تبديل شده است. اين هنرمند در استفاده از رنگها نيز به شكلى عمل كردكه با نگاه كردن به تنديس اسب از دو جهت مقابل دو دنياى مختلف را به ذهن مخاطب مى رود: در يك سو با رنگ غالب قرمز دنيايى از حركت و شور و هيجان تصوير شده است و در سوى ديگر با استفاده از رنگ غالب زرد مى توان فضاى ذهنى آرام ترى را ديد.
رضا هدايت و احمد وكيلى نيز از آن هنرمندانى هستند كه همان فضاى نقاشى هاى خود را در اين نمايشگاه دنبال كرده اند. هدايت كه در نقاشى هاى خود از فيگورهاى انسانى در كنار جانداران اساطيرى استفاده مى كند ، تنديس خود با نام «گلپا» را با همين تصاوير نقش زده است. پرنده ها و جانداران اساطيرى در كنار چهره هايى كلى از انسانها به شكلى تصوير شده اند كه انگار اسب حامل آنها، اين تصاوير را در طول ساليان ديده و آنها را در حافظه خود حفظ كرده است.
آنه محمدتاتارى علاوه بر تنديس اسب، دو تابلو نيز دراين نمايشگاه به نمايش گذاشته است كه مكمل يكديگر به نظر مى رسند. او كه در تابلوهاى كلاژگونه خود از پارچه هاى رنگ شده استفاده مى كند براى نقش زدن بر اسبش به نام «شايلان» نيز همين شيوه را به كار برده و انگار لباسى براى شايلان دوخته كه هربخش از آن برگرفته از فرهنگ گوشه اى از اين سرزمين هستند.
در ميان آثار اين نمايشگاه شايد بتوان تنديس هاى نقاشى شده از سوى افشين پيرهاشمى و صادق تبريزى را متفاوت از كارهاى نقاشى آنها دانست. افشين پيرهاشمى كه در آخرين دوسالانه نقاشى تهران جزو نفرات برگزيده بود هر چند در اثر خود از همان فضاهاى سياه و سفيد طراحى گونه استفاده كرده است اما محور اصلى اثرش اين بار ديگر
انسان هايى با ظاهر مدرن نيستند بلكه تصويرى از يك جنگجوى قديمى كمان به دست در مركز آن ديده
مى شود. تبريزى نيز كه در همين نمايشگاه دو تابلوى مينياتور گونه را روى ديوار جاى داده بود براى نقاشى تنديس خود فقط از رنگها و فرم هايى كه با آنها خلق مى شود استفاده كرد. هر چند رنگ هاى شاداب و متنوع اين اثر حال و هوايى مدرن به كارش داده اند اما در زير لايه رويى اين اثر ، فرم هايى از المان هاى نقاشى سنتى و آرايه هاى هنرى قديمى ايران را
مى توان ديد. يدالله كابلى ، استاد خوشنويسى ايران تنهاهنرمندى است كه براى خلق دو اثر خود به استفاده صرف از اين هنر قديمى كشور پرداخته است. هر چند معمولاً هنر خوشنويسى را با آثار انتزاعى معاصر در تضاد مى دانند اما آثار كابلى بدون هيچ تضادى و با زيبايى تمام در دل اين نمايشگاه جاى گرفته اند؛ انگار خط نوشته هاى كابلى ردى از قلموهايى آبى رنگ بر بدن تنديس هستند كه باد حاصل از دويدن اسب را تصوير مى كند.
بخش هنرى جشنواره اسب كه در تالار آبى كاخ نياوران برگزار شد، غير از ۲۲ تنديس اسب ، چندين تابلوى نقاشى و چندقطعه عكس را هم در بر مى گرفت اما اين مجموعه تنديس ها، نمايشگاهى را به وجود آورده بودندكه نگاه مخاطبان، كمتر به تابلوها جلب مى شد و در يافتن ذهنيت هنرمندان ايرانى براى خلق آثارى روى بدن اسب ها در كانون توجه قرار مى گرفت.