ليدا هادى
براى مردم تركيه مشاهده بانوان محجبه در خيابان هاى مدرن استانبول، آنكارا و گوشه گوشه اين كشور جاى تعجب ندارد،  با اين همه تعارض سكولاريزم و تلاش براى اروپايى شدن از يك سو و پايبندى مردم به ويژه بانوان به اسلام و مظاهر آن از سوى ديگر، براى خارجى هايى كه وارد تركيه مى شوند تعجب برانگيز و جالب توجه است.
به عبارت ديگر شايد ديدن زنان و دختران محجبه در گذرگاه هاى مختلف براى مردم آن بعيد و دور از ذهن نبوده و با تفكرات اسلامى آنان و ريشه آن در سال هاى بسيار دور تاريخ اين كشور منافاتى نداشته باشد، اما هم اكنون حضور زنان با حجاب در تمامى دانشگاه هاى تركيه ممنوع است و در هيچ يك از اين اماكن دولتى و خصوصى نمى توان بانوى مسلمان محجبه اى را ديد كه به فراگيرى دانش و يا حضور در عرصه هاى علمى همراه با پوشش اسلامى خود مشغول باشد. هيچ يك از زنان مسلمان نماينده مجلس تركيه حق استفاده از پوشش اسلامى را ندارند به طورى كه در گراميداشت روز جمهورى اين كشور در سال جارى نام تمامى بانوان محجبه عالى رتبه تركيه از فهرست ميهمانان مراسم كاخ رياست جمهورى حذف شد و هيچ دعوتى از آنان براى شركت در اين همايش به عمل نيامد. هم اكنون جامعه سكولار تركيه چالش نوينى را پيش روى خود دارد كه براى سال هاى بسيارى همواره مورد بحث و جدل دولتمردان آن بوده است. منع استفاده از حجاب مناسب براى زنان مسلمان در اماكن ادارى در كشورى كه تا كمتر از صد سال پيش حضورى فعال در عرصه هاى مختلف گسترش آداب و رسوم ناب اسلام داشته است براى بسيارى از مردمان آن گران و غيرقابل تصور تلقى مى شود.
نمادهاى آشكار
با گذرى كوتاه در خيابان هاى آنكارا مى توان به خوبى روند رو به رشد گرايش هاى مذهبى مردان و زنان تركيه را درك كرد. افزايش روزافزون شمار زنانى كه براى حضور در فعاليت هاى اجتماعى، ترجيح مى دهند حجاب كامل اسلامى خود را نيز حفظ كنند نشان از تفاوت نظرهاى مردم اين كشور با حكومت جامعه سكولار تركيه دارد. با وجود اين روى كار آمدن حزب جديد عدالت و توسعه و گرايش هاى اسلام گرايانه اين عده تأثير بسيار مطلوبى بر رويكرد مذهبى مردم تركيه داشته است. زيرا بسيارى از مردان آن با در دست گرفتن زمام كشور از سوى حزب كنونى احساس فراغت و راحتى خيال بيشترى دارند. طبق آخرين نظرسنجى در تركيه شمار زنانى كه هم اكنون در اين كشور از انواع پوشش هاى اسلامى استفاده مى كنند به ۶۳ درصد جمعيت آن رسيده است كه عده بسيارى از آنان با استفاده از لباس هاى سنتى و روسرى هاى مخصوص دوران گذشته خود و بدون استفاده از چادر و ديگر پوشش هاى خاص سعى دارند با پنهان داشتن موهايشان از نگاه مردان، تعاليم دينى را ولو به هر صورت ناچيزى ثابت و پايدار باقى نگاه دارند. در اين ميان احزاب سكولار تركيه كه در مسندهاى مختلفى مانند ارتش، رياست جمهورى و قوه قضاييه اين كشور جاى دارند با نگرانى از افزايش روند چشمگير حجاب در ميان زنان تركيه سعى مى كنند حجاب را به عنوان يكى از مسائل و شاخص هاى بنيادگرايى مسلمانان تلقى كنند. «ليدا ...» روزنامه نگار برجسته ترك با انتقاد از فعاليت هاى گسترده حزب عدالت و توسعه عنوان مى كند اين حزب هيچ گاه نمى تواند تركيه را به دوران پيش از حضور آتاتورك بازگرداند. «آنها به ما مى گويند كه مى خواهند تركيه را همرديف ديگر كشورهاى اروپايى و غرب مطرح كنند؛ اما چطور؟ اين چه جور پيشرفتى است كه همسر خود نخست وزير روسرى به سر مى كند. به نظرم آنها فقط مى خواهند مردم را فريب دهند و گرايش هاى اسلامى شان نمى تواند ما را به رؤياى دستيابى به عضويت اتحاديه اروپا نزديك كند، هر چند جامعه سكولاريسم تركيه همواره در پى آن بوده است تا با انتقادهاى شديد خود از احزاب اسلامى، گرايش هاى مردم را به سمت و سوى پيشرفت دولت سكولار عنوان كند و فعاليت اين گروه غيرمذهبى را به انتخاب خود مردم تركيه بداند، اما گرايش هاى ناب اسلامى مردم كوچه و بازار شهرهاى تركيه گواه تازه اى بر تأثير اسلام در زندگى روزمره آنان و افزايش ميزان علاقه جوانان و قشرهاى مختلف تركيه در به كارگيرى تعاليم اسلامى است.
حجاب و اعتماد به نفس
در نظرسنجى از سوى عده اى از كارشناسان علوم اجتماعى كشور آلمان كه ميان ۱۳۵ زن مسلمان ترك در سنين ميان ۱۸ تا ۴۰ انجام شد، ۹۷ درصد آنان علت اصلى رعايت حجاب خود را در نظر داشتن تعاليم مذهبى و دينى خود برشمردند. همه اينها اظهار داشتند كه رعايت حجاب فقط به انتخاب خودشان بوده است و هيچ اجبارى از سوى ديگر اعضاى خانواده شان مانند پدر، برادر يا همسرشان نداشته اند. ۹۰ درصد زنان تُرك، رعايت حجاب را در هنگام حضور در فعاليت هاى اجتماعى باعث افزايش اعتماد به نفس و اتكاى درونى شان ياد مى كنند و معتقدند رعايت پوشش مناسب به آنها در زمان كار اعتماد و قوت قلب خاصى مى بخشد. هر چند كه در اين ميان تبعيض هاى رفتارى ديگر افراد جامعه و گاهى نگاه هاى تحقيرآميز آنها باعث آزردگى خاطرشان مى شود. جالب آنكه اين عده بهترين دوستان خود را از ميان قشرهاى مى دانند كه به رعايت ۸۵ درصد پوشش اسلامى توجه چندانى ندارند. به عقيده آنان اختلاف هاى سليقه اى در برداشت از مفاهيم مذهبى نمى تواند تأثير بسزايى در روند ارتباطات آنها با افراد جامعه و نوع روابطشان با ديگران داشته باشد.
با اين حال آنچه كه بيش از هر امرى باعث آزار و ناراحتى خاطر آنها مى شود، نوع برخورد مسئولان امور در مراكز و اماكن دولتى با مشاهده حجاب آنان است.
ليلا شاهين كه چندى پيش به دلايل امتناع از برداشتن روسرى خود از دانشگاه پزشكى تركيه اخراج شد، حجاب را تنها وسيله ابراز وجود خودش مى داند: «من از ۱۴ سالگى روسرى سر مى كنم. اين تنها وسيله اى است كه مى توانم تمامى افكار و احساساتم را از طريق آن تجلى بدهم. تا وقتى كه حجاب اين آرامش خاص را به من مى دهد، هيچ قدرتى نمى تواند من را مجبور به ترك آن كند. من فكر مى كنم هيچ كس حق ندارد ديگرى را به دليل افكار و عقايد خاصش سرزنش يا وادار به تغيير آن كند.»
در قلب اروپا
هنوز يك ماه از صحبت هاى اخير جك استراو، وزير امور خارجه سابق انگلستان از انواع پوشش هاى صورت مبنى بر استفاده نكردن زنان مسلمان در مراكز دولتى كشور نگذشته است كه شمار بسيارى از مردم مسلمان اين كشور با روى آوردن به پوشش جديد مخالف نظر دولتمردان سعى دارند به تأكيد بر گرايش هاى مذهبى خود بپردازند.
گويا هرچه مخالفت و مقابله سران دولتى كشورهاى اروپايى در تقابل با رويكرد عظيم حجاب در ميان مردم مناطق مختلف بيشتر مى شود، واكنش محافل مذهبى و حتى غيرمسلمان به آزادى هاى شخصى و حق انتخاب افراد در پيشبرد سلايق دينى و عقيدتى نيز افزايش مى يابد. در سال هاى اخير كشورهاى مختلف اروپايى سعى داشتند با ممنوعيت استفاده از حجاب در اماكن مختلف خود، بتوانند تا حد امكان فعاليت مسلمانان را محدود كنند. آنان كه با هدف برابرى حقوق زنان در جامعه، جدايى دين از سياست و حتى گرايش هاى بى اساس مبارزه با ترويست هاى جهانى به مقابله با رويكرد اسلام در جوامع خود پرداخته اند، هرگز نتوانستند به نتايج مطلوب خود دست يابند. در فرانسه از سال ۲۰۰۴ ميلادى ممنوعيت استفاده از حجاب و هر نوع پوشش ديگرى كه نمادى از گرايش هاى اسلامى افراد باشد، به اجرا درآمده است. داشتن حجاب در همه دانشگاه هاى فرانسه ممنوع و زنان محجبه مجبور به ترك محل فعاليت خود هستند. در تركيه از ۸۰ سال گذشته به اين سو يكى از اقدامات گسترده حكومتى اين كشور مبارزه با اسلامگرايى و نوع پوشش اسلامى زنان و مردان آن بوده است، به صورتى كه هم اكنون در تمامى مدارس و دانشگاه هاى آن، زنان و دختران مسلمان نمى توانند از روسرى و ديگر پوشش هاى اسلامى استفاده كنند كه در نوامبر سال ۲۰۰۵ مراجع عالى حقوق بشر اروپا با تأييد تصميم جديد دولتمردان تركيه، منع استفاده از حجاب را به طور رسمى مناسب شمردند. در انگلستان نيز تا پيش از اظهارات اخير جك استراو هيچ گونه ممنوعيت خاصى در زمينه حجاب افراد وجود نداشت. هر چند كه مسئولان سعى داشتند در هنگام اخراج دختربچه مسلمان كه با پوشش اسلامى در مدرسه حاضر شده بود، به تدوين لايحه هاى جديد در اين زمينه بپردازند، اما تلاش هاى آنان در اين زمينه بى ثمر ماند، وليكن رفتار نامناسب آنها با مسلمانان در گوشه و كنار شهرهاى مختلف انگلستان، كمتر از نبود حق استفاده از حجاب نيست. در سپتامبر ،۲۰۰۳ دادگاه عالى آلمان با مداخله در موضوع «فرشته لادن» معلمى كه سعى داشت با حجاب اسلامى سر كلاس درس حاضر شود، مسأله حجاب را به عنوان چالش نوين مسئولان ايالت هاى مختلف آلمان مطرح كرد. هم اكنون در نيمى از ايالت هاى ۱۶گانه آلمان و با حضور ۳‎/۲ ميليون مسلمان در اين كشور، ممنوعيت استفاده از پوشش اسلامى در اماكن مختلف اجرا مى شود. روسيه از سال ۱۹۹۷ حجاب زنان را در تصاوير مدارك و اسناد شناسايى آنان مانند گواهينامه و گذرنامه هايشان ممنوع شمرد. ايالت هاى شمالى ايتاليا نيز از سپتامبر ۲۰۰۴ با محدوديت هاى مختلفى سعى داشتند زنان مسلمان اين كشور را از رويكرد چشمگير آنان به اسلام بازدارند.
در اين راستا در جولاى سال ،۲۰۰۵ مجلس ايتاليا به بهانه مبارزه با تروريسم جهانى عنوان داشت هرگونه پوششى كه مانع از شناسايى صحيح افراد شود، جرم شناخته شده و افراد ملزم هستند بدون حجاب در اماكن عمومى حاضر شوند.