هدى هاشمى
ازدواج به عنوان يك پديده اجتماعى همواره از جنبه هاى مختلف قابل مطالعه و بررسى است. تا پيش از دوران معاصر، ساماندهى و فرايند ازدواج جوانان به عنوان يكى از مهم ترين كاركردهاى خانواده در درون ساختار يادشده از طريق دخالت مستقيم اعضاى خانواده، پرس وجوى اقوام و خويشاوندان و يا با معرفى خيرين امر ازدواج تحقق پيدا مى كرد، اما امروزه به دليل شرايط فرهنگى - اجتماعى، اين قرارداد اجتماعى مهم دستخوش تغييرات و تحولات اساسى شده است. به گونه اى كه ما شاهد روش هاى گوناگون ازدواج در سطح جامعه هستيم. ازدواج سنتى، ازدواج مدرن، ازدواجى كه مخلوطى از سنت و مدرنيته است و سرانجام ازدواج هاى اينترنتى.
همچنين تحقيقات نشان مى دهد مردان و زنان ازدواج كرده، تندرست تر و ثروتمندتر از همتايان مجرد يا طلاق گرفته هستند. بنابراين ازدواج موفق يكى از عامل هاى مهم ايجاد يك جامعه سالم است.
با اين همه در سال هاى نه چندان دور شيوه هاى سنتى براى ازدواج غالب جوانان در ايران به كار گرفته مى شد.
در اين نوع ازدواج فرد با هنجارها و ارزش هاى رايج يك جامعه درمورد ازدواج پيش مى رود. خانواده ها در انتخاب همسر براى فرزندشان نقش درجه يك را ايفا مى كنند. افرادى كه به صورت سنتى ازدواج مى كنند به طور معمول فاصله سنى با همسر خود دارند و هرم قدرت در خانواده اغلب به دست مرد است. افراد در ازدواج هاى سنتى از سوى شبكه خويشاوندى حمايت مى شوند.
محبوبه ۳۴ ساله به صورت سنتى ازدواج كرده است. او اين گونه ازدواج را باعث سرافرازى زن مى داند و معتقداست كه در ازدواج سنتى معيارهايى نهفته است كه در ازدواج مدرن، وجودندارد.
به گفته او شناخت فرهنگ خانواده ها و حمايت خانواده در هنگام مشكل از مهمترين وجهه هاى ازدواج سنتى است.
وى مى گويد: در طول زندگى هيچگاه احساس سرافكندگى و خجالت نمى كنم زيرا او مرا انتخاب كرد و من با يك مراسم خاص وارد زندگى همسرم شده ام.
ازدواج مدرن هم براى خود دنياى متفاوتى دارد. در ازدواج مدرن نقش آفرينى و تصميم گيرى بين خانواده و خود جوان ها تقسيم شده است.
شايد مهم ترين مشخصه در ازدواج مدرن تنوع ساختارى و دخالت كمتر سنت ها در ايجاد يك خانواده باشد. فاصله سنى زوج ها كم و حتى معكوس است و قدرت در چنين خانواده هايى به طور مساوى و توافقى بين زن و مرد تقسيم شده است.
در ازدواج هاى مدرن زن و مرد بدون حمايت خانواده ازدواج مى كنند، مراسم عروسى هم متنوع و با سنت هاى رايج جامعه متفاوت است.
اكبر ۳۴ ساله مردى است كه ۸ سال پيش به سبك مدرن زندگى خود را شروع كرده است. او درمورد ازدواج اش مى گويد: «در اين نوع ازدواج  افراد مهلت تفكر بيشترى دارند. زيرا در دوران آشنايى، با اخلاقيات، دانش، روحيات، قدرت بيان و عقايد همديگر بيشتر آشنا مى شوند. شما تا وقتى فرد موردعلاقه خودتان را نشناخته ايد چگونه مى توانيد با او زندگى كنيد. در ازدواج مدرن آگاهى دوطرف از هم بالا مى رود.»
وى معتقداست من و همسرم به سنت ها احترام مى گذاريم، اما گاهى همين سنت ها دست و پاگير عمل مى كند. ما هيچگاه تعارف عرفى با هم نداشته ايم و عامل اصلى زندگى ما مهريه نبوده است.
به گفته او عاطفه حرف اول را در ازدواج مدرن مى زند و بدون عاطفه و شناخت طرف مقابل، نمى توان خوشبخت شد.
اكبر ازدواج حضرت على(ع) و فاطمه (س) را در زمان خودش نوعى ازدواج مدرن مى داند و مى گويد: از نوع خواستگارى گرفته تا ميهمانى حضرت على (ع) و لحاظ كردن علاقه فاطمه(س) به على (ع) همه نشان دهنده نوعى ازدواج به سبك مدرن است.
علاوه بر اين دو نوع ازدواج، در جامعه دختران و پسرانى هستند كه ازدواجى تركيبى از سنت و مدرنيته انجام مى دهند.
دكتر احمدى مى گويد: مهمترين ويژگى اين نوع ازدواج معين نبودن هنجارهاى جامعه است. به اين معنا كه بر برخى از سنت ها و هنجارهاى موجود جامعه تأكيد مى شود و برخى ديگر مورد بى اعتنايى قرارمى گيرد.
به گفته او در اين نوع ازدواج نوعى به هم ريختگى هنجارى وجوددارد، براى نمونه زن يا مرد، همسر موردعلاقه خود را به شخصه تأييد مى كند، اما در جريان ازدواج مهريه به عنوان يك سنت پذيرفته مى شود و مراسم هم به شكل چشمگيرى برگزارمى شود.
وى نوع سوم را قالب رايج ازدواج در ايران مى داند.
علاوه بر اين نوعى ازدواج ديگر هم وجوددارد كه بسيار متنوع و درعين حال پيچيده است.
همسريابى اينترنتى از جديدترين و متنوع ترين روش هاى ازدواج در جهان شده است!
در ايران سايت هايى در زمينه ازدواج اينترنتى پديدآمده است. در اين نوع ازدواج حتى يك نفر را نمى توانى پيداكنى كه بداخلاق، خسيس، زشت، تنبل، بى سواد وبى ادب باشد، همه خوب اند و خوشگل و روشنفكر؟!
سبك ازدواج اينترنتى ابتدا در غرب رايج شد و بعد در ايران هم شاهد نمونه هايش بوده ايم.
اما به هرحال ازدواج اينترنتى در يك دنياى مجازى اتفاق مى افتد و در دنياى امروزه كه به سمت مجازى شدن پيش مى رويم بسيارى از فرصت هاى مردم صرف ارتباطات با انسان هاى ناشناخته در شبكه اينترنت مى شود.
دكتر احمدى تأكيد مى كند بيشتر ازدواج هاى اينترنتى، محكوم به جدايى است.
به اين دليل در اين گونه ازدواج ها آگاهى ها و شناخت دوطرف از هم بسيار كم است و تقاضاها، تقاضاهاى واقعى و آشنايى ها كه در فضاى مجازى اتفاق افتاده است، آشنايى واقعى نيست. به اين دليل اطلاعات واقعى به دوطرف داده نمى شود.
با اين همه شايد بسيارى از جوانان خواهان ازدواج سالم به شيوه هاى مدرن و يا حتى سنتى باشند، از همين رو جامعه بايد در زمينه فرهنگى فضا و بسترسازى مناسب را براى شناخت بيشتر دختران و پسران و تسهيل شرايط و رفع موانع موجود فراهم كند.

بعضى وقت ها زندگى بر وفق مراد نيست. مردان و زنان عادت ها و ويژگى هاى خاص خود را دارند...
به خانه يكى از دوستانم رفته بودم. زهره هميشه از ريخت و پاش هاى همسرش عصبانى مى شود.
سيامك (شوهر زهره خانم) اما به اصل موضوع اعتقادى ندارد: كدام ريخت و پاش.
زهره مى گويد: سيامك هميشه پرونده ها، مجله ها و روزنامه هايش را روى ميز ناهارخورى پخش و پلا مى كند. اين عادت او هميشه باعث بگو و مگوست. چون آنها را جمع نمى كند و اگر برگى از آنها گم شود خانه را با غرولند روى سرش مى گذارد.
سيامك مى گويد: «من براى تمركز نياز دارم كه پرونده هايم جلوى چشمم باشند، اين كه ريخت و پاش نيست.»
زهره مى گويد: من دلم مى خواهد محيط خانه هميشه مرتب باشد، اما ريخت و پاش سيامك فقط مربوط به كاغذهايش نيست. جوراب، ژاكت، كلاه و كيف اش هميشه روى مبل ها ولو است.
سيامك مى گويد: مى دانم هر چيزى را كجا مى گذارم و بعد مى توانم راحت آنها را پيدا كنم، اما وقتى زهره آنها را جابه جا مى كند اوضاع به هم مى ريزد.
ـ چرا از يك اتاق استفاده نمى كنيد!
سيامك: زهره مى گويد فرقى ندارد ما اغلب ميهمان داريم در اتاق كه باز شود آبرويمان مى رود.
زهره: خب خانه بايد مرتب باشد.
اين صحبت هايى بود كه ميان اين زن و شوهر رد و بدل شد اما واقعاً مشكل كجاست؟ و چگونه بايد مراقب بود برخوردهاى كوچك اينچنينى به تنش هاى بزرگ تبديل نشود.
حسن موسوى مدد كار اجتماعى و مدرس درباره عادت هاى ناپسند همسران مى گويد: «اگر مرد و زن درمورد كارهايى كه درخانه صورت مى گيرد توافق داشته باشند بهترين راه براى خنثى كردن عادت هاى ناپسند همسر است.
به گفته او حساسيت بيش از حد نسبت به اين نوع رفتارها، گاهى زمينه ساز درگيرى و اختلافات بيشتر است. زن يا مرد در برخى مواقع بايد اعتراض را به تأخير بيندازند. اين تأخير باعث كاهش كشمكش مى شود.»
وى تأكيد مى كند: «يكى از مشكلات بزرگ زنان و مردان در زندگى اين است كه انتقاد به طرف مقابل را نمى دانند چگونه بيان كنند كه منجر به دلخورى نشود. زن و مرد به جاى آنكه واكنش نشان دهند بايد احساس خود را نسبت به واقعيت نشان دهند.
اگر ياد بگيريم كه چگونه در يك خانواده گفت وگو كنيم گفت وگويى كه به قصد اصلاح رفتار باشد نه اينكه منجر به تنش شود شايد بتوان بسيارى از مشكلات اينچنينى خانواده را برطرف كرد و بايد در نظرد اشت زن يا مرد نمى توانند يك شبه همه رفتارهاى طرف مقابل را درست كنند. صبر و حوصله داشتن در برابر برخى رفتارهاى ناپسند از مهمترين نكات زندگى است. زن و شوهر گاهى اوقات بايد برخى از عادت ها را بپذيرند و بدانند بسيارى از آنها را نمى توان تغييرداد.
چشم پوشى از برخى مسائل و احترام به فرهنگ گفت وگو مى تواند تنش هاى كوچك را به كمترين حد برساند.