دكتر رضا حشمت
براساس اسناد تاريخى، طب سوزنى قدمتى بيش از دو هزار سال دارد كه از زمان پيدايش تاكنون روز به روز پيشرفت كرده و موفقيت هاى بسيار چشمگيرى داشته است. به گونه اى كه هم اكنون اين طب علاوه بر سرزمين زادگاهش (چين) در اغلب ممالك دنيا به عنوان يكى از متدهاى درمانى مؤثر در بيمارى هاى گوناگون كاربرد دارد. طب سوزنى هيچ گونه تضادى با ساير روش هاى درمانى رايج ندارد، بلكه مى تواند به عنوان درمان اوليه يا كمكى، همراه با ساير درمان هاى موجود ثمربخش باشد. از سال ۱۹۵۱ دانشكده هاى طب سوزنى در چين به طور رسمى آموزش در اين باره را آغاز كرده اند و نخستين دانشكده بين المللى طب سوزنى در سال ۱۹۷۵ از طرف سازمان جهانى بهداشت در پكن تأسيس شد كه امروزه در اكثر كشورها اين دانشكده ها گشايش يافته و مشغول آموزش به علاقه مندان هستند. طب سوزنى يكى از روش هاى درمانى جايگزين به شمار مى رود و دارو در اين نوع درمان كاربردى ندارد. اساس كار با سوزن هاى مخصوص طب سوزنى است كه امروزه از جنس استيل و به شكل مويى است. در اين طب تاكنون نيز عارضه جانبى شناخته شده اى از اين متد درمانى گزارش نشده است.
طب سوزنى علاوه بر اساس فلسفى قديمى، جنبه علمى بسيار گسترده اى نيز دارد كه در اين نوشتار فقط به چكيده اى از آنها اشاره مى شود. چينى ها عقيده دارند هر پديده اى در دنيا دو جنبه متضاد در خود دارد كه اينها را يين (Yin) و يانگ (Yang) ناميده اند. طبق فلسفه چينى بالانس بودن اين دو باعث تعادل و سلامتى در بدن خواهد شد، در غير اين صورت بيمارى ايجاد مى شود. يانگ (Yang) را به عنوان نيروى مثبت، توانايى هاى حركتى ارگان ها، حرارت زايى و موارد مشابه و يين (Yin) را به عنوان نيروى منفى، توانايى هاى عملكردى بالقوه ارگان ها، سردى مى دانند.
به اعتقاد آنان، احساس سرما و عرق سرد، ضعف ايمنى بدن و افت فشار خون از علائم يانگ است و از علائمى كه در اثر كمبود يين (Yin) ايجاد مى شود، مى توان احساس گرما، ضعف و بى حالى، بى خوابى و عصبى بودن را نام برد. از طرفى عقيده فلسفه چينى بر اين است كه در بدن انسان كانال هايى وجود دارد كه يك جريان حياتى به نام Oi در آنها و ارگان هاى بدن در حال حركت است. Oi را همان انرژى حياتى دانسته و هر عملكرد ارگانيگ را جلوه اى از Oi مى دانند و عقيده بر اين است كه عدم حركت متناسب آن در بدن باعث حالت هاى بيمارى مى شود كه با سوزن زدن به بدن باعث باز شدن كانال ها و بالانس كردن يين و يانگ و در نتيجه درمان بيمارى مى شوند. امروزه طى مطالعات گوناگون جنبه هاى علمى اين طب به اثبات رسيده است. يكى از كاربردهاى بسيار مؤثر طب سوزنى در جهت تسكين دردهاى حاد و مزمن است. طبق تحقيقات به عمل آمده، محققان متوجه شده اند كه رشته هاى عصبى محيطى و كوچك ميلين دارى كه در عضلات قرار گرفته اند در اثر سوزن زدن فعال مى شوند، در نتيجه پيام هايى به نخاع، مغز ميانى و محور هيپوفيز مى فرستند كه اين تحريكات با آزاد كردن موادى مانند انكفالين، داينورفين، سروتونين، نوراپى نفرين و بتااندروفين در خون و مايع مغزى نخاعى باعث رفع درد مى شوند.
از طرفى تحريك حاصله از سوزن زدن باعث ايجاد الكتريسيته اى در اعصاب مى شود كه در ترميم عصب و فعاليت عضلات مربوطه نيز مؤثر است. در طب سوزنى در مجموع ۳۶۱ نقطه جهت زدن سوزن در بدن انسان وجود دارد كه اكثر اين نقاط با نقاط ماشه اى (Trigger Points) تطابق دارند. مطالعات آناتومى هم نشان داده كه اين نقاط به ساختمان هاى بخصوص آناتوميك بدن نزديك هستند كه عبارتند از: نقاط اتصال اعصاب حركتى به عضلات، اعصاب محيطى بزرگ، نقاط خروجى اعصاب پوستى از فاسياى عمقى، عروق خونى مجاور اتصال عصب به عضله، نقاط دو شاخه شدن اعصاب محيطى و ليگامان ها (كه پايانه هاى عصبى زيادى دارند).
در طب سوزنى احساس سوزن بعد از عبور آن از لايه سطحى پوست مهم است كه گاهى جهت ايجاد آن بايد مانورهاى خاص (مانند بالا و پايين كردن سوزن يا چرخاندن سوزن) انجام داد. اين احساس نوعى واكنش از اعصاب ميلين دار و محيطى است. احساس سوزن در افراد به صورت هاى گوناگون درك مى شود. شايع ترين آنها احساس درد مبهم، كرختى، انبساط عضلانى، سنگينى و جريان الكتريكى است. انتخاب نقطه صحيح و دقيق در زدن سوزن براى ايجاد احساس سوزن و آثار درمانى مهم است. اگر احساس سوزن ضعيف باشد، اثر درمانى نيز كم خواهد بود. انجام طب سوزنى بر روى لاله گوش نيز آثار درمانى جالبى داشته است كه در اينجا با سوزن زدن يا چسباندن چسب هاى حاوى دانه هاى سفت (گياهى يا مغناطيسى) يا سوزن هاى ريز مخصوص بر نقاط خاص روى لاله گوش، نقاط مربوطه تحريك مى شوند و بيمار با فشار دادن گهگاهى آنها در روز باعث ادامه تحريك مى شود كه خود مى تواند موجب بهبود برخى از بيمارى ها شود.
& متخصص طب سوزنى

الهام آرمان
اگر به همين زودى ها شنيديد كه پزشكى از محل كارش در آمريكا يا اروپا بدون مراجعه حضورى و فقط از طريق صفحه «مونيتور»رايانه اش و اينترنت سخت ترين و پيچيده ترين عمل هاى جراحى را در ايران يا دورترين نقاط جهان هدايت كرده و به پايان رسانده است، شوكه نشويد، اما لازم است بدانيد پيشرفت هاى علمى و تكنولوژيكى امروزه به اين رؤياى دست نيافتنى واقعيت بخشيده است .
امروزه علم پزشكى تا آن جايى پيشروى كرده است كه فاصله ميان پزشك و بيمار ديگر معنايى ندارد، از اين رو جراحى «روباتيك» يكى از اين پيشرفت هاى مهم دانش بشرى به شمار مى رود. در اين نوع جراحى ها فرقى نمى كند فاصله بين بيمار و پزشك يك متر يا صدهاكيلومتر باشد زيرا فقط بايد به روبات ها دستور داد تا عمل جراحى پيش رود. در حال حاضر مهندسان آزمايشگاه هاى فوق العاده پيشرفته دنيا سيستمى طراحى كرده اند كه مى تواند بر عمل  هاى جراحى از راه دور نظارت كند.
همه اين ها، در حالى به جريان مى افتند كه جراحان از راه هاى بسيار دور، فقط با پزشك حاضر در محل عمل جراحى به تعامل و مشاركت پرداخته و اظهارنظر مى كنند.
جالب است بدانيد همه اين كارها فقط با يك كليك برروى « موس » رايانه و استفاده از يك دستگاه انتقال فرمان هاى صوتى انجام مى شود.
در راستاى همين جراحى ها، پزشك پشت ميز فرمان مى نشيند و روبات ها را هدايت مى كند.
روبات ها نيز گوش به فرمان جراح و بدون ايجاد هر برش يا خراشى در سطح بدن، همه حركت هاى دست جراح را به داخل بدن بيمار انتقال مى دهند.
اين نوع جراحى ها از دو دهه قبل در مراكز جراحى اروپا بويژه آلمان شكلى عملياتى و اجرايى به خود گرفته اند.
در حال حاضر نيز بيش از ۳۵۰ مركز عمل جراحى در سراسر دنيا براى انجام جراحى هاى نوين از اين روش ها بهره  مى برند.
پروفسور هرمز مهمنش، رئيس سابق مركز جراحى روباتيك دانشگاه مونيخ و از نخستين سازندگان اين ابزارهاى نوين در گفت وگو با خبرنگار «ايران» جراحى روباتيك را دريچه جديدى به سوى روش هاى نوين پزشكى دانست.
به گفته استاد جراحى قلب و عروق بيمارستان هاى آلمان و آمريكا اين نوع جراحى  كه مراحل نخستين خود را سپرى مى كند به پزشكان اجازه مى دهد تا ورود هاى غيرضرورى بدن بيمار را به حداقل برسانند.
مدير بخش پيوند قلب مركز قلب دانشگاه مونيخ ادامه داد: انسان ها پس از هر عمل جراحى باز بجز تحمل درد مجبور به دورى بلندمدت از خانواده، دوستان از اجتماع و محيط كار هستند، اما جراحى روباتيك بازگشت انسان ها را به زندگى عادى در مدت بسيار كوتاه تر و پربازده و كم هزينه ميسر ساخته است.
رئيس سابق مركز جراحى روباتيك دانشگاه مونيخ و يكى از مبدعان اين روش تأكيد كرد: جراحى روباتيك در رشته هاى مختلف جراحى هاى عمومى زنان، كودكان، قلب و موارد مشابه انجام شدنى است.
جراح ويژه بخش پيوند قلب دانشگاه هايدلبرگ آلمان خاطرنشان كرد: اين روش جراحى علاوه بر امكان حركت آزادانه دست و ديد سه بعدى پزشك، ميدان تحقيق و پژوهش را براى تفكر و ابداع روش هاى جديد حل مشكلات پزشكى مى گستراند.
هزينه هاى جراحى روباتيك
به گفته پروفسور مهمنش، هزينه جراحى هاى روباتيك حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد بيشتر از جراحى هاى باز است، اما با در نظر گرفتن هزينه هاى مدت بسترى بيمار و مصرف داروهاى متفاوت و اهميت كاهش زمان جداشدن بيمار از بستر و بازگشت او به زندگى عادى اين رقم ها چندان چشمگير به نظر نمى آيند.
۷۰عمل جراحى روباتيك در جهان
در ۵ سال اخير بيش از ۷۰ عمل جراحى روباتيك در سراسر جهان انجام شده است.
متخصصان علوم پزشكى معتقدند، روبات هاى جراح ارزش دست پزشك را حذف مى كنند. آنان مى گويند يك روبات جراح داراى «مقياس» يا گذار حركتى است. يعنى اگر دست جراح در يك قوس
۵ اينچى حركت كند اين لغزش در داخل بدن فقط يك اينچ خواهد بود.
روبات هاى جراح ، دنياى پزشكى را دگرگون كرده و تا ۱۰ سال آينده به جايى مى رسند كه معده آدميان را به اندازه دلخواه درمى آورند.
جراحى روباتيك پس از روش هاى آندوسكوپيك
دكتر محسن نراقى، فلوشيپ فوق تخصصى راينولوژى و جراحى از آمريكا نيز روش هاى جراحى آندوسكوپيك را زمينه ساز ايجاد انقلاب نوين جراحى روباتيك بر مى شمرد.
به گفته محقق برتر علوم جراحى جشنواره رازى، حدود ۲۰ سال پيش صحبت در باره خارج كردن تومورهاى ناحيه قاعده جمجمه از راه بينى عجيب و شايد خنده دار به نظر مى رسيد. اين در حالى است كه امروزه با روش هاى آندوسكوپيك و بدون بازكردن قاعده جمجمه و فقط از طريق بينى مى توان تومورهاى اين ناحيه را بدون ايجاد برش و ضايعات دردناك و در زمان بسترى كوتاه مدت خارج كرد.
عضو هيأت مديره جامعه جراحان گوش، گلو، بينى و سر و گردن ايران اظهار داشت: ابداع روش جراحى روباتيك با در اختيار قراردادن سه محور فضايى به جراحان عوارض جراحى هايى مانند سر وگردن را به حداقل ممكن مى رساند.
دكتر نراقى ، درشت نمايى، دقت عمل بازوهاى روباتى ، كنترل حركات و لرزش دست جراح و حداقل خونريزى دراين نوع جراحى ها را از ديگر مزاياى جراحى روباتيك مى داند. وى با تشريح طول بلند و سوراخ باريك اين گونه روبات ها، هزينه هاى زياد جراحى روباتيك را از نقاط ضعف آن دانست. فلوشيپ فوق تخصصى راينولوژى و جراحى خاطرنشان كرد: در سال هاى ابتداى ورود جراحى هاى آندوسكوپيك در نواحى سر، گردن، بينى و سينوس ها بيماران عوارض زيادى متحمل شدند. بنابراين اگر جراحى روباتيك نيز پرشتاب ، بدون برنامه و پژوهش هاى خاص و زمينه سازى مناسب وارد كشور شوند بايد منتظر عواقب خطرناك آن نيز بنشينيم. بنابراين، آموزش مهارت هاى جراحى كامپيوترى به جراحان بايد نسبت به انجام آن چند گام فراتر باشد.
مهم ترين مزاياى جراحى روباتيك
دكتر مهران كوچك دبير انجمن درد ايران نيز ، عوارض و خطرات جراحى روباتيك كه با نگاه و ورود دوربين به بدن صورت مى گيرد را بسيار كمتر از جراحى هاى باز بيان كرد.
وى خاطرنشان ساخت: تكنيك هاى به كار رفته در اين جراحى پيشرفته انسان ها را با جراحى هاى كمتر تهاجمى روبرو مى سازد.
فلوشيپ بيهوشى و مراقبت هاى ويژه از دانشگاه «رنه دكارت» فرانسه يادآور شد: كاهش ميزان التهاب ناشى از برش هاى چاقو از برترين ويژگى هاى جراحى روباتيك است.
دكتر كوچك ارائه آموزش هاى لازم به جراحان با اين شيوه ها را بسيار ضرورى دانست و تأكيد كرد: بدون شك پزشكان ايرانى نيز زمينه انجام چنين عمل هايى را دارند. اين در صورتى است كه امكانات، تجهيزات و آموزش هاى لازم در اختيارشان قرار گيرد. به گفته متخصصان خريد هر دستگاه جراحى روباتيك هزينه اى حدود ۲ ميليارد تومان دربردارد.
با اين حال گروهى از پزشكان معتقدند: اين هزينه در برابر رقم هاى پرداختى قبل و پس از عمل هاى جراحى با صرفه هاى چشمگير اقتصادى همراه است.
از سوى ديگر برخى از جراحان اين رقم ها را نجومى مى دانند و معتقدند: براى رسيدن به وضع مطلوب هنوز راه زيادى پيش رو داريم و بايد به جبران كاستى هاى موجود بپردازيم.
در اين ميان پروفسور مهمنش رئيس سابق مركز جراحى روباتيك دانشگاه مونيخ و يكى از سازندگان اين ابزار كه از حاميان جدى راه اندازى اين روش ها در كشور است، خود را در اين راه تنها مى بيند.
وى تأكيد كرد: تاريخ، گذشتگان را نبخشيده و در صورت هر كوتاهى در اين باره ما را نيز نخواهد بخشيد. اين پزشك همكارى جدى وزارتخانه هاى علوم و بهداشت و درمان را در پايه گذارى جراحى روباتيك در كشورمان بسيار مؤثر دانست.
مهمنش ادامه داد: «گرچه صحبت در اين باره تاكنون فقط به جلسات، كنگره ها و همايش ها ختم شده است، اما به طور قطع افكار عمومى با اطلاع از امكانات اين نوع جراحى ها خود خواهان ايجاد آن خواهند شد.»
حركت شتابان هرگز
با اين حال دكتر داريوش جاويدى فوق تخصص جراح قلب و عروق از دانشگاه لندن كه چندان گرايشى به اين نوع جراحى كامپيوترى ندارد به خبرنگار ما گفت: هيچ دو انسانى مانند هم نيستند از اين رو همواره روبات هاى يكسان نمى توانند در مورد انسان هاى گوناگون نتايج مثبتى ارائه كنند.
عضو انجمن جراحان قلب ايران و اروپا با انتقاد از گرانى بيش از حد اين شيوه هاى جراحى تأكيد كرد: در حال حاضر جراحى هاى آندوسكوپيك پاسخگوى نيازهاى بيماران است حال آن كه جراحى روباتيك در ناحيه قلب چندان رايج نيست.
وى تصريح كرد: نبود جراحى روباتيك، ضعف مسئولان و پزشكان كشور نيست و ايرانيان با وضع فعلى نبايد نگران اين موضوع باشند و براى انجام چنين عمل هايى شتابانه خود را به آب و آتش بزنند.
جاويدى اظهار داشت: «با اين كه مخالف ايجاد تحول نيستم، اما معتقدم حركت شتابانه به سوى علوم جديد به طور قطع آسيب رسان تر از دورى از آن خواهد بود.»

چاقى و اضافه وزن به طور قطع با فشارخون بالا ارتباط دارد. شيوع اين مشكل در افراد جوان دچار اضافه وزن دو برابر و در افراد مسن و چاق ۵۰ درصد بيشتر از افراد داراى وزن طبيعى است. در مردان به ازاى هر ۱۰ درصد افزايش وزن، فشار خون ۶‎/۶ ميليمترجيوه بالاتر مى رود.
اكثر افراد مبتلا به پرفشارى علايمى  ندارند، اما اين مشكل مى تواند آسيب هاى حاد يا مزمن به بخش هاى مختلف بدن وارد كند. در مغز اين مشكل به مويرگ هاى خونى آسيب مى رساند، در نتيجه سكته مغزى بروز مى كند. در چشم ها، پرفشارى سبب آسيب به مويرگ هاى خونى و بروز اختلال بينايى و در كليه ها نيز سبب نارسايى كليه مى شود. ممكن است علايمى   از قبيل سردرد، دردهاى قفسه سينه و تنگى نفس نيز بروز كند.
مواردى از پرفشارى كه در حد مرز هستند، اغلب بدون درمان باقى مى مانند. درمان غيردارويى با  كاهش مصرف نمك در رژيم غذايى، ترك سيگار، انجام ورزش منظم و استفاده از روش هاى شل كردن عضلات امكانپذير گاهى مواقع داروهاى ضد فشارخون نيز تجويز مى شوند.
غذاهاى مفيد
اغلب پزشكان بر اين باورند كه افراد دچار پرفشارى، نياز به كاهش دريافت سديم دارند. پتاسيم و كلسيم اضافى نيز مى تواند به كاهش فشارخون كمك كند.
ـ موز، زردآلو، انجير، گريپ فروت، هلو، انگور و آلو ميوه هايى سرشار از پتاسيم هستند و سيب زمينى، سير، بروكلى، كدو سبز، قارچ و گوجه فرنگى و سبزى ها سرشار از پتاسيم هستند. حبوبات نيز از اين نظر غنى اند. ميوه ها و سبزى ها داراى مقدار كم  سديم هستند و بايد به وفور مصرف شوند. در مطالعات مقايسه اى ميان گياه خواران با افراد غيرگياه خوار، مشاهده شده است كه متوسط فشارخون گياه خواران كمتر است. يكى از علل اين تفاوت را دريافت بيشتر پتاسيم در گياه خواران دانسته اند.
ـ مركبات، توت ها و سبزى هاى داراى برگ سبز،  منابع خوب ويتامين ث هستند. دريافت كم اين ويتامين با پرفشارى ارتباط دارد. مصرف مكمل ويتامين ث درافراد دچار پرفشارى و همچنين افراد سالم سبب كاهش فشارخون مى شود.
ـ گوشت و مرغ طبخ شده بدون نمك براى افراد دچار پرفشارى توصيه مى شود. براى معطركردن گوشت مى توان از سبزيهاى معطر، ادويه ها و ميوه ها استفاده كرد. به عنوان مثال براى گوشت گوسفند از مرزنگوش و مريم گلى، براى مرغ از شويد و ترخون و براى جگر از پرتقال مى توان استفاده كرد.
ـ ماهى تازه،  منجمد يا كنسروشده بدون آب نمك هم مفيد هستند.
ـ  سبزى هاى ريشه اى مانند سيب زمينى، همچنين برنج، ماكارونى، رشته ها و حليم  بدون نمك و همچنين مواد نشاسته اى داراى سديم كم هستند و مى توان به عنوان پايه اى براى وعده غذايى از آنها استفاده كرد.
ـ دانه كنجد و سبزى هاى برگ سبز، منابع كم سديم و تأمين كننده كلسيم هستند.
ـ سير نيز به كاهش فشارخون كمك مى كند.
از چه غذاهايى بايد پرهيز كرد؟
ـ از مصرف سوسيس، كالباس، كنسرو گوشت، برگرها و ساير فرآورده هاى گوشتى به علت دارا بودن مقادير بالاى سديم بايد پرهيز كرد. سبزى هاى كنسروشده در آب نمك، زيتون شور، چيپس و ساير تنقلات شور نيز نبايد مصرف شوند.
ـ ماهى دودى يا كنسروشده و تن ماهى سرشار از سديم هستند.
ـ سس ها،  سوپ ها، قرص هاى گوشت، كنسرو لوبيا و ساير غذاهاى آماده مصرف مى تواند سبب تشديد بيمارى شود.
ـ مصرف الكل با فشاربالا ارتباط داشته و مى تواند سبب تشديد بيمارى شود.
ـ در طبخ به جاى كره و روغن نباتى جامد بهتر است از روغن زيتون، سويا و كانولا استفاده كرد.
ـ مواد حاوى كافئين از قبيل قهوه، چاى، نوشابه هاى كولا و شكلات، سبب افزايش فشارخون مى شوند و بايد در حد اعتدال مصرف شوند.
ـ كاهش وزن و حفظ وزن طبيعى از اركان اساسى هر برنامه طراحى شده براى مقابله با پرفشارى هستند.
ـ نياز روزانه يك فرد بزرگسال به نمك يك دهم قاشق چاى خورى است. مقادير بيشتر نمك فقط در شرايط آب و هوايى گرم لازم است. در اين موارد يك قاشق چاى خورى نمك كافى خواهد بود.
ـ براى كاهش فشارخون پياده روى سريع ۳۰ تا ۴۵ دقيقه در روز و ۳ تا ۵ بار در هفته توصيه مى شود.
ـ مصرف سيگار سبب تشديد پرفشارى شده بنابراين توصيه به ترك سيگار مى شود.