مينا حقى مقدم
از جمله مسائل زيست محيطى كه چندين سال است گريبانگير شهر تهران و ساكنان آن شده است، موضوع آلودگى هواى تهران است و اين در حالى است كه دفتر جامع كاهش آلودگى هواى تهران در آستانه تعطيلى است و وظايف اين مؤسسه به وزارت كشور منتقل خواهد شد.
دفتر طرح جامع كاهش آلودگى هواى تهران به دليل آنچه به گفته مجرى طرح جامع كاهش آلودگى هواى تهران، «تخصيص نيافتن بودجه لازم براى اجراى طرح» عنوان شد، پس از ۵ سال از ايجاد، در آستانه تعطيلى و انتقال وظايف به وزارت كشور قرار گرفت.
مجرى طرح جامع كاهش آلودگى هواى تهران نيز استعفا كرد، اين در حالى است كه مسئولان سازمان مديريت معتقدند كه هيچ مانعى براى اجراى طرح جامع كاهش آلودگى تهران به لحاظ تخصيص بودجه وجود ندارد.
اين سؤال به ذهن مى رسد كه تمام كشمكش ها براى تقسيم وظايف و تعيين متولى ميان شهردارى تهران وشوراى شهر تهران و ديگر مسئولان مربوط براى پيدا كردن راه حلى براى اين معضل، فقط نوعى تلف كردن وقت بوده است؟ تشكيل مركزى آن هم با اين عنوان و تعطيلى آن بعد از مدتى چه معنايى مى تواند داشته باشد؟ آيا چيزى به جز هدر رفت سرمايه و هزينه و نيروى انسانى و ضرر به محيط زيست و به خطر انداختن سلامت شهروندان بوده است؟
اگر اين مجموعه با هدف خاص كاهش و تعديل آلودگى هوا تشكيل يافته است، پس بايد زيرساخت هاى مديريتى مربوطه نيز هماهنگ شده و در اين راستا هم عقيده بوده باشند، پس چگونه است كه هنگامى  كه پاى عمل مى رسد، ناگهان اين مجموعه هاى همسو هر يك گرايش خاص خودشان را پيدا مى كنند.آيا نبايد هر يك در حوزه فعاليت خود، زمينه را براى تسريع روند اين هدف آماده كنند. براستى مديريت شهرى ما به كجا مى رود؟
مجرى طرح جامع كاهش آلودگى هواى تهران در جايى به ايسنا گفته است، سازمان مديريت در توافقنامه خود خواستار كاهش تعداد كاركنان دفتر طرح جامع كاهش آلودگى هواى تهران از ده به سه نفر شده است.
آيا به راستى حل مشكل آلودگى شهر تهران در حالى كارمندان اين مؤسسه بازمى گردد؟ اگر اين گونه بود، صحيح تر نبود كه اصلاً مؤسسه اى تشكيل نمى شد! و خود سازمان ها با هم به توافقات جانبى دست پيدا مى كردند.
آيا اينها بهانه هايى نيست تا انجام اين طرح حياتى به عقب بيفتد.علت تعلل مديران مربوط در اين باره چيست؟ آيا سلامت و حيات شهروندان تهرانى كه جمعيت قابل توجهى را شامل مى شوند، اين گونه از سوى مسئولان مورد توجه است؟ هدف از اين مقاله جانبدارى از عملكرد طيف يا گروه خاصى دراين زمينه نيست.
ولى تنها سؤالى كه در ذهن يك شهروند نقش مى بندد جايگاه او در ذهن مسئول و مدير مربوط در اين زمينه است!

طبيعت از ديرباز همچون مادرى، بشر را در آغوش خود جاى داده و همواره نگهبان ،حافظ و پاسبان امنيت و آرامش او بوده است، اما او همچون فرزندى ناخلف، همواره در صدد برهم زدن اين نظم خدادادى بوده است. به گونه اى كه اينك در قرن بيستم و بخصوص نيمه دوم آن، تحولات سريع و بى سابقه در محيط زيست، موجب بروز نگرانى هايى براى انسان ها شده است. نگرانى هايى كه گاه درمانى ندارند و نگرانى هايى كه همچنان به دنبال راه حل اند.
توجه به مسائل زيست محيطى، چرا؟
گفتنى است در آلوده ترين مناطق زيست محيطى جهان، طول عمر افراد به نسبت ساكنان مناطق ديگر كوتاه تر ارزيابى شده است، آمار مرگ و مير جنين و نوزادان بالاتر است، بيمارى هاى كودكان مثل آسم و تنگى نفس آمار ۹۰درصدى به خود اختصاص داده است و در نهايت امراض روحى و روانى همچون افسردگى نيز افراد بيشترى را مبتلا كرده است. محيط زيست ملل متحد در جديدترين گزارش خود هشدار داده است كه بسيارى از كشورهاى درحال توسعه در آسيا و آمريكاى لاتين در معرض خطرات جدى آلودگى هوا قرار دارند كه براساس گزارش شاخصه هاى عملكرد زيست محيطى PILOT در سال ۲۰۰۶ ميلادى كه اخيراً منتشر شده است ايران در جدول شاخصه «هوا» با كسب نمره ۳۱ و يك دهم درصد درميان ۱۳۳ كشور جهان در رتبه ۱۱۷ جاى گرفته است و براساس گزارش بانك جهانى نيز خسارت ساليانه آلودگى هوا در ايران ۱۴ هزار و ۴۲۰ ميليارد ريال معادل يك و شش دهم درصد توليد ناخالص داخلى است.
محيط زيست يا زيست محيطى؟
بنا به يك تعريف ساده محيط زيست عبارت است از همه عناصر جاندار يا
بى جان طبيعى كه پيرامون انسان را
فرا گرفته و همه آنها با يكديگر داراى ارتباطى متقابل هستند. دانشمندان در قرن نوزدهم واژه زيستكره را براى تعريف محيط زيست زمين و ارتباط بين ارگانيزم ها و عناصر بى جان آن به كار گرفتند.
منابع طبيعى به دو دسته طبقه بندى مى شوند:
۱- منابع تجديد شونده كه با به كارگيرى شيوه هاى مديريتى صحيح مى توان در يك چارچوب زمانى تعريف شده و به گونه اى خردمندانه به صورت مستمر از آنها بهره بردارى كرد. مثل ماهى ها، حيوانات وحشى، جنگل، آب شيرين، هوا و...
۲- منابع غيرقابل تجديد، كه از ذخاير ثابتى در جهان برخوردار بوده و در يك محدوده زمانى مشخص به پايان مى رسند مثل سوخت هاى فسيلى و زغال سنگ و مواد معدنى.
طبق مطالعات سازمان ملل در سالهاى ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۵ حدود ۸۹ ميليون هكتار ازخاك كره زمين به دليل استفاده نكردن صحيح آن قدر خسارت ديده كه ديگر قابل احيا نيست و ذخاير آب آشاميدنى نيز آنقدر كاهش يافته كه در آينده نزديك به ۸۰ كشور جهان با كمبود جدى آب روبرو خواهند بود.
سهم ايران از تنوع زيستى!
تركيب جامعه به لحاظ تفاوت و گوناگونى انواع مختلف جانورى، گياهى و اكوسيستمى، تنوع زيستى نام دارد، يا به صورت دقيق تر طبق تعريف معاهده تنوع زيستى (۱۹۹۲)، تنوع زيستى به معناى قابليت گوناگون بين ارگانيسم هاى زنده از هر منبع اعم از اكوسيستم هاى زمينى، دريايى و ديگر اكوسيستم هاى آبزى همچنين شامل مجموعه هاى تركيبات اكولوژيكى آنهاست، اين مفهوم شامل تنوع در درون گونه ها يا بين گونه ها و تنوع اكوسيستم ها مى شود.
تعداد گونه هاى پستاندار وحشى ايران، ۱۶۴ گونه، تقريباً برابر تعداد كل گونه هاى پستاندار در قاره اروپا است. تعداد گونه هاى گياهى ايران حدود ۸ هزار گونه برآورد شده است كه حدود ۲۲ درصد آنها (۱۷۲۷ گونه) بومزاد «بومى كشور» هستند. اين تعداد در مقايسه با مجموعه گونه هاى گياهى قاره اروپا «۱۲ هزار گونه» قابل توجه است؛ همچنين ۵۱۷ گونه پرنده، ۱۷۴ گونه ماهى، ۲۰۰ گونه خزنده و ۳۸ گونه دوزيست در فهرست گونه هاى ثبت شده كشور ديده مى شود. دامنه تغييرات ارتفاع از ۲۶ تا ۵۷۷۰ متر، اختلاف دماى ۲۵ تا ۵۰ سانتيگراد، ميزان بارندگى ۲۰۰۰ ميليمتر در جنوب درياى خزر تا ۱۰ ميليمتر در كويرهم باعث غناى منابع بيولوژيكى ايران شده و تنوع زيستى ايران مديون اين تضادهاست.
مهمترين موضوع هاى زيست محيطى جهانى
مقياس جهانى آسيب هاى زيست محيطى نشان مى دهد كه تمايز بين كشورهاى غنى و در حال توسعه باعث ايجاد يك بحران در بيوسفر كره زمين شده است.
۱- گرم شدن كره زمين (اثر گلخانه اى):
در سال ۱۹۹۲ در اجلاس زمين در ريودوژانيروى برزيل بيش از ۱۵۰ كشور در قالب كنوانسيون ريو و در ادامه روند پيشرفت اين كنوانسيون در سال ۱۹۹۷ نيز ۱۶۰ كشور از جمله ايران، با امضاى پروتكل كيوتو در ژاپن و تلاش براى كاهش آلودگى ناشى از گازهاى گلخانه اى به توافق رسيدند.
۲- كاهش لايه ازن
دومين نگرانى عمده زيست محيطى باتأثيرات فرامرزى، آسيب ديدگى لايه حفاظتى ازن در اطراف جو زمين است.
بنا به تحقيقات دانشمندان، تركيب گازى كلروفلوئوروكربن (CFC) كه در صنايع يخچال سازى، توليد اسپرى ها و توليداسفنج كاربرد فراوانى دارند تأثير مخرب و كاهنده اى بر ضخامت لايه ازن داشته و حتى موجب ايجاد شكاف در اين لايه شده است.
۳- كمبود آب شيرين
اگرچه ذخاير آب زمين از ديرباز يك منبع زيستى قابل احياء محسوب مى شد، اما واقعيت اين است كه اين ذخاير، در سطح جهانى موردتهديد جدى قراردارند.
نياز به آب هرساله حدود سه و دو دهم درصد افزايش مى يابد. بانك جهانى با تشخيص اين بحران، تا قبل از سال ،۲۰۰۵ حدود ۶۰۰ ميليارددلار در سطح جهان براى افزايش ذخاير آب شيرين و مقابله با خشكسالى هزينه كرد.
۴- بيابانزايى و كمبود خاك مرغوب
مساحت خشكى هاى زمين حدود ۱۳‎/۴ ميليارد هكتار است. البته همه اين مقدار قابل بهره بردارى و استقرار نيست.
نتايج بررسى هاى علمى نيز بيانگر آن است كه ۱۰ تا ۱۱درصد از خاك هاى حاصلخيز جهان به اندازه اى آلوده شده اند كه احياى مجدد آنها تقريباً غيرممكن است.
۵- آلودگى هوا و باران هاى اسيدى
باران هاى اسيدى هم يكى از اشكال آلودگى هوا به شمار مى روند.
براى مثال ۲۵ درصد ازجنگل هاى اروپا در اثر بارش باران هاى اسيدى خسارت ديده يا نابود شدند.
۶- دفع زباله هاى سمى
براثر فعاليت هاى صنعتى، مقادير بسيارزيادى زباله صنعتى سمى به وجود مى آيد كه اغلب به هنگام دفن، موجب انتقال آلودگى به محيط زيست مى شوند. حمل و نقل موادسمى خطرناك و دفع غيراصولى آنها نيز يكى از مشكلات عمده محيط زيست در جهان به حساب مى آيند.
۷- جنگل زدايى و نابودى تنوع زيستى
بسيارى از جنگل هاى نيم كره شمالى مورد بهره بردارى و تخريب واقع شده اند. در ايران نيز در ۴۰ سال گذشته مساحت جنگل هاى كشور حدود يك ميليون هكتار كاهش داشته است.
حرف آخر!
روند روزافزون آلودگى هاى ناشى از روند صنعتى شدن در جهان و بخصوص ايران، آلودگى اقتصادى و صنعتى، بهره بردارى بى رويه و مصرف ناپايدار از منابع پايه و طبيعى، فعاليت هاى غير عادلانه آلودگى هاى منابع محدود آب شيرين، خاك و هوا در شهرهاى بزرگ موجب شد كه بشر براى مقابله با اين تهديد نياز به اقدامى قاطع، از طريق اتخاذ تدابير مناسب داشته باشد.
از اين رو انتظار مى رود كه مسئولان در اين حوزه بيش از پيش نسبت به حفظ ميراث الهى اين سرزمين، اهتمام بورزند.
منابع:
سازمان حفاظت محيط زيست
http://www.irandoe.org/portal
http://www.hoqouq.com
www.isna.ir

رئيس سازمان حفاظت محيط زيست:
تعاونى هاى روستايى گردشگرى تشكيل مى شود

دولت از تشكيل تعاونى هاى روستايى گردشگرى حمايت مى كند و تمام مناطق داراى شرايط گردشگرى طبيعى بايد هماهنگ با جوامع محلى مستقر در مناطق حفاظت شده و در پارك هاى ملى توسعه يابند.
«فاطمه واعظ جوادى»، رئيس سازمان حفاظت محيط زيست با بيان اين مطلب، در جلسه شوراى ادارى استان بوشهر، افزود: «سند توسعه گردشگرى طبيعى در حال آماده شدن است و محيط زيست بشدت پيگير استفاده از جاذبه هاى مناطق حفاظت شده و پارك هاى ملى است.»
وى با بيان اين كه سازمان حفاظت محيط زيست از ايجاد تعاونى هاى روستايى گردشگرى طبيعى استقبال مى كند، تصريح كرد: «مذاكراتى با رئيس سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى صورت گرفته و بنا شده با پرداخت وام هاى كم بهره اين تعاونى ها مورد حمايت قرار گيرد.»
جوادى ادامه داد: «تعاونى هاى روستايى مى توانند كار هدايت مناطق شناسايى شده از سوى سازمان محيط زيست را كه قابليت گردشگرى طبيعى دارد، بر عهده گيرند.»

يونپ هشدار داد:
مرجان هاى دريايى در معرض انقراض اند

مرجان هاى دريايى بر اثر آلودگى ساحلى و تغييرات آب و هوايى و در نتيجه افزايش دماى آب و زمين در معرض انقراض قرار دارند.
به گزارش «ايسنا»، برنامه محيط زيست سازمان ملل متحد (يونپ) با اعلام اين كه اكوسيستم ساحل نياز شديد به مقابله با تغييرات آب و هوايى دارد، اعلام كرده است كه حفاظت از محيط زيست دريايى مستلزم مبارزه با آلودگى ساحلى است. طبق محاسبات تعداد سواحل گرمسير دنيا تا سال ۲۰۳۰ به بيش از ۹۰ درصد مى رسد كه اين امر مرجان هاى دريايى را بيش از پيش در معرض خطر انقراض قرار مى دهد.

دفن زباله در منطقه جنگلى
«پلم كتى»

كارشناس بهداشت محيط شبكه بهداشت و درمان چالوس در گفت وگو با «ايرنا» گفت: «روزانه در اين شهرستان ۷۵ تن زباله جمع آورى مى شود كه ۷۰ درصد اين زباله ها قابل كمپوست و بازيافت هستند.» وى در ادامه بيان داشت: «جايگاه موقت و حمل دفن زباله در اين شهر گردشگرپذير نامطلوب و غيربهداشتى است.»
در حال حاضر زباله هاى توليدى چالوس در منطقه جنگلى «پلم كتى» واقع در ۱۴ كيلومترى اين شهرستان به صورت غيربهداشتى دفن و دفع مى شود.