|
تعقيب و گريز القاعده در شبه جزيره عربستان
|
|
|
گروه بين الملل ـ در دو ناحيه شبه جزيره عربستان، سخت ترين مقررات كنترل و تعقيب مظنونان القاعده جارى است. مناطقى كه گفته مى شود، زادگاه اصلى سلفى هاى افراطى و موطن متهمان حملات تروريستى در عراق و افغانستان هستند، دو كشور عربستان سعودى و يمن، از فرداى ماجراى ۱۱ سپتامبر تاكنون، نيروهاى امنيتى خود را در آماده باش براى بازداشت و تعقيب مظنونان القاعده نگه داشته اند. حاكمان سعودى برنامه مواجهه با افراطيون سلفى را زير عنوان طرح بزرگى به نام «استراتژى مبارزه با افراط گرايى» دنبال مى كنند، در چارچوب اين طرح كه فرماندهى آن با وزير كشور سرشناس سعودى ها«امير نايف» است تاكنون دهها نفراز عناصر وهابى بازداشت و محاكمه شده اند و در چند مرحله نيز اين مواجهه به درگيرى خيابانى كشيده شده است. سعودى ها علاوه بر اين قوانين ، نظام كنترلى ويژه اى را بر متون آموزشى، كلاسهاى درسى و مراجع سلفى ها اعمال كرده اند. اما در سوى ديگر اين شبه جزيره، حكومتى با ساختارى متفاوت از رياض، برنامه مبارزه با شبكه القاعده را طراحى كرده است. على عبدالله صالح براى اين كار، اكيپ هاى پليسى و محاكم ويژه گمارده است. حكومتگران يمن هنوز سرزمين خود را، اردوگاه تجهيز القاعده معرفى مى كنند و در اين راستا، سوابق حضور بن لادن و ليست بلند اتباع يمنى در جنگ عراق و افغانستان را شاهد مى گيرند. اما آنچه باعث شد نگرانى رياض و صنعا جدى گرفته شود، خبر تعرض افراطيون به مراكز نفتى بود، اين حادثه ، فصل جديدى را در رويارويى دولتهاى عربى با اپوزيسيون مسلح شان گشود، فصلى كه شركاى نفتى اعراب نيز در آن مشاركت فعال دارند، چند و چون اين ماجرا را در متن پيش رو دنبال كنيد.
حمله به تأسيسات نفتى يمن و بازداشت خارجيان متهم به آشوبگرى در پايتخت يمن و فرار جمعى زندانيان نشانگر آن است كه القاعده دوباره در يمن قوت گرفته است. روز ۱۵ سپتامبر به دنبال كوشش جنگجويان براى راندن دو ماشين حاوى بمب كار گذارى شده به درون دو پالايشگاه حضرموت و مآراب در شرق يمن چهار بمب گذار احتمالى و يك مأموريت امنيتى كشته شدند. با پيام اينترنتى روز ۷ نوامبر در وب سايت مورد استفاده يك گروه افراطى، مسئوليت اين حملات ناكام را گروهى كه خود را نماينده القاعده در يمن ناميد، برعهده گرفت. در اين بيانيه چنين آمده بود: «اين عمليات تنها جرقه هاى نخستين بودند و پيامدهاى آن سهمگين تر و تلخ تر خواهد بود.» مفسران با توجه به خام بودن حملات عليه پالايشگاه ها نتيجه مى گيرند كه گروه مزبور به دنبال فرار گروه كثيرى از هواداران القاعده از زندانى در صنعا كه روز سوم فوريه رخ داد شروع به عضوگيرى جديد كرده است. از ۲۳ نفر فراريان زندان، دونفر آنها در حمله به پالايشگاه كشته شده اند و دو عضوبرجسته گروه كه در رابطه با حملات ۶ اكتبر القاعده به تانكر نفتكش ليمبورگ زندانى شده بودند، دو هفته بعد به دنبال تهاجم نيروهاى مخصوص به دو خانه در پايتخت به قتل رسيدند. ايالات متحده و متحدان اروپايى اش به طور پيوسته اتحادراهبردى خود را در سالهاى اخير و در پاسخ به حملات جنگجويان و ناآرامى هاى منطقه اى و قومى گسترش دادند. كانون القاعده به دنبال انهدام پايگاه هاى گروه القاعده در افغانستان در سال ۲۰۰۱ و همبستگى رو به افزايش برخى گروه ها با آن، آگاهان سياسى نظرات بسيار مختلفى را ابراز مى دارند. گروهى به شبكه آشوبگرى به هم پيوسته بين المللى معتقدهستند و ديگران فقط وابستگى اسمى بين گروه هايى با عملكرد مستقل را باور دارند. القاعده يمن به دنبال حمله به پالايشگاه ها كوشيد خود را تحت فرماندهى مستقيم رهبرى القاعده نشان دهد. بيانيه مربوطه چنين مى گفت: اين عمليات در پاسخ به رهنمودهاى رهبر ما شيخ اسامه بن لادن [...] صورت گرفت كه در آن به هواداران دستور داده بود، اقتصاد غربى را هدف قراردهند و مانع ثروت مسلمانان شوند. اشاره اين بيانيه ها به نوارهاى بن لادن براى حمله به تأسيسات نفتى مى تواند نشانگر فقدان هماهنگى مستقيم بين القاعده يمن و محفل بن لادن باشد. القاعده ريشه هايى قومى در يمن دارد و شخص بن لادن توسط گروهى از كارشناسان متهم به دخالت شخصى در نخستين عمليات اين گروه يعنى انفجار در هتلى در عدن در ۲۲دسامبر۱۹۹۲ شده است. پروفسور جوزف كاستينر به گروه ناظر ISN چنين مى گويد: «يمن جايگاهى طبيعى براى القاعده است. گسترش القاعده در يمن اتفاقى نيست. بنابراين من در نمى يابم كه چگونه القاعده دچار ضعف يا قوت و اينك ظهور مجدد شده باشد. من فكر مى كنم آنها همواره به همين شكل وجود داشته اند و به محض آن كه توانايى كافى پيدا كنند حمله خواهند كرد. وضعيت فعلى القاعده در يمن صرفاً مسأله كانون يا گروهى جديد است كه توانسته اند رشد كنند.» گروهى كه خود را به نام القاعده در يمن مى نامد، ظاهراً حركتى كوچك، واحد و پيوسته است كه عقايدى مشترك با جهان نگرى و روش عمليات شبيه ساير عناصر القاعده دارد. عضوگيرى خارجى وزير كشور يمن روز دوشنبه تأكيد كرد كه ۷خارجى شامل يك دانماركى، يك انگليسى، يك سوماليايى، ۳ استراليايى و يك اروپايى بدون اعلام هويت ملى روز ۱۷اكتبر به دنبال حمله پليس در صنعا دستگير شدند وبه ارتباط با حلقه القاعده در قاچاق سلاح به سومالى و جمع آورى بودجه براى حملات تروريستى اعتراف كردند. دونفر از استراليايى ها محمد ايوب و عبدالله ايوب فرزندان رهبر قبلى جماعت اسلامى استراليا يعنى عبدالرحيم ايوب هستند. گروه بنيادگراى جنوب شرق آسيا مسئوليت تعدادى از حملات بمب گذارى در جزيره بالى را به عهده گرفته و به نظر مى رسد كه روابط نزديكى با القاعده داشته باشد. سازمان اطلاعات امنيتى استراليا (ASIO) با مادر اين دوبرادر ماه قبل از دستگيرى آنها در صنعا مصاحبه كرده بود و در همان زمان روزنامه ديلى تلگراف سيدنى گزارش كرد كه ايوب ارتباطى با برنامه ناموفق بمب گذارى ايستگاه كينگز كراس سيدنى در ۲۰۰۵ داشته است. اين مصاحبه و بازداشت هاى بعدى نشانگر درجاتى از هماهنگى بين ASIO و سازمان امنيت ملى يمن است كه در ۲۰۰۲ به منظور پيوستگى سازمان هاى اطلاعات خارجى ايجاد شده است. اگر در دادگاه ثابت شود كه دخالت ايوب در قاچاق اسلحه القاعده احتمالاً به مقصد نيروهاى سومالى بوده - مى تواند به عنوان دليلى از ارتباطات پيشرونده ميان گروه هاى جنگجو در خاورميانه و جهان تلقى شود. سكونت دادن رئيس يكى از دانشگاه هاى صنعا يعنى شيخ عبدالمجيد الزندانى كه شخصيتى متناقض دارد گزارش هاى مربوط به ۳ استراليايى مظنون به عضويت در القاعده و ماجراى تحصيل آنها در آن دانشگاه را انكار كرد و خبرنگاران را به شركت در «تهاجم خبرى بيگانه عليه دانشگاه و يمن» متهم ساخت. در ۲۴فوريه ۲۰۰۴ وزارت خزانه دارى ايالات متحده، الزندانى را به عنوان «تروريست خاص بين المللى» به دليل اتهام تأمين مالى القاعده در يمن معرفى كرد و اين اقدام را به عنوان گامى در تنگ كردن محاصره اقتصادى به دور القاعده توصيف كرد. كاستينر معتقد است كه احتمال دارد الزندانى كه در افغانستان همراه بن لادن بود، على رغم داشتن عنوان رياست دانشگاه هنوز ارتباطاتى با رهبرى القاعده داشته باشد. او مى گويد، به نظر من الزندانى قادر به تماس هاى رسمى يا ملاقات بن لادن نيست ولى مطمئنم افرادى وجود دارند كه ارتباط ميان اين دو را برقرار مى سازند. حكومت يمن از اقدام عليه اين چهره صاحب نفوذ و رهبر حركت سلفى ها در حزب مخالف اصلاح خوددارى كرده است. عامر مى گويد: رئيس جمهور يمن چند روز قبل از دانشگاه بازديد كرد و اتهام ارتباط دانشگاه با تروريست ها را انكار كرد و گفت: «حضور او در دانشگاه نشانه آن است كه اين دانشگاه ارتباطى با تروريست ها ندارد.» عامر مى افزايد، رئيس جمهور قبل از انتخابات رياست جمهورى در سپتامبر براى تمام فارغ التحصيلان دانشگاه الايمان موقعيت شغلى ايجاد كرد، ولى احتمال اين كه دانشگاه مذكور از تروريسم حمايت كند هنوز وجود دارد. مرد در سايه يمن با احراز رتبه صد و پنجاه و يكم از ۱۷۷ كشور موجود در فهرست سازمان ملل از نظر شاخص هاى توسعه انسانى فقيرترين كشور عرب محسوب مى شود. كاستينر مى گويد، من فكر مى كنم رئيس جمهور يمن در سال ها كوشيده است كه ارتباطات دوستانه اى با ايالات متحده داشته باشد زيرا به دنبال فروپاشى اتحاد شوروى براى تضمين سياست و ايمنى يمن حتى در برابر عربستان سعودى نيروى قابل توجه ديگرى در منطقه وجود نداشت. كاستينر مى افزايد، پس از بحران ناشى از ناو كول، رئيس جمهور يمن به صورت مرد در سايه مبارزه با تروريسم در يمن درآمد. كاستينر اضافه مى كند كه رئيس جمهور نمى تواند حتى با اتحاد كامل با آمريكا از عهده جداسازى كامل عناصر ايدئولوژيك در يمن برآيد. رئيس جمهور صالح اخيراً به لندن سفر كرد تا كنفرانس كمك رسانى را افتتاح كند. در اين كنفرانس مسئولانى از كشورهاى عربى، سازمان ملل، اتحاديه اروپا و بانك جهانى شركت داشتند و قرار بود در مورد جمع آورى ۵ ميليون دلار براى اقدامات مبارزه با فقر تصميم گيرى كنند. رئيس جمهور صالح در سال هاى اخير اصلاحات دموكراتيك اندكى را پياده كرده است و در انتخابات رياست جمهورى سپتامبر گذشته پس از اعلام تمايل به كنار گذاشتن قدرت، ۷۷/۲ درصد آرا را به دست آورد. احزاب مخالف معتقدند كه رئيس جمهور درصدد تضمين دستيابى پسرش احمد به نخست وزيرى است. عامر مى گويد: مخالفان، اتهام تقلب گسترده در انتخابات رياست جمهورى را مطرح كرده اند و از بهره گيرى رئيس جمهور از امكانات دولتى به منظور اهداف انتخاباتى گلايه داشته اند، ولى آمريكا از موضع رئيس جمهور در مبارزه با تروريسم راضى است. آزادى نظام قضايى و مطبوعات هنوز مسائل مهمى هستند، عامر در ۲۳ اوت ۲۰۰۵ بازداشت شد و مورد اهانت قرار گرفت. او مى گويد: در مورد ربودن من توسط مردان مسلح كه سوار بر ماشين ارتش بودند، اين مسأله مورد تحقيق قرار نگرفت و برخى از همكاران من در مطبوعات مورد حمله قرار گرفتند. عامر گفت، من بدين علت دستگير شدم كه روزنامه الوسط در گزارشى به موضوع بورس دولتى براى دانش آموزان فقير يمنى از جيب فرزندان عناصر كويتى گزارش داد. با توجه به گرفتارى دولت بوش در عراق و فرونشستن تدريجى بحث برقرارى دموكراسى در حكومت هاى اقتدارگراى عرب به نظر نمى رسد رئيس جمهور صالح به منظور اصلاحات قابل توجه تحت فشار چشمگير قرار گيرد و درنتيجه اقتدار GPC(حزب كنگره مردم) كاهش خواهد يافت. نويسنده: دومينيك موران مترجم: مرضيه خادم شريف
|