على محمد سابقى
در پنجاهمين سالگرد برقرارى روابط ديپلماتيك بين چين و آفريقا، پكن ميزبان يك اجلاس مهم بود. اجلاسى كه يك عنوان معمولى يعنى همكارى هاى چين و آفريقا (FOCAC) را برگزيده بود، اما هدف اصلى خود را در بيانيه اش گوشزد كرد: ترسيم نقشه راه مناسب و يافتن فرايند عملى براى همكارى هاى سه سال آينده (۲۰۰۹-۲۰۰۷).
حضور رؤساى جمهور ۴۸ كشور آفريقايى وزن خاصى به ضيافت ديپلمات هاى پكن بخشيد. ناظران از اين گردهمايى به عنوان يك اتفاق نو ياد كردند به اين اعتبار كه چنين محفلى ممكن است راهى تازه براى ورود اقتصاد بالنده چينى ها به بازارهاى بكر قاره سياه بگشايد. همايش بزرگ پكن حكايت از آن داشت كه صداى جهش بزرگ چينى ها به نقاط دوردست آفريقا رسيده است و مى توان در اقبال جمعى مردان قاره سياه به چين، نشانه پيدايى يك گرايش قوى در قاره سياه به مدل توسعه چين را جست وجو كرد.
از همين رو بود كه رقيبان دور و نزديك چين در شرق و غرب با حساسيت، نتايج مذاكرات حدود ۵۰ رهبر آفريقايى با چينى ها را رصد كردند. در اين اجلاس دو طرف، تمام زمينه هاى بالقوه و بالفعل براى سرمايه گذارى چينى ها را بررسى كردند، از توسعه اقتصادى و مبادلات تجارى و انتقال فناورى و صنعت گرفته تا عرصه مبادلات فرهنگى و توسعه منابع انسانى. بنابراين مردان پكن در برهه اى كه ده ها طرح و تئورى توسعه در قاره سياه به بن بست رسيده، پنجره اى جديد به روى دولت ها و ملت هاى اين منطقه گشوده اند. آنها اكنون اميدوارند كه سياهان خسته در جاده توسعه پكن را چون همراه و شريكى مطمئن ببينند.
اكنون اجلاس پكن بهانه خوبى است تا ديپلمات ها و رسانه ها ذهن خود را درگير موضوعى جديد در عرصه روابط بين الملل كنند، اين كه چينى ها چگونه راه دشوار نفوذ به بازارهاى آفريقا را بر خود هموار كردند، اين كه همگرايى يك قدرت بزرگ سياسى و اقتصادى با قاره اى پر مسأله ممكن است چه تحولى در روابط بين المللى پديد آورد. اين كه اجلاسى در اندازه همايش بزرگ پكن چه چالش هايى را فراروى رقيبان منطقه اى و بين المللى چين قرار مى دهد و پرسش هاى بسياركه حول همنشينى كشورهاى قاره سياه با اژدهاى زرد قابل طرح است. در اين نوشته سعى شده از منظرهاى مختلف به اين پرسش ها بپردازيم.
گروه بين الملل

چينى ها مسافت طولانى دستيابى به آفريقا را يك شبه طى نكرده اند و حلقه هاى دوستى كه در ضيافت چهارم نوامبر شاهد بوديم آسان شكل گرفته است. دهه هاى متوالى است كه حكومت هاى پكن براى يك همكارى پايدار و استراتژيك با جوامع آفريقايى برنامه ريزى مى كنند. متون تاريخى چين نكته هاى شنيدنى از تماس هاى دولتمردان و سياحان چينى با اهالى آفريقا به ثبت رسانده اند، چنان كه در اين متون آمده است: نخستين تماس چينى ها با مردمان قاره آفريقا، در قرن پانزدهم ميلادى و دوران حاكميت سلسله مينگ (۱۳۶۸-۱۶۴۴ ميلادى) برقرار شده است. در اين دوران دريانورد مشهور و مسلمان چين، محمد شعبان (جنگ خه) ميان سال هاى
۱۴۳۳-۱۴۰۵ ميلادى در ۲۷ سال، با هدايت بزرگ ترين ناوگان دريايى جهان در آن تاريخ، هفت بار فاصله بين بندر چوانجو (زيتون) و بندر هرمز در خليج فارس و سواحل شرق آفريقا را طى كرده و ضمن تجارت و مبادله كالا، اطلاعات مربوط به سرزمين هاى مسير حركت از جمله شرق آفريقا را به عنوان دستاورد سفر خود به امپراتور چين تقديم كرد. از آن پس كشتى هاى تجارى كه ميان خليج فارس و درياى عمان و سواحل شرق آفريقا به چين مسافرت مى كردند، زمينه هاى ارتباط ميان سرزمين چين و قاره سياه را تسهيل و شناخت مردمان چين و آفريقا را نسبت به يكديگر بيشتر كردند، اما در عالم روابط ديپلماتيك، حلقه اتصال چينى ها به آفريقا، قاهره بود.
روابط سياسى دو طرف با برقرارى روابط ديپلماتيك بين چين و جمهورى عربى مصر در سال ۱۹۵۶ آغاز شد. شكل گيرى اين حلقه ارتباط باعث شد كم كم زمينه برقرارى روابط ديپلماتيك با ساير كشورهاى آفريقايى نيز فراهم شده و امروزه ۴۸ كشور از ۵۷ كشور آفريقايى با چين رابطه سياسى دارند و فقط پنج كشور كوچك همچون بوركينافاسو، سوئيزلند، مالاوى، گامبيا و سائوتوم پرنسيپ با چين رابطه ديپلماتيك ندارند و در اجلاس همكارى هاى چين و آفريقا نيز حضور نداشتند.
اما در اين ميان حجم آمد و رفت و مراودات ديپلمات هاى پكن با آفريقايى ها شگفت انگيز است.
از نخستين سفر چوئن لاى، نخست وزير چين به قاره آفريقا كه در دهه ۱۹۶۰ صورت گرفت تاكنون بيش از هشتصد مورد هيأت بلندمرتبه در سطح رهبران ميان چين و آفريقا مبادله شده كه تنها از سال ۲۰۰۴ تاكنون ۱۹ رئيس جمهور، ۸ نخست وزير و ۲۱ وزير امور خارجه آفريقايى به چين سفر كرده اند. آخرين بار در نيمه اول سال جارى ميلادى هوجين تائو رئيس جمهور و ون جيابائو، نخست وزير چين جداگانه از ده كشور آفريقايى بازديد كردند. با اين حجم از سفر رهبران تشكيل نشستى كه رهبران آفريقا را در پنجاهمين سالگرد برقرارى روابط به پكن گسيل كند چندان دشوار نبود.
محصول تلاش چهل نسل رهبران
به جرأت مى توان گفت براى رسيدن مناسبات چين و آفريقا به سطح كنونى، چهار نسل از رهبران پكن تلاش كردند از چوئن لاى كه نخستين سفر به آفريقا را در دهه ۱۹۶۰ آغاز كرد تا هوجين تائو كه در اوايل سال جارى ميلادى در يك تور ديپلماتيك چندين كشور آفريقايى را درنورديد هركدام با انديشه اى نو راه را براى توسعه بيشتر روابط در آينده هموار كرده اند، از همين رو اين روابط حسنه كه با تشكيل اجلاس سران چين و آفريقا به اوج خود رسيد بدون استفاده از پشتوانه تاريخى و تلاش هاى گذشتگان امكان پذير نبود. اين پيشينه را مرور مى كنيم به اين دليل كه نكاتى شنيدنى از ابتكارات بنيانگذاران روابط نوين دو طرف دارد.
نخستين حلقه هاى دوستى
در بعد سياسى و بين المللى،چينى ها از حيث سياسى خود را وامدار دولت هاى آفريقايى مى دانند. براى پكن اين كشورهاى فقير، همراهان روزهاى سخت بودند. با همراهى اين كشورها بود كه چين از ۲۲ سال غربت و انزوا خارج شد.
در سال ۱۹۷۱ چين با كسب حمايت تعدادى از كشورهاى دوست، از جمله كشورهاى آفريقايى توانست عضويت سازمان ملل و شوراى امنيت را به دست آورد. كشور چين قبل از عضويت در سازمان ملل تنها با ۶۴ كشور جهان كه اغلب از بلوك شرق بودند روابط ديپلماتيك داشت، در صورتى كه هم اكنون شركاى سياسى اين كشور بالغ بر ۱۶۹ كشور است كه ۴۸ كشور از قاره آفريقا هستند. پس از اين نيز چين با تكيه بر پشتيبانى كشورهاى آفريقايى در مقابل حركت هاى ضدچينى كه از سوى برخى از كشورهاى غربى و در رأس آنان آمريكا و تايوان سازماندهى مى شد، از جمله پذيرفتن تايوان به عضويت سازمان ملل حقوق بشر، عضويت چين در سازمان تجارت جهانى و حتى به دست آوردن ميزبانى بازى هاى المپيك ۲۰۰۸ و نمايشگاه جهانى ،۲۰۱۰ موفقيت هاى بزرگى را نصيب خود كرده است.
پكن تلاش دوستان پرشمار خود را بى جواب نگذاشت. در طول اين دوران هميشه از موضع و خواسته هاى عادلانه كشورهاى آفريقايى در سازمان ملل و ديگر مجامع بين المللى، از جمله مبارزات استقلال طلبانه و آزاديخواهانه آنان در دهه هاى ۱۹۶۰ و ۷۰ حمايت كرد. پكن هفت بار نيروهاى صلح بان زير نظر سازمان ملل را براى استقرار صلح و ثبات در قاره آفريقا اعزام كرد، اما معماران روابط نوين چين و آفريقا به مراودات ديپلماتيك بسنده نكردند. تجارت و اقتصاد همپاى ديپلماسى از اين موج دوستى رونق گرفت.
حجم مبادلات تجارى بين چين و آفريقا در سال ۱۹۵۲ فقط ۱۲ ميليون دلار بود اما يك دهه كامل طول كشيد تا اين رقم به يك صد ميليون دلار برسد. از سال ۱۹۵۶ تاكنون بالغ بر ۸۰۰ پروژه بزرگ عمرانى در ۴۹ كشور آفريقايى در زمينه هاى مختلف انرژى، جاده و پل سازى، راه آهن، كشاورزى، ساخت بيمارستان و ورزشگاه، آموزشى و بهداشتى و ديگر زيرساخت هاى اقتصادى و صنعتى از سوى شركت هاى چينى به مرحله اجرا گذاشته شده است كه نقش مؤثرى در تأمين نياز مردم و رشد اقتصادى منطقه داشته است.
شايد اتفاق كم سابقه در فعاليت چينى ها در عرصه هاى اجتماعى و بهداشتى روى داد. آنها به طور گسترده به خدمات رسانى در زمينه هاى درمان و بهداشت پرداختند يعنى عرصه اى كه اغلب قدرت ها از حضور در آن طفره مى روند.
از دهه ۱۹۶۰ كه مائو پزشكان چينى را با عنوان «فرشتگان سفيد پوش» براى نجات جان محرومان آفريقا به اين قاره اعزام كرد تاكنون، بالغ بر پانزده هزار دكتر و متخصص چينى در اقصى نقاط آفريقا بيش از ۱۷۰ ميليون بيمار از ۴۷ كشور را مورد مداوا قرار داده اند. آنها در زمينه هاى مبارزه براى مهار امراض فراگير و واگيردار همچون مالاريا، سل، آبولا، ايدز و HIV، قحطى و گرسنگى و انجام تحقيقات علمى و پزشكى و توليد داروهاى گياهى ارزان قيمت و درمان امراض موسمى و منطقه اى، ساخت بيمارستان و مراكز بهداشتى ـ درمانى و آموزش نيروى انسانى مورد نياز، با مسئولان درمانى و بهداشتى كشورهاى آفريقايى همكارى كرده اند. چين در اجلاس اخير سران نيز تعهد كرد براى ساخت ۳۰ باب بيمارستان مجهز و ۳۰ مركز تشخيص طبى و توليد داروهاى ضدمالاريا اعتبارى بالغ بر ۳۰۰ ميليون دلار را در اختيار كشورهاى اين منطقه قرار دهد.
عرصه هاى فرهنگى و آموزشى
از همان ابتداى برقرارى دوستى سياسى بين چين و آفريقا، مردان پكن به سرمايه گذارى در زمينه آموزش بويژه منابع انسانى آفريقا چشم دوختند. براساس آمار اعلام شده در طول اين مدت بيش از هفده هزار نيروى انسانى كارشناس، تكنيسين، استاد و معلم از قاره آفريقا از طرف چين در زمينه هاى گوناگون آموزش ديده و در فرايند توسعه اقتصادى و آموزشى دولت هاى خود ايفاى نقش كرده اند. سالانه صدها دانشجوى آفريقايى با استفاده از بورس تحصيلى چين، از دانشگاه هاى اين كشور در رشته هاى مختلف فارغ التحصيل شده و پس از بازگشت به كشور خود به كار در سطوح مديريتى و مسئوليت هاى دولتى مبادرت مى كنند كه اين خود عاملى مهم در تحكيم مودت بين چين و آفريقا شده است.دولت چين در اجلاس اخير قول داد تعداد بورسيه هاى اعطايى خود به كشورهاى آفريقايى را در سه سال آينده از سالى دو هزار نفر به سالى چهارهزار نفر افزايش دهد. اين آمار علاوه بر پذيرش سالانه يك هزار نفر از مسئولان و كارشناسان بخش آموزش و تربيت و تعليم كشورهاى آفريقايى است كه براى گذراندن دوره هاى تكميلى با هزينه چين به اين كشور مى آيند. به اين تعداد بايد كارگاههاى آموزشى را كه استادان چينى در محل براى آموزش هاى فنى و حرفه اى داوطلبان آفريقايى برگزار و هزاران نفر در آنها شركت مى كنند، اضافه كرد. دولتمردان پكن در اجلاس اخير اين فاز از سرمايه گذارى خود را تكميل كردند و قرار شد آنها علاوه بر ده ها باب مدرسه اى كه تاكنون در كشورهاى آفريقايى ساخته اند يكصد باب مدرسه ديگر را با هزينه خود در كشورهاى آفريقايى تأسيس كنند.
تأسيس مؤسسه كنفوسيوس براى گسترش فرهنگ و زبان چينى در قاره آفريقا (تاكنون ۶ مؤسسه از اين نوع در كشورهاى مختلف ايجاد شده است) و تأسيس كرسى هاى زبان چينى در دانشگاه هاى آفريقا و كرسى آموزش زبان هاى آفريقايى در دانشگاه هاى چين، از ديگر نكات قابل اعتناى همكارى هاى فرهنگى و آموزشى دو طرف است.
تاكنون چين با ۴۵ كشور آفريقايى قرارداد فرهنگى امضا كرده و صدها برنامه مبادلات فرهنگى و هنرى در زمينه هاى فيلم و سينما، خبر و مطبوعات، راديو و تلويزيون، كتاب و انتشارات، نمايشگاه و جشنواره، مبادله هيأت هاى فرهنگى و هنرى به مورد اجرا گذاشته است.
در حال حاضر چين ۲۶ كشور آفريقايى را براى مقصد توريستى براى جهانگردان چينى اعلام كرده و تنها در سال ۲۰۰۵ تعداد گردشگران چينى كه از آفريقا بازديد كردند به ۱۱۰ هزار نفر بالغ شد يعنى دو برابر نسبت به سال قبل.
دو دهه آخر قرن بيستم، نقطه عطفى در تاريخ چين محسوب مى شود. اجراى اصلاحات و اتخاذ سياست درهاى باز اقتصادى در اين دوره، كشور چين را به سطحى از توسعه اقتصادى و اعتمادبه نفس سياسى رساند كه زمينه براى به دست آوردن جايگاه واقعى چين در عرصه بين الملل و سهم خواهى آن از منافع اقتصادى جهان فراهم شد.
هيأت حاكمه چين براى دستيابى به قدرت استراتژيك درعرصه جهانى به اتخاذ راهبردهاى عملى دست زد. در اين مسير نخستين حوزه سهل الوصول براى پياده كردن چنين راهبردى قاره آفريقا بود. لذا جيانگ زمين رئيس جمهورى وقت چين در سال ۱۹۹۹ با ارسال نامه اى رسمى به رهبران آفريقا، پيشنهاد تأسيس تشكيلاتى را ارائه كرد كه بتواند همكاريهاى چين و آفريقا را سازمان داده و نهادينه كند.
اين پيشنهاد به سرعت با استقبال سران آفريقا مواجه شد و نخستين نشست آن در سطح وزراى خارجه، اقتصاد و بازرگانى كشورهاى آفريقايى و چين در تاريخ ۱۲-۱۰ اكتبر سال ۲۰۰۰ در پكن برگزارشد و به اين ترتيب با گردهمايى ۸۰ وزير از ۴۴ كشور آفريقايى و رؤساى ۱۷ سازمان بين المللى و منطقه اى سازمان (FOCAC) متولد شد.
۵۸ميليارددلار، حاصل تجارت در قاره سياه
شمار پروژه هاى اقتصادى و رقم حاصل از تجارت چينى ها در قاره سياه شگفت انگيز است.
مبادلات تجارى چين و آفريقا از ۱۲ ميليون دلار در سال ۱۹۵۲ شروع شد ولى در سال ۲۰۰۴ به مرز چهل ميليارد و يك سال بعد يعنى سال ۲۰۰۵ از رقم ۵۰ ميليارد دلار گذشت.
پيش بينى مى شود كه با مكانيسم درنظرگرفته شده در اجلاس (FOCAC) سالانه ده ميليارددلار بر اين حجم مبادلات افزوده شده و رقم مبادلات تجارى بين چين و آفريقا در سال ۲۰۱۰ با ۲۰ درصد رشد متوسط سالانه به يك صد ميليارد دلار برسد.
حجم واردات چين از آفريقا در سال ۲۰۰۵ بيش از ۲۱‎/۱ ميليارددلار بود كه تراز تجارى به نفع آفريقا بود.
همچنين تا پايان ۲۰۰۵ مجموعه سرمايه گذارى هاى چين در قاره آفريقا ۶‎/۲۵ ميليارد دلار بود كه يك پنجم كل سرمايه گذارى چين درخارج از كشور را به خود اختصاص داده و بيش از هشتصد شركت چينى در قاره آفريقا به فعاليت هاى اقتصادى در زمينه هاى انرژى، معدن، كشاورزى و تأسيسات زيرساختى مى پردازند. اين ميزان از سرمايه گذارى درحد خود در رشد اقتصادى منطقه مؤثر بوده است. ميزان واردات نفت خام چين از آفريقا در سال ۲۰۰۵ حدود ۳۸‎/۳ ميليون تن بوده كه ۳۰ درصد كل واردات اين كشور را به خود اختصاص داده است.
دولتمردان چين براى حفظ بازار قاره سياه و حفظ شركاى آفريقايى خود به پاره اى ابتكارات دست زدند. آنها ۱‎/۳۸ ميليارد دلار از بدهى هاى ۳۱ كشور فقير آفريقايى را بخشيدند، تعرفه ۱۹۰ عنوان كالاى صادراتى چين به آفريقا را به صفر رساندند. علاوه بر اين دولت چين درخلال برگزارى نشست رهبران، پنج ميليارد دلار اعتبار به صورت وام درازمدت براى اجراى چند پروژه بزرگ صنعتى، ارتباطاتى، استخراج معدن و نساجى تا سال ۲۰۰۹ در اختيار چندكشور آفريقايى قرارداد و ۱۶ قرارداد همكارى جمعاً به ارزش ۱‎/۹ ميليارددلار با چند كشور ديگر از جمله مصر، آفريقاى جنوبى، سودان و غنا منعقدكرد. درحال حاضر نيز ۵۸ پروژه بزرگ در زمينه هاى گوناگون منابع طبيعى، ساخت و ساز، فناورى و ارتباطات، زيرساخت هاى اقتصادى و خدمات اجتماعى با وامهاى تسهيلاتى اعطايى چين در ۲۶ كشور آفريقايى درحال اجرا است.
چشم اندازى كه اجلاس چهارم نوامبر گشود
اجلاس (FOCAC) در پكن بزرگترين اجلاس رهبران كشورهاى جهان در طول حيات جمهورى خلق چين است. نفس تجمع رهبران ۴۸ كشور در پايتخت چين دستاورد بزرگى براى چين به حساب مى آيد. در اين نشست دو موضوع مهم بررسى روابط پنجاه ساله دوطرف بويژه دوره ۶ساله پس از تشكيل (FOCAC) و روابط آينده براساس همكارى هاى استراتژيك برابرى سياسى و اعتماد متقابل، همكارى هاى اقتصادى و مبادلات فرهنگى در دستور كار رهبران چين و آفريقا قرار داشت. در اين اجلاس بود كه چينى ها پيشنهاد تسهيلاتى جديد براى كشورهاى فقير و توسعه نيافته آفريقا ارائه كردند تا رغبت و تمايل بيشتر دولت هاى آفريقايى به همكارى گسترده تر با پكن را برانگيزند.
علائم توفيق اجلاس پكن را مى شد در چهره خندان رجال سياسى چين به هنگام گزارش نتايج اين ضيافت دريافت. هوجين تائو رئيس جمهورى چين نيز در پايان اجلاس به ميان خبرنگاران آمد و اظهار داشت: «شركت كنندگان پذيرفتند كه نوع جديدى از همكارى هاى استراتژيك بين چين و آفريقا در زمينه هاى سياسى و اقتصادى و فرهنگى براساس سياست درست برد - برد دوطرف شروع و گسترش يابد. اين نوع از همكارى  ها سود واقعى و آينده اى روشن را براى هر دوطرف در پى خواهد داشت. چين به عنوان دوست واقعى آفريقا هميشه شريك قابل اعتمادى براى صلح و ثبات اين منطقه و مدافع حضور فعال و عادلانه آنان در نهادهاى جامعه جهانى بوده و بتدريج بازار آزاد، سرمايه گذارى، انتقال تجارب صنعتى و تكنولوژى و تربيت نيروى انسانى متخصص و وادار كردن جامعه جهانى به توجه بيشتر به آفريقا را پيگيرى و دنبال خواهد كرد.»
رو در رو با حريفان بين المللى
سياستمداران پكن در طراحى برنامه «نگاه به آفريقا» از يك شانس يا فرصت بزرگ برخوردار بودند آنها در سرزمينى گام  نهادند كه ميراثى از عصيان از عملكرد و رفتار قدرت هاى جهانى بر جاى مانده بود. طبيعى بود كه اين قدرت ها به مواجهه با شريك جديد آفريقايى ها بپردازند. لذا با گسترش حضور چين در آفريقا موج منفى از سوى رقباى چين بويژه كشورهاى اروپايى و آمريكا برضد چين و كشورهاى آفريقايى به راه افتاد. حريفان غربى چين فهرستى از اتهام ها را پيش كشيدند. گفتند: سرازير شدن انبوه كالاهاى ارزان قيمت چين به آفريقا، مشكلات بزرگى براى صنعت ضعيف و متزلزل آفريقا به وجود خواهد آورد و مدعى شدند:
پكن به دليل به دست آوردن انرژى ارزان ودستيابى به بازار آفريقا، چشم خود را به فساد و نقض آشكار حقوق بشر در قاره آفريقا وحكومت ديكتاتورها بسته است و ديكتاتورهاى آفريقا براى در امان ماندن از انتقادهاى شديددولت هاى غربى خانه و پناهگاه جديدى به نام چين يافته اند و آخرالامر عنوان كردند كه اجلاس سران چين و آفريقا دستاورد قابل لمسى براى مردم فقير و محروم آفريقا نخواهد داشت.
اين فهرست بلند اتهامات در روزهاى منتهى به برگزارى اجلاس سران، در مورد حضور چين در آفريقا در رسانه هاى غربى و بعضاً آفريقايى اوج گرفت. پاسخ پكن به اين جنجال ها اين بود كه راهبرد اصلى اين كشور در تعامل با جهان، برخلاف ديگر قدرت ها، برپايه دكترين «خيزش صلح آميز چين» است. بنابراين همكارى هاى چين با آفريقا نخستين تجربه عملى براى راستى آزمايى قدرت نوظهور هزاره سوم است.
دولتمردان پكن در رويكردشان به آفريقا ناگزيرند براى اثبات حسن نيت خود، سياست برد - برد را در منافع اقتصادى و حمايت از توسعه آفريقا و همكارى دوستانه در راستاى حفظ منافع دو طرف اعمال كنند. زيرا به همان اندازه كه آفريقا براى بهبود وضعيت اقتصادى خود به سرمايه و همكارى ها و تجارب چين نيازمند است، چين هم براى كسب بازار لازم براى كالاهاى توليدى خود و از همه مهمتر براى جا انداختن تز «خيزش صلح آميز چين» براى جامعه جهانى به همراهى دولت ها و بهره گيرى از منابع طبيعى و بازار مصرفى آفريقا نياز دارد. البته بايد اذعان كرد كه سياست گسترش نفوذ در آفريقا حلقه اى سياست جهانى پكن است چنان كه همزمان در مناطق مختلف شرق آسيا، كشورهاى عضو آسه آن، خاورميانه، آسياى مركزى و حوزه آمريكاى لاتين كه به حياط خلوت آمريكا معروف است نيز به تلاش هاى خود ادامه مى دهد و شايد همين گستردگى تلاش چين در همه مناطق است كه رقبا را به هراس انداخته است تا به نحوى آهنگ موفقيت هاى بين المللى چين را متوقف و يا به تأخير بيندازند.
نگاه ويژه محافل جهانى به تجربه چينى ها
به هر روى، موضوع هم پيمانى اقتصادى - سياسى چينى ها با قاره سياه امروز به موضوعى قابل تأمل براى ناظران، تصميم گيران و مراجع بين المللى درآمده است. گفته مى شود بانك جهانى بر آن است «مدل چينى» توسعه را در آفريقا معرفى كند.
برخى از تحليلگران در پيوند دولت هاى چينى و آفريقايى عامل اصلى را پيشينه مشترك فرهنگى آنان مى دانند. آنان مى گويند: قرن بيستم دوران انقلاب ها و مبارزات ضداستعمارى ملت ها بود كه چين و مردم آفريقا هر دو در اين راه قدم گذاشته و براى به دست آوردن حقوق خود تلاش هاى زيادى كردند. در اين زمينه نيز چين و آفريقا به عنوان دو دوستى كه مسير سخت مبارزه را با هم و دوشادوش هم پشت سر گذاشته اند، در عصر توسعه نيز راه باقيمانده را در پرتو يك جهان بينى مشترك طى خواهند كرد.
آنچه مشهود است جهان و متوليان عرصه رشد اقتصادى جهان سالها است كه در نگاه به آفريقا فقط بر روى قحطى، امراض و مصائب و مشكلات آفريقا توجه خود را متمركز كرده و منابع سرشار طبيعى و منابع انسانى و... اين قاره را فراموش كرده اند. اقليم آفريقا از خيلى جهات با چالش روبروست و كار و تلاش و سرمايه گذارى در آن خطرپذيرى بالايى دارد. (ميزان سرمايه گذارى بين المللى در آفريقاتنها ۳ درصد از سرمايه گذارى جهان است)، ولى فرصت ها و زمينه هاى مثبت فراوانى هم دارد كه مى توان براى رفع محروميت و حل معضلات بر روى آنها حساب باز كرد. در غير اين صورت اين بخش ازجامعه جهانى كه داراى وسعتى بالغ بر
۳۰ ميليون كيلومتر مربع مساحت و بيش از ۳۰۰ ميليون نفر جمعيت است، همچنان در گرداب فقر و خشونت غوطه ور خواهد شد، با ملاحظه اين وضعيت تلخ است كه ارزش هاى پرستيژى حركت چينى ها در آفريقا روشن مى شود.
تفوق اخلاقى چين نسبت به همتايان و يا رقباى اروپايى، امتياز مثبت چينى ها در توسعه روابط برابر با آفريقاست.
چينى ها با تابلو و شعار رفع فقر و اعاده رفاه و عدالت به اين منطقه وارد شده اند اما ترديدنيست كه آنها در پس اين مفاهيم انسانى سود و منافع خود را مى جويند. آنها مى دانند زيربستر اين سرزمين پرآشوب چه گنجى نهفته است. چهل درصد منابع آبى جهان ، ۸۰ درصد معادن پلوتونيوم، ۶۰ درصد معادن الماس، ۵۰ درصد طلاى جهان، قريب به ده درصد نفت جهان و ده ها امتياز پنهان و آشكار ديگر. پس عاقلانه نيست چين كه آمادگى و اعتماد به نفس لازم را پيدا كرده براى به دست آوردن سهمى از اين گنج قدم به پيش نگذارد.