مريم صوفى
جنگلهاى انبوه، رودخانه ها، آب و هواى مطلوب و دلپذير، كوههاى سربه فلك كشيده و سرسبزى جاده چالوس موجب شده نام آن در فهرست مناطق زيباى گردشگرى جهان قرار گيرد.
به علت همين شكوه و زيبايى، اين جاده يكى از پرترددترين محورهاى ارتباطى كشور است.
جاده اى به طول ۱۶۰ كيلومتر كه در ايام تعطيلات و آخر هفته به طور ميانگين ۷۰ هزار دستگاه خودرو در طول ۲۴ ساعت در آن رفت وآمد مى كنند.
جاده اى پير كه با گذشت ۵۰ سال ديگر تاب تردد اين همه خودرو را ندارد و مضاف برآن فاقد مؤلفه هاى مورد نياز براى رفاه مسافران از جمله دفع زباله، خدمات بهداشتى، ترافيك و ... است.
براساس بررسى ها، اين جاده با داشتن ۱۴۰ نقطه حادثه خيز و ۱۱ تونل به طول شش كيلومتر با آنكه بارها مرمت و اصلاح شده است، اما ايمنى آن همچنان با استانداردهاى جاده اى فاصله دارد.
آب و هواى بارانى و سيلابى، جنس آهكى و رسوبى كوهها و احتمال ريزش بهمن و سنگ و ... در اين محور به غير از خطرات ناشى از نقص فنى جاده، مى تواند هشدار جدى براى احتياط بيشتر مسافران در اين جاده تلقى شود.
از سوى ديگر ساخت و سازهاى غيرمجاز و وجود شمار زياد واحدهاى پذيرايى در اين محور بر موانع و مشكلات عبور و مرور افزوده است.
اين محور عمدتاً كوهستانى اغلب شاهد بارشهاى تند باران است كه در برخى موارد اين بارندگيها به همراه ريزش سنگ باعث ساعتها معطلى، كندى عبور و مرور و حتى بسته شدن جاده مى شود.
شايد از همين روست كه فرمانده انتظامى استان تهران در مصاحبه مطبوعاتى چند روز پيش خود از آنچه «بى توجهى نهادهاى ذيربط به آماده نگه نداشتن اين جاده» ناميد، بشدت انتقاد كرد.
سردار رضا زارعى گفت: قصد ندارم از سازمان يا نهاد خاصى انتقاد كنم اما مى خواهم بگويم اينكه به محض بارش باران، عبور و مرور دراين جاده مختل مى شود، مسأله اى است كه بايد مورد توجه قرار گيرد.
به گفته وى، بتازگى در چند مورد فرو افتادن سنگ و شسته شدن ماسه و شن در دامنه كوهها براثر بارش باران و نفوذ آن به جاده چالوس سبب بروز مشكلات زياد براى خودروهاى عبورى و ماموران پليس راه در اين محور شد.
وى افزود: چند روز پيش كه حادثه مشابهى در اين محور رخ داد، لودر براى بازگشايى راه وجود نداشت تا اينكه با پيگيرى فراوان لودر يكى از مناطق شهردارى به محل حادثه آورده شد كه هم دچار نقص فنى بود و هم راننده نداشت.
زارعى ادامه داد: اين مانع ايجاد شده كه بايد در اسرع وقت رفع مى شد به حدى رسيد كه براثر نبود تجهيزات، تردد در اين محور از عصر تا ساعت هفت صبح روز بعد مختل شد و با سختى زياد تنها يك مسير باريك براى تردد در آن ايجاد شد.
نيمى از جاده ۱۶۰ كيلومترى كرج - چالوس در حوزه شهرستان كرج واقع است.
خبرنگار ما نظر سرپرست اداره راه و ترابرى گچسر را دراين مورد جويا شد كه وى نيز انتقادهاى خاص خودش را از وضع اين جاده مطرح كرد.
عباس صفرى گفت: ترافيك سنگين هميشگى در اين محور درحالى است كه حتى يك پايگاه آتش نشانى در اين مسير وجود ندارد.
وى تصريح كرد: پايگاههاى آتش نشانى فقط وظيفه اطفاى حريق ندارند، بلكه در مواقع بحرانى مى توانند جان انسانها را نجات دهند.
صفرى با تأكيد براين كه در اين جاده حتى پايگاه امدادى به اندازه كافى وجود ندارد، افزود: در اين مسير حداقل بايد پنج ايستگاه امدادى مجهز به تمام امكانات و تجهيزات از جمله هلال احمر، آتش نشانى و پايگاههاى امداد رسانى وجود داشته باشد.
وى يادآور شد، با توجه به اين كه جاده چالوس هميشه آبستن حوادث است و هنگام جارى شدن سيل و سقوط بهمن بسته مى شود، براى امدادرسانى به مسافران، وجود يك فروند بالگرد امدادى در اين مسير ضرورى است.
رئيس ستاد حوادث غيرمترقبه فرماندارى كرج نيز گفت: متأسفانه تاكنون برنامه ريزى جامع كه مختص مديريت بحران در جاده چالوس باشد، تدوين نشده است.
عباس جعفرى افزود: عرض كم جاده و شرايط كوهستانى و دشوار آن، استفاده از برخى تجهيزات و امدادرسانى در اين محور را محدود كرده است.
وى اظهار داشت: تجهيز و توسعه پايگاههاى امدادى اين مسير به اعتبارهاى ويژه و برنامه ريزى نياز دارد.
فرمانده پليس راه استان تهران هم معتقد است: به رغم آنكه جاده چالوس يك جاده حادثه خيز است اما تمهيدات لازم براى آن پيش بينى نشده است.
سرهنگ احمد نجفى افزود: در سالهاى گذشته و تجارب ناشى از وقوع حوادث باعث شده كه با نهادها و دستگاههاى ذيربط مكاتبات مستمر صورت گيرد، اما متأسفانه هنگام وقوع حوادث، آمادگى لازم براى رفع موانع و مشكلات وجود ندارد.
وى ضمن انتقاد از حادثه سيلاب اخير دراين محور اظهارداشت: با وجود چند هزار دستگاه خودرو و جمعيت بالاى مسافر دراين محور، متأسفانه تجهيزات فنى و ترابرى براى خدمات رسانى به مسافران كافى نبوده و امدادرسانى به آنها ساعتها طول كشيد.
نجفى خاطرنشان كرد: بايد تمهيداتى در نظر گرفته شود تا تجهيزات امدادى بويژه در زمينه مهار بهمن و سيل در نقاط حادثه خيز وجود داشته باشد.
به هرحال ديدن فضاى زيبا و باشكوه جاده چالوس و شوق رسيدن به دريا جذابيتى است كه همگان را به سير و سفر در اين جاده دعوت مى كند.
با اين همه خطرهاى در كمين و ويژگيهاى خاص اين جاده بخصوص انجام وظيفه به هنگام توسط نهادهاى ذيربط مى تواند با پيشگيرى از حوادث تلخ، سفر در جاده مسحوركننده چالوس را به خاطره اى شيرين تبديل كند.

اطلاعات موجود درباره پيدايش نخستين مكان هاى زيستى كه داراى اقتصادكشاورزى، دامدارى و نيز مكان هايى كه علاوه بر آن داراى اقتصادى مبتنى بر توليد صنايع دستى و كارگاهى بوده اند هنوز راه به جايى نبرده است كه بتوان نظرى صريح در مورد پيدايش نخستين بازارها در ايران بيان نمود.
احتمالاً بحث مازاد توليد كشاورزى كه به عنوان نخستين هسته تولد شهرها و روابط آن محسوب مى شود را نيز مى توان در راستاى تشكيل بازارهاى ايران در عهد باستان دخيل دانست. بازار به معنى خريد و فروش و عرضه كالاست. واژه بازار بسيار كهن است و در برخى از زبان هاى كهن ايرانى وجود داشته است. هر يك از انواع بازار متناسب با نوع و كاركرد آن در مكان يا مكان هاى معينى از شهر شكل مى گيرد و در اين راستا مى توان گفت هرگونه از حجره ها، راسته ها، كاروانسراها و نوع معمارى هر يك از آنها جاذبه اى توريستى براى يك گردشگر محسوب مى شود. علاوه بر عناصر كالبدى بازار كه توجه به فرم و فضاى معمارى آنها را مى طلبد، محصولات گوناگونى كه از روستا به بازار بزرگ شهر رشت وارد شده خود جاذبه اى ديگر براى گردشگران به حساب مى آيد.
خريد از بازار رشت اگرچه با مشكلات عبورى روبه روست اما در نوع خود از ديدنى هاى استان گيلان به شمار مى رود. گردشگر وقتى به بازار رشت وارد مى شود به دنبال خريد سوغات و يا كالاى موردنظر در ميان تنوعى از رنگ هاى زيباى محصولات كشاورزى، انواع ماهى و... ساعت ها به جست وجو مى پردازد و در كنار آن از كاروانسراهاى قديمى رشت و طاقى هاى بزرگ و كوچك آن ديدن مى كند. آنچه كه در اين بين از اهميت فوق العاده اى برخوردار است لزوم توجه به ميراث فرهنگى بازار بزرگ رشت است. بازارى كه از ديرباز محل داد و ستد كالاها ميان ايرانيان و اروپاييان بوده است، بى ترديد نقش بازار در رونق گردشگران استان گيلان بسيار پراهميت است و نمى توان به سادگى از آن گذشت . توجه به انواع محصولاتى كه در آن فروش مى رود و همچنين نگرش به استفاده صحيح از بناهاى تاريخى داخل بازار كه همان كاروانسراهاى قديمى و طاقى هاى مختلف است. پس اگر بتوانيم با تهيه نقشه هر محدوده از بازار رشت كاربرى هاى توريستى و فرهنگى آن را مشخص نماييم با يك تير دو نشان زده ايم. اول اينكه فروشندگان كالاهاى خود را به فروش مى رسانند و هم اينكه توانستيم علاوه بر فروش محصولات محلى، ميراث فرهنگى بازار را به گردشگران معرفى كنيم. نقشه سراها و طاقى هاى بازار مى تواند در نوع خود يك ايده نوين براى دستيابى به يك هدف بزرگ باشد، هدفى كه شايد گردشگرى گيلان را با تحولى عظيم در عرصه اقتصاد منطقه روبه رو سازد. با توجه به آنچه تاكنون گفته شده فرهنگ جاذبه اصلى گردشگرى است، بدون در نظر گرفتن فرهنگ كه تفاوت ها را ايجاد مى كند تمام نقاط دنيا شبيه هم به نظر مى رسند در پايان سفر اگر در ما احساسى جديد يا متفاوت ايجاد و فايده اى حاصل نشود، چه انگيزه اى براى هر يك از ما وجود خواهد داشت كه از جايى ديدن كنيم كه آن را آزادانه انتخاب كرده ايم؟
اگر تفاوتى در مقصدها وجود نداشته باشد، يك سفر را به ندرت مى توان سفرى مطلوب تر از ديگرى تلقى كرد، آنگاه صنعت گردشگرى در چه وضعيتى خواهد بود؟ بنابراين تمام نقاط دنيا بدون داشتن ميراث فرهنگى مختلف اندك چيزى براى ارائه خواهند داشت كه مسافران را به منظور گردشگرى جذب كند. اساساً، آنچه كه يك گردشگر از يك جاذبه انتظار دارد، ويژگى متفاوت بودن آن است، متفاوت از آنچه كه زندگى روزانه او را تشكيل مى دهد. تنوع رنگ ها در بازار بزرگ شهر رشت و سبك چيدن محصولات براى عرضه به خريداران و همچنين ساختار كالبدى كهن بازار همگى دنياى تضاد را در ذهن گردشگر متجلى مى سازد و گردشگر را با اين باور آشنا مى كند كه نيازش را در اين مكان احساس كند.