مريم سامانى
بررسى ميزان جرم و جنايت و علل ايجاد بزهكارى در جامعه و نقش خانواده و طلاق در اين زمينه را در شماره پيشين خوانديد در ادامه
اين بخش در ميزگردى با حضور دكتر فرجاد ـ آسيب شناس ، دكتر فدايى ـ روانپزشك ، سعيدنيا ـ سرپرست دادسراى نوجوانان و اطفال، دكتر دهقان ـ قاضى ، محبى ـ بازپرس،
دانشفر ـ حقوقدان . اين مسأله
بررسى كارشناسى شده كه مى خوانيد
ميزان جرم و جنايت در كشور ما نسبت به ساير كشورها در چه جايگاهى قرار دارد؟
دكتر فدايى: در كشور ما ميزان جرم و جنايت نسبت به كشورهاى ديگر پايين است .
ميزان جرم و جنايت در آمريكا كه مظهر ثروت، قدرت است ۶۰ برابر اتريش است. اينها مستندات است و ما با اين مستندات بايد بررسى كنيم و خيلى چيزها را نديده نگيريم.
دانشفر: اين مطلب جالب بود ولى بنده عرض نكردم كه همه فرزندان زاده طلاق مقصر و مجرم هستند.
فدايى: شما فرموديد طلاق يعنى جرم
فرجاد: روى ۳ هزار خانواده طلاق مطالعه كردم ۳۱ درصد مجرمين از عوامل گرايش به جرمشان طلاق والدين بوده است.
نوع جرائم ضرب و جرح، اعتياد، سرقت و تجاوز به عنف و قتل است.
سعيد نيا: نمى شود منكر آثار طلاق در بزهكارى شد. طلاق جزو عوامل بزهكارى نيست.
ما به وضوح مى بينيم. عوارض ناشى از طلاق باعث بزهكارى مى شود. اين خواهى نخواهى به طلاق برمى گردد.
مشكلى كه والدين شروع و ايجاد كرده اند باعث بزهكارى در بچه ها مى شود.
دكتر فدايى: طلاق يك عامل زمينه ساز براى بروز بزهكارى است. ولى عامل ايجادكننده نيست. براى نمونه در ميان مجرمان زندانى مى بينيم شمار افراد دچار اختلال كروموزومى ۱۰ برابر كل جمعيت است و فرمول كروموزمى آنها xyy ۴۷ است اما زمانى كه وكلا در كشورهاى غربى اعلام كردند جرم به خاطر اختلال در كروموزوم است قاضى قبول نكرد و گفت چند درصد اين كروموزوم را دارند و مرتكب جرم نمى شوند. طلاق را به عنوان عامل مستعدكننده مشكلات بدانيم.
سعيد نيا: هر دو يكى است.
فربد فدايى: شخصى ژن بلندى قد را دارد ولى با زمينه هاى تغذيه اى مناسب نهفته مى ماند.
سعيدنيا: صرف طلاق عامل آسيب نيست و عوامل وراثتى ـ محيطى و ... باعث آن مى شود.
فدايى: اكثر كودكان طلاق از هر نظر سالم هستند. اجازه بدهيد به خاطر اصرار در اثبات نظرمان باعث نشويم دختر جوانى به خاطر طلاق والدين بدون دليل خواستگار او را نخواهد و ما با اين نگرش غلط اجتماعى اين بچه ها را نااميد نكنيم و به بزهكارى نكشانيم اجازه بدهيد فرهنگ سازى و تغيير نگرش مثبت را ضرورى بدانيم.
سعيدنيا: نبود والدين خلأ محبتى را ايجاد مى كند. اين نيازهاى برآورده نشده عامل است، زمانى كه والدين در جايگاه خود نباشند بچه در حال جذب و پركردن خلأ است.
فدايى: اگر مبناى نظر ما براساس مساله اى باشد كه از نظر علمى درست نيست مشكل ايجاد مى كند. بررسى در ايران نشان مى دهد بيشتر معتادان را افراد شاغل و متأهل تشكيل مى دهند.
به نظر شما عوامل اجتماعى زمينه ساز در ايجاد و بروز بزهكارى چيست؟
دهقان: دو مطلب را در مورد عوامل اجتماعى زمينه ساز بزهكارى عرض مى كنم. يكى نقش مطبوعات در اين مسأله است.
با برخوردها و تحليل هاى غيرمسئولانه و ناآگاهانه در مطبوعات از خبرهايى كه چاپ مى شود، بسيارى از اخبار براى فروش چاپ مى شود.
براى مثال اطلاع رسانى درخصوص حوادث اگر سريع ـ دقيق باشد و از مرجع ذيصلاحى باشد از دروغ پردازى سلب مى شود. خبرهاى ناگوار جاده اى باعث مى شود هر روز وقتى وارد جاده مى شويم چه ديدى ايجاد مى كند و فرد هميشه در انتظار حادثه است.
سستى اراده زمينه ساز ناهنجارى در جامعه است و باعث بى اعتمادى مى شود. اخبار بايد باشد ولى بايد مديريت شود و خبر ايجاد بحران نكند.
فدايى: شما فرموديد انتشار اخبار ناگوار باعث ناراحتى مى شود و بهتر است مديريت شود آيا شما موافق چاپ اخبار خوشايند تصنعى هستيد؟ محروم كردن مردم از حقايق اين است كه به فكر چاپ اخبار خوشايند برويم.
اين مطلب را در مركز پژوهش هاى صدا و سيما بررسى كرديم مردم دنبال اين هستند كه در جامعه چه مى گذرد.
بنابراين مردم بايد از جامعه خود باخبر باشند.
دهقان: زمان ـ مكان و شرايط بايد طورى باشد كه حوادث رانندگى را شب نوروز پخش نكنند و مجلات در اوايل تابستان به حوادث جاده اى نپردازند و قوانين را به شيوه آموزشى نگاه كنند. وظيفه رسانه ها آموزش است.
فدايى: اگر در پخش اخبار غلامرضا خوشرو به روزنامه ها اجازه انتشار مى دادند فجايع هفت گانه بعدى به وقوع نمى پيوست. قتل هاى سريالى زنان خانه دار اگرروزنامه ايران نبود ادامه مى يافت.
اجازه بدهيد مردم نگران باشند ولى زندگى شان محفوظ بماند.
سعيدنيا: وقتى در خانه با طفل و نوجوان برخورد عصبى مى شود. طفل دچار عقده شده و عكس العمل نشان مى دهد. عكس العمل يك عمل منفى، منفى است. اين فرد به خانه يا افراد خانواده و جامعه پشت مى كند، به دولت، معلم و ... ضربه مى زند.

فدايى: طلاق يك عامل زمينه ساز براى بروز بزهكارى است. ولى عامل ايجادكننده نيست

بايد مسائل عصبى و روانى را در جامعه كاهش دهيم و زمينه هايى را ايجاد كنيم كه طفل رغبت كند در محيط خانه باشد و اگر محيط خانه جذب كننده باشد، دنبال دوستان ناباب نمى گردد. ما با اين شرايط نادرست و خلأ روبرو هستيم. وقتى اين ارتباطات كمرنگ شود فرد در جامعه دنبال پركردن خلأ است و افراد سودجو از فرصت براى پركردن اين خلأ استفاده مى كنند.
مسأله ديگر مشغله خانواده است كه ناشى از مسائل اقتصادى است. ۸ ساعت كار كه از سوى قانون و شرع مشخص شده بر مبناى حكيمانه اى بوده است ولى در جامعه  ما افراد تا ۱۸ ساعت هم كار مى كنند. اين فرد تنها جسم اش باقى مى ماند و روح و روان و فكرش از بين مى رود و براى خانواده اش بازدهى ندارد. وقتى پدر و مادر دچار مشغله هستند و آخر شب خسته به خانه برمى گردند ديگر به فرزند توجهى ندارند درحالى كه بچه نياز دارد كه ظرفيت هايش را پر كنند.
زمانى كه بچه در خانه تنها رها مى شود گاهى با تلفن و يا خلوت براى خودش مسأله ساز مى شود. او جوان و حساس است و مى خواهد مسائل راكشف كند و اين تنهايى باعث مى شود كه منحرف شود.
يكى از تبعات مشغله كارى اين است كه كمبود عاطفى ايجاد مى شود و بر اثر آن روابط سردتر مى شود.
مسأله ديگر مشكلات خانوادگى است و محيط خانه و بيرون از محيط خانه در حال حاضر مناسب نيست وقتى درگيرى و اختلاف و ناسزا و توهين باشد ديگر محيط براى فرزند آموزش دهنده و سازنده نيست. وقتى روابط احترام آميز كم شود توهين ميان والدين زياد شده و اين فشارها به بچه ها منتقل مى شود و محيط مسلماً آموزش منفى ايجاد خواهد كرد و آينده نامعلومى در انتظار طفل خواهد بود. بنابراين محيط خانواده بايد امن و جاذب باشد.
چه راهكارهايى پيشنهاد مى  كنيد؟
دكتر فرجاد: خانواده، جامعه و نوجوان اضلاع يك مثلث است كه بايد با هم همگونى داشته باشند.
دهقان: بايد نيازهاى جوانان و نوجوانان را هدايت كرد. بايد احساس نياز جوان و نوجوان را والدين، مراكز پژوهشى و مدرسه به عنوان مسئولين فرهنگى بررسى و هدايت كنند.

محبى : يكى از مشكلات گريبانگير جامعه به عنوان ناهنجارى نگاه ظاهرى خانواده ها به امور زندگى است كه باعث از هم گسيختگى خانواده ها مى شود

ريشه بسيارى از مشكلات به دبستان برمى گردد اگر بتوانيم نيازها را هدايت كنيم اگر احساس نياز كاذب به وجود نياوريم بسيارى از ناهنجارى ها را شاهد نخواهيم بود. زيرا نوجوان و جوان پس از احساس نياز به دنبال برطرف كردن آن نياز است و در اين زمان است كه جرم به وقوع مى پيوندد.
بسيارى از ناهنجارى هاى جوانان نامحسوس است. ما در پيگيرى ها و كشف ريشه  اى جرم ضعيف عمل مى كنيم زيرا كمتر دنبال ريشه ها و علل اصلى جرم هستيم.
فقر يكى از عللى است كه بايد به آن توجه كرد. فقر نتيجه بيكارى و بيكارى نتيجه عدم برنامه ريزى صحيح است. براى مثال در يك جامعه كوچك كه همه شغل و درآمدى نسبى و متعادل دارند روابط محبت آميز است بنابراين تقسيم امكانات به طور متعادل و با عدالت مهم است. چطور مى شود درجامعه اى سه نفر در يك رده علمى و كارآيى در شركت هاى مختلف درآمدى متفاوت داشته باشند و با رضايت كار كنند.
در جامعه ما امكان انتخاب شغل طبق علايق نيست. بايد فرصت هاى شغلى آن قدر باشد كه فرد با عشق انتخاب كند در حالى كه جوان ما به دنبال لااقل داشتن شغل است. وقتى او بدون عشق معلمى كرد بر دل نمى نشيند و در قرآن آمده است آنچه را عمل نمى كنيم، نگوييم.
اگر بتوانيم در تمام استان ها معلمان عاشق را به مدارس وارد كنيم، نوجوانانى طالب علم و معرفت خواهيم داشت كه هرگز از فرهنگ خود دست برنخواهند داشت.
نوجوان ما بايد آمادگى حضور در جامعه را پيدا كند و پس از آن است كه احساس پذيرش مسئوليت خواهد كرد. نوجوانى كه آمادگى حضور در جامعه را ندارد و با هر حركتى جذب مى شود، وقتى وارد جامعه شد كه فرهنگ هاى مختلف در آن القا شده دچار چندگانگى مى شود زيراما به او معيار مثبت و منفى نداده ايم تا بتواند هنگام برخورد با يك رفتار و عقيده، هنجار را از ناهنجار بشناسد.
محبى: خانواده ها با فرزند برخورد درستى ندارند. بايد توجه داشته باشيم كه فرزند يك نسل بعد از ماست.
در تلويزيون بيشتر سريال ها در خانه هاى بزرگ و استخردار بازى مى شود و بچه ها با ديدن اين سريال ها فكر مى كنند والدين شان چون امكان فراهم كردن اين امكانات را براى او ندارند، پس ناشايست هستند.
جوان ما هنگام ازدواج دنبال يك مدينه فاضله است او آموزش نديده تا بتواند كانونى را با مشكلات هدايت كند.
اگر اين نكات در سطح كلان آموزش داده شود، اين آسيب ها كمرنگ مى شود.
دانشفر: بزهكار كسى است كه اعمال و رفتارش خلاف قوانين اجتماعى ـ مذهب، اخلاق اجتماعى و فرهنگ جامعه است.

سعيد نيا: بايد مسائل عصبى و روانى را در جامعه كاهش دهيم و زمينه هايى را ايجاد كنيم كه طفل رغبت كند در محيط خانه باشد

دكتر فرجاد: آسيب هاى مربوط به كجروى ها و مسائل غيراخلاقى از نظر فرهنگى ـ مذهبى در جامعه ما حساسيت برانگيز است و برعهده متخصصان است كه با شرايط موجود روش هايى را براى پيشگيرى عنوان كنند در شهردارى و بهزيستى كه متولى اين كار هستند كارهاى علمى و تخصصى انجام نمى شود .
در چه گروه سنى ارتكاب جرم بيشتر است؟
دكتر فرجاد: سن كجروى از ۱۶ تا ۳۲ سال در ايران است هرچند افراد زير ۱۶ سال هم مرتكب جرم مى شوند و افرادى بالاى ۳۲ سال داريم كه رئيس باند و يا بزهكار حرفه اى هستند.
زنان يا مردان بيشتر مرتكب جرم مى شوند؟
دكتر فرجاد: مردان نسبت به زنان بيشتر مرتكب جرم مى شوند و تقريباً ۹۰ درصد جرايم در مردان و تنها ۱۰ درصد مربوط به زنان است.
خشونت در اين جرايم در چه گروهى بيشتر است؟
دكتر فرجاد: كيفيت ارتكاب جرم در زنان گاهى خشن تر است.
بزهكارى با سطح تحصيلات و سواد چه ارتباطى دارد؟
دكتر فرجاد: هر اندازه تحصيلات بالاتر باشد آسيب و جرم كمتر مى شود.
در شهر اين بزهكارى بيشتر است يا در روستا؟
دكتر فرجاد: معمولاً آسيب هاى اجتماعى در ارتباط با شهرنشينى است هر قدر شهرها وسيع تر باشد نسبت ارتكاب آسيب هاى اجتماعى بيشتر است و اين روزها به دليل مهاجرت به شهرهاى بزرگ نسبت جرايم غيرقابل كنترل شده است.
در شهرهاى كوچك چون مردم چهره به چهره هستند و همديگر را مى شناسند رفتارشان را كنترل مى كنند و به اين دليل شاهد كاهش جرم و آسيب هستيم. مهاجرت از عواملى است كه باعث وقوع آسيب ها و جرايم مى شود. افرادى كه مهاجرت كرده و حاشيه نشين شهرها مى شوند چون بدون تخصص و امكانات زندگى مى كنند تنها راه را در ارتكاب جرم مى دانند بنابراين بايد با شيوه هاى صحيح مانع مهاجرت شد و يا با نظارتى تخصصى اسكان آنها صورت گيرد.
مهاجرت و شهرنشينى به خودى خود بد نيست ولى جامعه را آسيب زا مى كند.
مهمترين عوامل پيشگيرى كننده از آسيب در جامعه چه نهادى است؟
فرجاد: خانواده مهمترين مركز پيشگيرى از آسيب هاست. بايد زمانى كه امكان تربيت فرزند را داريم، صاحب فرزند شويم. اگر فشار و ستيزه در درون خانواده باشد اختلالات رفتارى در فرزندان ايجاد شده و آنها دچار آسيب خواهند شد.
فرار از خانه و وجود كودكان خيابانى به علت نابسامانى درون خانواده است. در گفت وگو با كودكان خيابانى آنها عنوان مى كنند كه با والدين خود دچار مشكل بوده اند و ترجيح مى دهند به خانه نروند.
شهردارى بايد در زمينه علل خيابانى شدن و فرار دختران تحقيق و كارشناسى كند. من روى تحقيق و مطالعه تكيه مى كنم زيرا مشكلات را در سايه اين تحقيقات بايد ريشه يابى كرد.
آسيب هاى اجتماعى چه تأثيراتى را در نوجوانان و جوانان و جامعه به وجود مى آورد؟

فرجاد : آسيب هاى مربوط به كجروى ها و مسائل غيراخلاقى از نظر فرهنگى ـ مذهبى در جامعه ما حساسيت برانگيز است

فرجاد: آسيب هاى اجتماعى باعث يأس در جوان و نوجوان مى شود. او اميدش را به آينده از دست مى دهند و اين خطرناك ترين نگرشى است كه نسل جوان مى تواند به آن مبتلا شود. اختلالات رفتارى و شخصيتى در مدرسه و خانواده و جامعه نابسامان به وجود مى آيد.
در بعضى مناطق و موارد حتى اگر ما نيز جاى اين بچه ها بوديم دچار اين رفتارهاى غيرعادى مى شديم زيرا انسان از محيط تأثير مى پذيرد. تربيت نيز به معناى در محيط قرار گرفتن و تحت تأثير محيط بودن.
منشأ شخصيت هاى متغير و چندگانه در سنين ۶ تا ۱۲ سال است كه والدين بايد به آن توجه كنند.
ما مسئول هستيم و اگر گرد هم آمده ايم براى ارائه خدمت و حل مشكل خانواده و جامعه است.
دهقان: اوقات فراغت خيلى مهم است. دانش آموزى كه در دوران راهنمايى در اوج هيجانات است و در بحران بلوغ هر لحظه با يك نظريه و فكر آشنا مى شود. اگر مديريت جامعه كه مسئولان و والدين هستند نتوانند فكر دانش آموز را در جهت رشد صحيح و اعتقادى ما حركت دهند موفق است و اگر نتوانست مطمئناً زمينه پذيرش افكار ديگر را به وجود مى آورد.
رفتار هنجار يا ناهنجار است. در نوجوانى كه در اوج هيجانات است بايد مديريت بحران داشته باشيم تا بتوانيم اين بحران روحى را كنترل و جهت بدهيم بايد اورا رها نكنيم نه اينكه راه را به او نشان بدهيم و بگوييم برو. شايد او قدرت حركت نداشته باشد و هدايت به مطلوب به او داشته باشيم نه ارائه طريق، بايد اين هدايت به مطلوب را مديريت كنيم.
فرزند ما با كى گردش مى رود. دوستش كيست. گردش فرزند ما براى رشد و تعالى است. ولى با كى مى رود. همراهش كيست. چگونه مى خواهد بگذراند و چه برنامه هايى دارد در اين گردش و چه زمانى دارد مى رود. اردو براى فرزندان مفيد است چه بسا والدين در آن زمان برنامه ديگرى دارند و بچه بودن در كنار والدين را دوست دارد.

دانشفر: بزهكار كسى است كه اعمال و رفتارش خلاف قوانين اجتماعى ـ مذهب، اخلاق اجتماعى و فرهنگ جامعه است

از تكرار تذكرات در مورد ناهنجارى ها به فرزندمان نگران نباشيم. هرچند شايد بچه كدورت پيدا كند ولى حق را مى فهمد و صحت آن گفتار براى او ملكه نمى شود. مسأله بعد حضور والدين در زمان فراغت بچه است هرچه زمان تنهايى بچه بيشتر شود امكان ناهنجارى در او بيشتر مى شود .
قبلاً وقتى همه دور هم بودند با هم حرف مى زدند. از هر سرى صدايى بود و بچه مى شنيد و انتخاب مى كرد. در خانه كه رفتار كج تبليغ نمى شد او راه صحيح تر را انتخاب و تجربه مى كرد. بچه ها را در گفتارمان شريك كنيم. بچه ها هر كدام در يك اتاق نروند و سكوت مطلق حاكم نباشد. حتى در مورد خاطرات ايجاد ارتباط كنيم تا فرزند راه و روش صحيح ارتباط برقرار كردن را بياموزد.
محبى: يكى از مشكلات گريبانگير جامعه به عنوان ناهنجارى نگاه ظاهرى خانواده ها به امور زندگى است كه باعث از هم گسيختگى خانواده ها مى شود. نگاه بچه ها نگاه مادى و يك سويه است وقتى جوان در انتخاب همسر بيشتر مسائل مادى را در نظر مى گيرد تا مسائل معنوى باعث ناپايدارى كانون خانواده مى شود. نگاه ما نگاه پولى و سرمايه اى مى شود و نقش مهمى قلمداد مى شود توجه به مد و مدگرايى كه از فرهنگ غرب وارداتى است مشكلات دوچندانى در پى دارد.

دهقان : ريشه بسيارى از مشكلات به دبستان برمى گردد اگر بتوانيم نيازها را هدايت كنيم بسيارى از ناهنجارى ها را شاهد نخواهيم بود

متأسفانه فرهنگ قناعت در جامعه ما در حال افول است و جوانان ما كمتر پا در مسائلى مى گذارند كه بحث قناعت را در پيش بگيرند.
مجالس پرخرج مشكلات زيادى را بدون توجه به درآمد افراد ايجاد مى كند الگوبردارى غيراصولى باعث افزايش هزينه ها مى شود. از مشكلات ديگر اين است كه جوانان ما به دنبال اعمال قانون هستند مثل مطالبه مهريه در حالى كه صرف اعمال قانون هميشه به هدف نمى رسيم و متأسفانه با كوچك ترين مشكل در خانواده زن مطالبه حق مى كند در حالى كه مى داند در توان همسرش نيست و اين اعمال قانون موجب مشكلات بيشتر شده و كانون خانواده گسيخته مى شود.
به نظر من اگر اين موارد در يك خانواده اجرا و دقت شود خيلى از آسيب هاى جامعه با يك نظارت كامل نه دخالت والدين به رفتار بچه ها از بين مى رود، وقت گذارى مناسب از طرف والدين براى فرزندان و بودن در كنار هم و پر كردن صحيح اوقات فراغت، روابط صحيح احساسى اعضاى خانواده با هم همراه با آموزش جلوى ناهنجارى ها را مى گيرد.
.