تهران در پائيز حادثه خيز منطقه، ميزبان جمع پرشمارى از سياستداران و مقام هاى آسيايى بود. سياستمدارانى كه به بهانه يك نشست پارلمانى راهى تهران شده بودند. در تركيب مدعوين اجلاس تهران، رئيس مجلس عراق جايگاهى ويژه داشت، حضور محمود المشهدانى در اجلاس پارلمانى تهران مورد توجه قرارگرفت از آن رو كه او نمايندگى حكومتى نوپديد را داشت كه بر بستر يك رژيم ضدايرانى، نهال دوستى و مودت كاشته است. المشهدانى طرف مذاكره بسيارى از مقام هاى اجلاس قرار گرفت چون كشور او اكنون كانون تحول و مركز توجه ايران و جهان است. شايد نام المشهدانى براى ايرانى ها به اندازه اسم طالبانى و مالكى و حكيم شاخص و آشنا نباشد اما تهران از اين ميهمان همسايه خويش به رسم معمول به گرمى استقبال كرد. چون او فرستاده حاكميتى است كه در اين روزهاى سخت، تهران را چون شريكى مطمئن مى نگرد. المشهدانى، درنظام تقسيم قدرت بغداد، نماينده طيف تسنن شناخته مى شود. او در جايگاه رياست پارلمان عراق، دوشادوش رئيس جمهورى كردتبار و نخست وزيرى از شيعيان، ضلع سه گانه قدرت و حكومت عراق را تكميل مى كند.المشهدانى در تهران زمان فشرده اى را به مذاكره و رايزنى با مسئولان ايرانى گذراند. اين مقام عراقى كه از فضاى مسموم سياسى بغداد آمده بود در گفت وگويى با «ايران» شنيدن بى واسطه و صريح سخن ميزبانانش را اتفاق سودمند سفر خويش مى خواند.فرصت مصاحبه با اين مقام عراقى ساعتى پيش از بازگشت به كشورش در حافظيه سعدآباد فراهم شد. سخن المشهدانى در اين گفت وگو رنگى از نگرانى و دلواپسى نسبت به آينده عراق دارد اما او برخلاف بسيارى از ناظران معتقد است كه جابه جايى قدرت در آمريكا، تغيير چندانى در وضعيت سياسى عراق ايجاد نخواهد كرد از همين رو، المشهدانى هموطنان و همكاران خود در حكومت عراق و نيز دوستانش در كشورهاى اسلامى را به استمرار حمايت از عراق بحران زده فرا مى خواند. با اين همه گفت و شنود «ايران» با اين فرستاده حكومت همسايه، موضوعات ديگرى مثل رأى دادگاه صدام، جوخه هاى ترور و شبكه هاى خشونت و نيز روابط آينده  عراق با همسايگانش دربرگرفته است كه المشهدانى هركدام از اين موضوعات را از منظر و نگاهى كه برآمده از خاستگاه سياسى خاص او است پاسخ داده است. متن اين گفت وگو كه در ترجمه آن از همراهى بى دريغ آقاى مهدى سلماسى بهره مند بوديم از نظر گراميتان مى گذرد:
گروه بين الملل
اوضاع امنيتى عراق چندان مطلوب به نظرنمى رسد و موج تازه اى از ترور و كشتار كشور را فراگرفته است. ارزيابى شما از دور تازه ناامنى ها با توجه به حضور بيش از ۱۰۰ هزار سرباز آمريكايى در عراق چيست؟
اوضاع امنيتى عراق در مرز فاجعه است. دليل اصلى ناامنى ها به اختلافات گروه هاى مختلف عراقى بازمى گردد. البته به نظر مى رسد كه نوعى بهره بردارى هاى سياسى نيز در دامن زدن به اين درگيرى ها مؤثر است و اين را مى توان در مقوله عمل و عكس العمل گنجاند كه اين امر در عراق به موضوعى بغرنج و حلقه اى خطرناك تبديل شده است.
بدتر از همه اين است كه كسانى به اين اختلافات دامن مى زنند كه ادعاى مبارزه با اشغالگران را دارند كه اين امر نيز به نوبه خود شبهه برانگيز است و اين گونه تداعى مى شود كه اين درگيرى ها در نهايت به نفع اشغالگران ختم مى شود.
چگونه مى شود اين گروه ها هم به سود و هم عليه اشغالگران بجنگند؟
در اين ميان ممكن است كسانى باشند كه از روى جهالت متوجه اين واقعيت ها نباشند اما بى ترديد كسانى كه در رده هاى بالاتر قرار گرفته اند جاهل نيستند و خوب مى دانند كه در پى چه هدفى هستند. آنها براى رسيدن به اهداف خود از جهل افراد نادان سوء استفاده مى كنند.
چه تدبيرى را در برخورد با اين وضعيت و با اين جريان ها مؤثر و كارساز مى دانيد؟
برخورد با چنين وضعيتى مستلزم وجود اراده و فعاليت سياسى است. در وهله اول و به عنوان پيش زمينه بايد كشت و كشتار داخلى متوقف شود تا بتوان پس از آن از ديگران درخواست كرد كه نيروهايشان را خارج كنند يا اينكه اگر خود آنها مايل باشند نيروهاى خود را خارج كنند.
ما آمادگى داريم تا خلأ پيش آمده پس از آن را جبران كنيم. همان گونه كه ملاحظه مى كنيد اوضاع پيچيده است و نياز به تلاش هاى فراتر از معمول دارد. اگر ميان حلقه هاى همبستگى و انسجام بين جناح هاى داخل عراق شكل نگيرد و ميان گروههاى عراقى همكارى وجود نداشته باشد و اگر كشورهاى همجوار و دوست عراق بحران زده را همراهى نكنند و از آن پشتيبانى نكنند امكان يافتن راه حلى براى اين بحران بسيار ضعيف است.
آمريكايى ها همواره ادعا كرده اند كه دولت مالكى به تنهايى قادر به كنترل بحران هاى امنيتى عراقى نيست. آنها با اين توصيه ادامه حضور خود در عراق را توجيه مى كنند. شما با اشرافى كه بر شرايط و وضعيت امنيتى و نيز ميزان توان نيروهاى امنيتى عراق داريد آيا فكر مى كنيد دولت بغداد از عهده تأمين امنيت عراق برخواهد آمد؟
گمان مى كنم دولت مالكى امكان موفقيت دراين عرصه را دارد اما احتمال عدم موفقيت را نيز منتفى نمى دانم. به هر حال عدم موفقيت دولت مالكى به عنوان شكستى بزرگ براى گروه هاى اسلامى عراق، تلقى خواهد شد.
آقاى المشهدانى، با همه اخبار و اطلاعاتى كه درباره گروه هاى خشونت طلب منتشر شده هنوز افكار عمومى دنيا ابهامى سنگين درباره ماهيت اين گروه ها دارند و هنوز اين سؤال به قوت خود باقى است كه منشأ خشونت ها كجا است و رشته اصلى درگيرى هاى عراق در دست كيست؟
عناصر فرقه گرا عامل اصلى اين نزاع ها هستند ضمن اينكه معتقدم در اين باره اگر توافقى ميان تمام گروه هاى سياسى حاصل نشود و در صورت عدم حمايت كشورهاى همسايه عراق، باز پيداكردن راه حل امرى دشوار خواهد بود و توان دولت عراق براى كنترل اوضاع نيز ضعيف خواهد شد.
فكر نمى كنيد ناكامى نيروهاى بين المللى مسئول امنيت عراق در تشديد اين خشونت ها مؤثر است. با اين سؤال دوست دارم نظر شما را درباره نتيجه انتخابات اخير ايالات متحده نيز بدانم و اين كه آيا شما هم معتقديد كه حضور دموكرات ها در رأس ساختار قدرت آمريكا منجر به خروج هر چه سريع تر سربازان ايالات متحده از عراق و افغانستان خواهد شد؟
تصور مى كنم چه جمهوريخواهان در رأس حكومت آمريكا باشند و چه دموكرات ها استراتژى آمريكا تغيير نكند. آمريكا كشورى بزرگ و داراى استراتژى خاص خود مى باشد و كشورى است كه داراى استراتژى از پيش تعيين شده است و آمدن و رفتن احزاب تغيير چندانى در آن ايجاد نخواهد كرد. استراتژى آمريكا برخلاف احزاب كه مى  آيند و مى روند ثابت وپايدار است. بنده شخصاً معتقدم استراتژى سياست خارجى و يا حتى استراتژى امنيتى آمريكا در عراق تغييرى نخواهد كرد اما اميدواريم دموكرات ها با عبرت گرفتن از اشتباهات جمهوريخواهان ديگر آنها را تكرار نكنند.
همزمان با انتخابات آمريكا شاهد اتفاق ديگرى هم در بغداد بوديم. اعلام حكم اعدام صدام. پس از اعلام حكم دادگاه مردم عراق اظهار شادى كردند اما بقاياى حزب بعث تهديد به انتقام گيرى كردند. ارزيابى شما به عنوان رئيس پارلمان عراق كه قاعدتاً نمايندگان تمام گروهها و طيف هاى عراق در آن هستند، از روند دادگاه و اين حكم چيست؟
ما علاقه داشتيم كه اين دادگاه صددرصد عراقى باشد اما واقعيت اين است كه هم اكنون اين موضوع تبديل به بخشى از تاريخ شد و به پايان رسيد.
يعنى شما جزو منتقدين حكم اعدام صدام هستيد؟
فكر نمى كنم اعدام صدام بهاى واقعى خون ميليونها عراقى كه كشته شده اند، باشد. من ترجيح مى دادم كه نظام عراق با ثبات تر و قانونى تر مى بود چون اين موضوع از نظر تاريخى مهم است.
لطفاً اين نكته را قدرى واضح تر بيان كنيد.
دوست داشتم تاريخ مى گفت كه عراقى ها دولت خويش را بر ويرانه هاى دولت ديگرى بنا نهادند و در برابر حوادث و مصائب پيش رو با يكديگر متحد شدند و تصميمات مربوط به سرنوشتشان را خودشان گرفتند و خودشان نيز آن را اجرا كردند. اگر اين طور مى بود تاريخ بهترى نوشته مى شد. ولى وضعيت كنونى تصوير درستى از آنچه را كه مى خواستيم باشيم ترسيم نمى كند.
يعنى معتقديد كه دادگاه صدام فراگير نبود و يا آنكه به كارايى و صلاحيت محكمه و محاكمه كنندگان نقد داريد؟
چيزى كه فعلاً فكر عراقى ها را به خود مشغول كرده است اين كشت و كشتار وحشتناك روزانه است؛ ما همه چيز را فراموش كرده ايم و اگر تلويزيون هراز گاهى صحنه هايى از آن را نشان ندهد ما نيز چيزى را به خاطر نمى آوريم چون ذهن عراقى ها به بزرگترين موضوع يعنى «عراق» مشغول است. اكنون حكومت صدام و رژيم بعث عراق سرنگون شد و رفت و پايان يافت و ما درصدد برقرارى عراقى جديد بر مبانى پايه هاى مورد قبول هستيم و نيز بايد در اين امر موفق شويم و هيچ چيز مانع برقرارى اين كشور جديد نخواهد شد.
نكته ديگر اين است كه دادگاه برگزار شده محدود به يك شهر شيعه نشين و يك شهر كرد نشين بود. پس تكليف قربانيان اهل سنت چه مى شود؟
اين دادگاه درخصوص جنايات صدام در شهرهاى بلد و حلبچه و الدجيل بود؛ شهرهاى الرمادى و صلاح الدين چه مى شود؟ خط سلفى ها واخوان چه؟ بعثى هايى كه توسط رژيم صدام كشته شدند چه مى شود؟ تصوير در حال حاضر مبهم است. حقوق قربانيان الدجيل و حلبچه پس گرفته مى شود اما حقوق صدها هزار نفر از قربانيان گورهاى دسته جمعى را چه كسى پس خواهد گرفت؟
صدام در قفس اتهام ايستاد و حكم دادگاه خود را گرفت. اما من مى پرسم كه چه كسى در قفس خواهد ايستاد تا جوابگوى خون عراقى هايى باشد كه هم اكنون به قتل مى رسند؟ همچنين چه كسى در برابر جامعه جهانى خواهد ايستاد و تاوان جنايتهاى ويران كردن يك منطقه كامل را بدون هيچ دليل مشخصى خواهد داد. ببينيد؛ زمانى كه آمريكايى ها و انگليسى ها براى حكم اعدام صدام شادى مى كردند، كسى نبود كه انتقام قربانيان فلسطينى را از اسرائيلى ها بگيرد؟ آمريكا در همين زمان در شوراى امنيت سازمان ملل از حق وتو به سود قاتلان مردم فلسطين استفاده مى كند. آيا به نظر شما جنايات شارون كمتر از جناياتى است كه صدام مرتكب آنها شده است؟ آيا خون فلسطينى ها ارزان تر از خون ديگران است؟ در اينجا است كه ما شاهد نوعى دوگانگى هستيم. زمين پر از ظلم و جور شده است و زمان آن فرا رسيده است كه عدالت و خير آن را فراگيرد. غير از گروههاى اسلامى چه كسى مى تواند اين هدف را محقق كند؟ اما مشكل اينجاست كه خود گروههاى تندرو درگير ريختن خون مردم بيگناه در عراق هستند.
ظاهراً وقت ضيق است . دوست دارم در اين گفت وگو نقطه نظرات شما در خصوص روابط فيمابين تهران و بغداد از قلم نيفتد پس از سقوط حكومت صدام شاهد افزايش و گسترش روابط دولت ايران و دولت عراق بوده ايم. از سوى ديگر همچنان شاهد بى مهرى برخى گروههاى داخل عراق در آغاز دور جديد همكارى فيمابين هستيم؟ ارزيابى شما از اين وضعيت چيست؟
به نظر مى رسد روابط ايران و عراق دچار كاستى هايى است و مى تواند پرثمرتر باشد. اكثريت جامعه عراق خواهان گسترش همكارى و توسعه روابط هستند. دراين ميان اقليتى مخالف در كوره تنش با ايران مى دمند. مثلاً در ميان سلفى ها جريانى وجود دارد كه معتقد است نفوذ ايران درعراق خطرناكتر از نفوذ آمريكا است اينها مغرضانه معتقدند كه ايران درصدد تسويه حساب با برخى اقوام و فرقه ها در عراق برآمده است، برخى نيزمى گويند ايران درصدد زمينگير كردن امنيتى آمريكا درعراق است.
ديدگاه و نظر خود شما در اين باره چيست وچه نقطه نظراتى براى بهبود و توسعه مناسبات و ترميم كاستيها داريد؟
آنچه كه به خوبى از آن آگاهى داريم اين است كه در همسايگى ما يك تمدن و يك ايدئولوژى وجود دارد و روابط حسنه ميان ما و آنها به سود هر دو طرف مى باشد و در اين برهه فعلى است كه ايران بايد ثابت كند كه در كمك به عراق جدى مى باشد. برخى محافل عراقى مدعى هستند كه ايران و سوريه در مسائل امنيتى عراق نقش دارند.
اين در حالى است كه مقامها و مسئولان ايرانى بارها تأكيد كرده اند كه آماده كمك به بازگشت امنيت به عراق هستند، در اين ميان بايد تأكيد كنم كه اگر خود عراقى ها قادر به ايفاى نقش اصلى در حل مشكلات خود نباشند، ديگران نيز انگيزه اى براى يارى آنان نخواهند داشت. لذا ما از دوستان و برادران خود مى خواهيم كه تنها به ما كمك كنند.
و از هر موضعگيرى و رفتارى كه شائبه مداخله دارد پرهيز كنند ما نيازمند روابط مستحكم ميان عراق و همسايگانش هستم. در چنين صحنه اى نمى توان منطقه را بدون اين روابط مستحكم و صميمى تصور كرد؛ بايد گذشته به فراموشى سپرده شود و برگ نوينى را در روابط و همكارى ها و دوستى و منافع مشترك و حسن همجوارى ميان دو كشور گشود و نه همجوارى منفى مانند همجوارى اسرائيل و برخى از كشورهاى عربى و يا همجوارى ايران و عراق در دوره صدام .
آيا تصور روشنى درباره چشم انداز روابط تهران و بغداد داريد. آينده اين روابط را چطور ارزيابى مى كنيد؟
ما درخصوص بهبود وضعيت مناسبات ايران و عراق خوشبين هستيم و خوشبختانه جو حسن نيت عراقى ها هيچ برنامه اى برعليه كشورهاى همجوار ندارند. درست است كه بر روابط دو طرف حاكم شده و تا حدى سوء ظن رخت بر بسته است. هم اكنون عراقيها امروز فقط به تأمين امنيت خود مشغول هستند و به دنبال محافظت از خود هستند ولى هر يك از كشورهاى همجوار كه از آنها حمايت كنند در آينده جايگاه و شانس ويژه اى خواهند داشت يا به قول معروف «هنگامى كه كمك خواستيم تو كمك كردى» عهدى بسته مى شود كه قابل كتمان و فراموشى نيست.
به همين دليل ضرورت ايجاب مى كند كه گامهاى جديد به سوى توسعه مناسبات برداشته شود تا روابط بازرگانى، فرهنگى و توريستى برقرار شود؛ هنوز زمينه هاى بكر و دست نخورده براى همكارى مشترك فراوان است از نظر توريسم دينى نيز ايران نمى تواند از عراق دور باشد. همانگونه كه مى دانيد درايران خانه اى نيست كه يادگارى از مراودات با عراقيها را نداشته باشد از مهر نماز گرفته تا آثار ارزشمندى كه زائران ايرانى و مسافران عراقى به ارمغان مى آورند و مى برند. بنابراين گسستن و خلل در اين روابط امكانپذير نيست.
البته معتقدم كه روابط دو كشور هنوز به مرحله تثبيت نرسيده است آهنگ تنزل و صعود دارد. لذا برقرارى روابط صميمى و مستحكم بر مبناى اصول پايدار و منافع مشترك بايد وجهه همت مسئولان دو كشور قرار گيرد.
شما چند روزى ميهمان جمهورى اسلامى بوديد و از نزديك مواضع اتخاذ شده توسط ايران را در اين باره شنيديد، دوست داريم بخشى از انديشه ها و راهكارهايى كه در اين ديدارها براى بهبود روابط مطرح شده را بشنوم.
خوشبختانه همه مسئولان ايرانى كه با آنها ملاقات داشتم بر محور توسعه روابط تأكيد داشتند و خواستار اين بودند كه بخشهاى مختلف اقتصادى، سياسى و فرهنگى براى گسترش همكاريها فعال شوند و اين را جزو مسلمات مى دانند.
نگاه دولتمردان بغداد به اين سير روابط چگونه است آيا چنين اجماع و آمادگى در آنجا نيز براى گسترش روابط وجود دارد. اساساً نقش دولت عراق در اين باره چگونه تعريف مى شود؟
متأسفانه عراق در شرايط كنونى بيمار است و عراقى ها نمى توانند نقش خويش را در عرصه گسترش روابط منطقه اى و بين المللى به نحو مطلوب ايفا كنند. اما اگر روزى از اين وضعيت نابسامان خارج شد يقين دارم در تحكيم اين روابط صميمى پيش قدم خواهد بود. اين نكته را يادآورى كنم كه آقاى محمود احمدى نژاد بر اين امر تأكيد جدى داشت كه اين عراق نيرومند و ايران مقتدر در يك اشتراك مى توانند ضامن منافع مشترك و امنيت پايدار باشند. از اين رو من، رهبران كشورهاى عربى واسلامى همجوار را به هوشيارى دعوت مى كنم. آنها بايد براى تحكيم روابط درون كشورهاى اسلامى همت كنند. پيش از اين كه صداى چكمه هايى كه آنها را دوست ندارند را بشنوند بايد بيدار شوند.
از زبان شما به عنوان رئيس پارلمان عراق و كسى كه به هر حال اطلاع دقيقى از اوضاع امنيتى داردمى شنويم كه ايرانيها دولت وملت عراق را همراهى و يارى مى كنند اما در آن سو شاهديم كه آمريكاييها همواره ايران و سوريه را بدون ذكر شواهدى متهم به دخالت درعراق مى كنند. اگر اين ادعاها خلاف ديدگاه شما است چرا در برابر آن سكوت مى كنيد؟
اين موضوع جزو مباحث حيطه ديپلماسى است و قبول داريد كه مناقشات ديپلماتيك را بايد از مجراى خاص خود حل كرد من به طور مشخص معتقدم كه ايرانيها و سوريها مى توانند و پتانسيل اين را دارند كه از كانال مذاكرات ديپلماتيك با دولتمردان بغداد اين موارد را رفع و رجوع كنند و واقعيت ها را براى مردم روشن سازند، چون اين اتهامات فقط ناشى از شك و شبهه است و كسى نيست كه بتواند آنها را اثبات كند. به نظرم اين موضوعات مسائلى است كه بايد در سطح سران كشورها حل و فصل شود.