الهام آرمان
سال هاى نه چندان دور «لقمه پيچ» ديزى، كباب كوبيده، خورشت قورمه سبزى، قيمه ، كال جوش و آب دوغ خيار غذاى اصلى خانواده هاى ايرانى بود. مادرها در كنار آبگوشت لقمه اى از گوشت كوبيده و سبزى خوردن تازه مى گرفتند و آن را در نان سنگك مى پيچيدند و دست بچه ها مى دادند. گردو، بادام، فندق، نخودچى و كشمش و چندتا لقمه غذاى از شب مانده هم مهم ترين ميان وعده هاى دانش آموزان بود. اما حالا اشتغال بيرون از خانه مادران و پدران و تغيير رژيم غذايى بچه ها شكل جديدى به غذاها داده است. ديزى و سبزى خوردن از سفره ها رفته و انواع و اقسام سوسيس، كالباس و همبرگر جايگزين غذاهاى سالم و مقوى شده اند. زندگى هاى ساندويچى نسخه سرنوشت و سلامتى را مى پيچانند آن هم از نوع دونانه و با سس اضافه بيمارى هاى جسمى و اجتماعى. فقط كافى است گرسنه باشى و با دقت به اطرافت نگاه كنى.
سوسيس ، كالباس و همبرگر حالا ديگر در انتخاب ها حرف اول را مى زنند. ساندويچى هاى شيك ، ساده، كثيف و درجه هفت و هشت و بدون درجه كنار خيابانها هميشه غلغله اند! اما آدم هاى تكرارى آن شايد من و تو باشيم كه خواسته يا ناخواسته هر روز مدت ها در صف هاى غذا به انتظار مى ايستيم و بدون آنكه بفهميم چه خورده ايم، در گوشه اى شلوغ يا خلوت فقط مى خوريم كه گرسنه نمانيم. ساندويچ هاى سرد و گرم، گرماى دور هم بودن هاى خانوادگى را هم منجمد كرده است آمارها نشان مى دهند ميزان گفت وگوهاى خانواده ها در كلان شهرهايى مانند تهران به روزى ۱۷ دقيقه كاهش يافته است.
درباره تاريخچه توليد سوسيس اختلاف نظرهاى زيادى وجود دارد. عده اى معتقدند سومرى ها به عنوان نخستين توليدكنندگان سوسيس حدود ۳هزار سال قبل از ميلاد مسيح (ع ) و چينى ها ۵۸۹سال قبل از ميلاد سوسيس را از گوشت بز و بره درست كردند. گروهى ديگر توليد سوسيس را به ۵۰۰سال قبل از ميلاد مسيح (ع ) نسبت مى دهند. حتى در ادبيات يونان و نوشته هاى هومر هم اثرات وجود سوسيس ديده شده است. ريشه اين لغت از واژه اى فرانسوى و به معناى «نمك شور» گرفته شده است.
استفاده از سوسيس ـ كالباس در طول تاريخ با كش و قوس هاى فراوانى همراه بوده. روميان علاقه عجيبى به مصرف اين نوع غذا داشته اند و هميشه در جشن هاى مذهبى خود از آن استفاده مى كردند. اما تعداد زيادى از مسيحيان با مصرف اين نوع غذا مخالف بوده و حتى براى مدتى استفاده از سوسيس ـ كالباس را ممنوع اعلام كردند. تاريخ مى گويد: استفاده از نوعى ماده كشنده در سوسيس براى به قتل رساندن افراد دليل اين ممنوعيت بوده اما بالاخره منع استفاده از اين غذا با اعتراض مردم لغو شد. در گذشته كالباس هايى با گوشت هاى تزئينى از ماده گاوهاى ۸تا ۹ ساله اى ساخته مى  شدند كه ديگر قدرت زايمان نداشتند. اين حيوانات در بيشتر موارد داراى «تب مالت» و بسيار هم لاغر بودند. طبق قانون توزيع و مصرف گوشت اين دام ها براى فروش در بازار و قرارگرفتن در قصابى ها ممنوع بود. اما همين قانون استفاده از اين نوع گوشت ها را براى توليد سوسيس و كالباس مجاز مى دانست. گوشت گاوهاى پير، سر گاوها، احشا شامل كبد، شش ، گوشت هاى خرد و گاه ريزاستخوان هاى همراه برخى از اين گوشت ها به اضافه مواد نگهدارنده بخش عمده بسيارى از سوسيس ـ كالباس ها را تشكيل مى داد.
غذاهاى سرطان زا
به گفته دكتر «سوسن پارساى» متخصص تغذيه، چربى مهم ترين بخش تشكيل دهنده غذاهايى مانند همبرگر، مرغ سوخارى، سوسيس و انواع ساندويچ ها است كه معمولاً هم با روغن هاى ناسالم تهيه مى شوند. از طرف ديگر اگر غذايى سالم در منزل تهيه شود و در يخچال بماند بعد از مدت كوتاهى خراب خواهد شد. از اين رو بايد نتيجه گرفت «مواد افزودنى» بزرگترين دليل باقى ماندن غذاهاى آسان پز در يخچال رستورانها هستند. افزودنى هاى نگهدارنده اى كه مصرف آنها به تدريج طعم مورد پذيرش بچه ها را تغيير مى دهد. آدم بزرگ ها معمولاً سعى مى كنند از غذاهاى راحت الحلقوم بيرون از خانه استفاده نكنند. اما تمايل فرزندان به مصرف اين نوع ساندويچ ها موجب مى شود بچه ها از خوردن غذاهاى سنتى سر باز زنند.
بنابراين با تغيير ذائقه هاى غذايى تركيبات زيان آور وارد سبدغذايى خانواده ها مى شود. دورشدن بچه ها از پاى سفره هاى خانوادگى ، مصرف سبزيجات و ميوه ها را هم به شدت در آنان كاهش مى دهد.
به گفته دكتر پارساى ـ دانشيار دانشكده پزشكى دانشگاه علوم پزشكى شهيد بهشتى اگر سعى كنيم مصرف غذاهاى ساندويچى (Fast foods) را كنار بگذاريم و با تهيه گوشت چرخ شده و افزودنى هايى مانند انواع سبزى ها ، نمك و پياز در روغن بسيار كم غذايى مقوى و ساده آماده كنيم هم به سلامتى خود و خانواده كمك كرده ايم و مشكل فشردگى وقت هم حل مى شود.
دانشيار دانشكده شهيد بهشتى بااعلام هشدار جدى يادآور شد: در كم خونى ، كوتاه قدى، چاقى، زمينه هاى بيمارى قلبى و سرطانى به اضافه آلرژى شديد از جمله عوارض مصرف اين نوع غذاهاست. غذاهايى كه امروز در ميهمانى هاى دوستانه هم جا باز كرد و به صورت مداوم مصرف مى شوند. وى تأكيد مى كند: مواد افزودنى مجاز با اين كه مجاز هستند اما بازهم منجر به ايجاد كم خونى و بيمارى مى شوند. عارضه دورماندن اهل خانه از سفره هاى سالم خطر بزرگترى به نام سرطان روده را هم به دنبال دارد. سرطانى ناشى از مصرف سس، سوسيس، كالباس، همبرگر و انواع ساندويچ ها.
بازى با سلامت جامعه
رئيس انجمن تغذيه ايران هم از اين جذابيت هاى كاذب ابراز نگرانى كرد و گفت:«تركيبات سمى بسيارى از اين نوع غذاها بيمارى هاى قلبى و عروقى پديد مى آورند. مقادير قابل توجه روغن هاى اشباع شده، غذاهاى آسان، آلودگى هاى سمى و ميكروبى را در ميان مردم گسترش مى دهد، به اين ترتيب قارچ ها، انگل ها و تخم انگل هاى موجود در سبزيجات، كاهوهاى نشسته، گوجه و ديگر محتويات ساندويچ ها گنجانده مى شود.»
دكتر سيد ضياءالدين مطهرى تأكيد كرد: «افزايش فشارخون، خطرات قلبى و مغزى از ديگر عوارض جبران ناپذير مصرف دائمى غذاهاى آماده غيراستاندارد هستند. در هر حال خوردن غذايى كه بيرون از خانه تهيه شده از نظر علمى توصيه نمى شود. از سوى ديگر، آلودگى هاى اوليه اين نوع غذاها كه با سيب زمينى سرخ شده، چيپس و نوشابه نيز مصرف مى شوند سلامت انسان ها را به شدت به خطر مى اندازد.»
عوارض ناشى از چاقى ها و ديگر موارد عنوان شده به شكل خزنده اى دربرگيرنده و به شكل گزنده اى آسيب رسان هستند.
دكتر جمشيد نصيرى جراح عمومى و متخصص آندوسكوپى دستگاه گوارش نيز در اين باره اخطار داد. وى ضررهاى گوارشى، بروز حالت تهوع، دل درد و بى اشتهايى، فقر غذايى و ميكروب هاى موجود در اين غذاها را خطرناك اعلام كرد.
نصيرى افزود: «بسيارى از دل دردها و دل پيچه هاى بيماران و بى اشتهايى ها ريشه در مصرف ساندويچ ها دارد. بنابراين به بيماران توصيه مى شود از مصرف غذاهاى آسان بيرون از خانه به صورت جدى بپرهيزند. به عقيده دكتر نصيرى، شايد اگر ساندويچ خورهاى دائمى براى يك بار سرى به قسمت توليد بعضى از ساندويچى ها بزنند ديگر براى هميشه فكر خوردن غذاى آسان را از ذهن شان دور كنند. دكتر مطهرى گستردگى كلان شهرهايى مانند تهران را دليلى براى دشوارى نظارت بر ساندويچى هاى زيرپله اى، دوره گردها و دستفروش ها عنوان كرد و گفت: «نمى شود براى هر ساندويچى غيراستاندارد مأمور گذاشت. بنابراين افرادى كه به فكر سلامت شان هستند يقيناً منطقى تر فكر مى كنند.»
دكتر عابد فتاحى، عضو كميسيون بهداشت و درمان مجلس شوراى اسلامى نيز تأكيد كرد: «نبود نظارت جدى و دقيق بر اين نوع اماكن درسال هاى اخير منجر به افزايش مرگ و مير جوانان شده است.
گذشته از نبود نظارت بر استانداردسازى بسيارى از اين غذاها ميزان غذا و پول پرداختى از قاعده خاصى پيروى نمى كند.»
اما اين درحالى است كه به گفته بسيارى از پزشكان و متخصصان تغذيه رسانه ملى در تبليغ غذاهاى مفيد كند عمل كرده است.
به اعتقاد رئيس انجمن تغذيه ايران، بچه ها عاشق برنامه هاى تلويزيونى اند. تراكم انرژى و عدم تحرك هم براين عامل اضافه شده و بر جذابيت مصرف غذاهاى آسان كه دائماً در جعبه جادويى تبليغ مى شوند مى افزايد.» درآمدهاى ميلياردى حاصل از اين تبليغات نيز در مقايسه با هزينه هاى درمانى سرسام آور و مشكلات ناشى از تغذيه نادرست رقمى به حساب نمى آيد.
دكتر غلامرضا عليزاده، جامعه شناس، مدرس و محقق دانشگاه جمع شدن سفره هاى سنتى را خطرى بزرگ براى نسل جوان و پير كشور عنوان كرد. اين جامعه شناس گفت: غذاخوردن امروز به معنى سير كردن شكم است. اما در گذشته پختن غذاهاى سنتى اعضاى خانواده را دور هم مى نشاند. قهرها را به آشتى تبديل مى كرد. خلاصه هم كاسه بودن تمرينى براى داشتن ارتباطات اجتماعى مؤثر و درست به شمار مى رفت. اما با برچيده شدن سفره ها و غذاهاى خانگى محرميت اعضاى خانواده ها هم ست شده است. هم زبانى، همدلى و رعايت حقوق يكديگر هر روز كم رنگ تر از ديروز مى شود. حالا ديگر والدين و فرزندان به طور مستقل ساندويچ  ها و نوشابه هايشان را در دست مى گيرند و در گوشه اى خلوت مى كنند اما «ديزى»هاى قديمى همه اعضاى خانواده را دور هم مى نشاند. يكى سيب زمينى از گوشت جدا مى كرد و ديگرى گوشت و نخود و لوبيا مى كوبيد. اين درحالى است كه دورى افراد خانواده از يكديگر و تغذيه جداگانه افراد محتواى پيام هاى كوتاه رد و بدل شده ميان آنان را نيز استرس زا كرده است. بنابراين براى مبارزه با زندگى ساندويچى و جلوگيرى ازعواقب درونى وبيرونى آن نيازمند احياى بسيارى از ارزش هاى گذشته هستيم.
ساندويچى ها هر روز رونق بيشترى مى گيرند. همبرگر، دوبل برگر، چيز برگر و خلاصه برگرهاى جديد به اضافه بيش از ۳۶۰ عنوان جهانى سوسيس ـ كالباس بازار را قبضه كرده اند.
روز به روز هم رقم متوسط مصرف سرانه ماهى نسبت به غذاهاى آسان پايين تر مى آيد. مردم جهان به طور ميانگين سالانه ۱۵ كيلوگرم ماهى مى خورند اما ايرانيان به طور متوسط ۵‎/۵ كيلوگرم ماهى مصرف مى كنند. در جهان بيش از ۳۰۰ نوع غذا از ماهى تهيه مى شود اما تعداد غذاهاى سنتى «ماهى» دار ايرانيان انگشت شمار است.
حالا ديگر انتخاب با خودتان است ، گوشت هاى تزئينى و خوشمزه غذاهاى آسان تهيه شده از صورت گاو، جگر سياه، قلوه گاه، شش به همراه خرده استخوان با سس و نوشابه اضافه با قيمت هاى قابل توجه انتظار شما را مى كشند. تخم مرغ، انواع كوكوهاى مقوى، سالاد و ميوه هم در يخچال هاى شما هستند، هر كدام را دوست داريد انتخاب كنيد!

بيمارى «ام.اس» از بيمارى هاى شايع سيستم عصبى مركزى است كه بيشتر افراد جوان و ميانسال را گرفتار مى كند.بر اثر آن سيستم هاى عصبى مغز براى دفاع از خود تحليل مى رود وآسيب مى بيند.
علت اصلى اين بيمارى نسبتاً ناشناخته، هنوز مشخص نيست، اما متخصصين مغز و اعصاب معتقدند كه «محيط»، «ژنتيك» و «ايمنولوژى» پائين بدن در بروز اين بيمارى بى تأثير نيست و محيط «گرم»، «مرطوب»، «استرس» و «آلودگى صوتى» در تشديد آن دخيل است.
ميانگين سن ابتلا به اين بيمارى ۳۰ سال است و در زنان سه برابر بيشتر از مردان ديده مى شود.
علائم و عوارض اين بيمارى در افراد با يكديگر متفاوت است، بعضى افراد بر اثر اين بيمارى دچار حملات قلبى و تشديد ناگهانى به شكل كامل و نسبى مى شوند و بعد از مدتى بهبود مى يابند.برخى افراد تنها يك يا دو حمله در طول عمر خود دارند و بعضى ديگر تاآخر عمر درگير حملاتى هستند كه هيچگاه تسكين نمى يابد.
اما آنچه مهم است، اين كه بنابه اظهار متخصصان؛ «ام.اس» پايان زندگى براى اين افراد نيست، و اين بيمارى چون ديگر بيمارى ها براى كنترل داراى راهكار است كه نيازمند همكارى بيمار و اطرافيان اوست.
دكتر«پيتر ريخمن» عضو انجمن ام.اس كشور آلمان كه براى شركت در سومين كنگره بين المللى ام.اس به اصفهان سفر كرده در اين باره گفت: شايد علت بروز اين بيمارى ناشناخته است اما راه درمان و كنترل آن وجود دارد.
وى تصريح كرد: نخستين نكته براى درمان اين بيمارى اين است كه فرد بپذيرد مبتلا به اين بيمارى است.
از سوى ديگر اين بيماران بايد بپذيرند توصيه استفاده ازامكانات و تجهيزات حمايتى، دليلى بر پيشرفت بيمارى و پايان زندگى نيست.
وى با اشاره به اين كه بسيارى از بيماران نسبت به توصيه هاى پزشكان بى توجهند، گفت : از جمله وسايلى كه به برخى بيماران توصيه مى شود، عصا است، اما آنان با دريافت اين توصيه احساس مى كنند دربرابربيمارى تسليم شده اند.
اين متخصص آلمانى تصريح كرد: استفاده از اين وسايل حتى ويلچر، به معناى پيشرفت بيمارى نيست، بلكه نوعى سازش و پيشگيرى از بروز ديگر حوادث مانند افتادن روى زمين و شكستگى است ضمن اينكه به فرد امكان مى دهد از انرژى خود بهتر استفاده كند.
ريخمن، تأكيد كرد : اين بيمارى، بايد در اجتماع بخصوص خانه و محل كار شناخته شده و تعريف شود تا براى رفاه بيماران اقداماتى صورت گيرد.
استفاده از دستگيره در آشپزخانه و دستشويى، قرار دادن اتاق كار و كلاس درس در طبقه همكف و چينش مناسب وسايل خانه و ادارات براى به حداقل رساندن نياز به حركت، از جمله مواردى است كه بايد رعايت شود. وى بااشاره به اينكه اين بيمارى در زنان بيشتر است، گفت:درتمام دنيا،زنان حتى ازسوى همسران خوددرهنگام بيمارى حمايت نمى شوند،بنابراين توصيه مى شود بهترين شرايط براى فعاليت بانوان بخصوص درآشپزخانه با چيدن مناسب وسايل مطابق ميل بيمار ايجاد شود.
وى افزود : از به كار بردن الفاظ زننده كه باعث تزلزل روحى و فعاليت اين بيماران مى شود بايد خوددارى كرد، چرا كه در اين صورت نخستين اشخاص متضرر، افراد سالم در خانه و محيط كار هستند.
دكتر «اميد زمانى» عضو انجمن ام .اس آمريكا نيز تصريح كرد: نخستين كمك بيماران به خودشان اين است كه بپذيرند مبتلا به اين بيمارى هستند اما اين بيمارى پايان زندگى نيست.
آنان بايد براى بهبود و كنترل بيمارى خود توصيه هاى پزشك را انجام دهند، نه اين كه براى اثبات بيمار نبودن شان دست به اقدامهاى خودسرانه بزنند.
وى با اشاره به اين كه اين بى توجهى ها به نوعى مانع از درمان بيماران مى شود، افزود : بسيارى از مبتلايان به اين بيمارى در كنترل مثانه با مشكل روبرو و دچار تكررادرارمى شوند، كه به اين دليل خودسرانه از نوشيدن مايعات خوددارى مى كنند.
اين مسأله براى سلامتى آنان خطرناك است، چرا كه كليه براى انجام فعاليت و وظيفه خود به روزى دو ليتر آب نياز دارد.
نگه داشتن ادرار زمينه رابراى عفونت فراهم و مشكلات بيماران ام .اس را بيشتر مى كند به طورى كه اين بيمارى عملكرد روده ها را در كنترل خود در مى آورد و در نتيجه بيماران ام.اس بيش از ديگران دچار «يبوست»مى شوند.
زمانى، گفت : ورزش،بخصوص «پياده روى ساده» براى اين افراد مفيد است چون ورزش براى ضربان قلب وجريان خون اين بيماران نقش منظمى را ايفامى كند.
دكتر «جمشيد لطفى» رئيس انجمن ام.اس ايران نيز گفت : از جمله مشكلاتى كه از سوى اين افراد و جامعه كمتر به آن توجه و درك شده است، خستگى است كه بايدبرنامه ريزى آنها به نوعى باشدكه درهركارى كمترين انرژى را استفاده كنند.
وى افزود :اين بيماران از ترس، اصرار برانجام كارهاى سنگين دارند كه با اين كارها بخصوص مردان مى خواهند ثابت كنند بيمار نيستند و همچنان مى توانند كارهاى سنگين را به شكل مطلوب انجام دهند.
بسيارى بر اين باورند كه مبتلايان به اين بيمارى بخصوص بانوان نمى توانند ازدواج كنند در حالى كه آنان همانند ديگر افراد مى توانند ازدواج كنند.
وى تأكيد كرد : يكى از دلايل بروز اين بيمارى ژنتيكى است و بنابر اين خانواده ها بايد از ازدوج هاى فاميلى پرهيز كنند.
لطفى، گفت : تارى ديد يك يا دوچشم، دو بينى، گزگز شدن دست و پا، لرزش و عدم تعادل دراندام ها، اختلالات حسى،سرگيجه و خستگى مستمر كه به مدت ۱۰ روز به طول انجامد از علائم بالينى اين بيمارى است.
وى افزود : افراد با مشاهده اين علائم بايد به پزشك مراجعه كنند تا با دستگاههاى پيشرفته از جمله MRI، از آنها تست شود و در صورت تأييد زير نظر پزشك درمان شوند .
وى با اشاره به اين كه «حرارت بالا»، «بى خوابى» و «گرماى زياد» از علل پيشرفت اين بيمارى است،گفت: دراغلب بيماران نشانه هاى اوليه فروكش و بعد از مدتى به شكل شديدتر مانند سردرد و تشنج بروز مى كند.
رئيس انجمن ام.اس ايران افزود : چون اين افراد دچار تضادهاى روحى و روانى مى شوند، نيازاست كه اول خودشان خانواده و محيط ادارى را در ابتلا به اين بيمارى آگاه كنند تا درصورت بروز حادثه بتوانند اقدامهاى بالينى بيمار از جمله مهيا كردن محيط آرام و خنك، ويك طرف خواباندن تارساندن به اورژانس را انجام دهند.
لطفى با اعلام اين كه ۴۰هزار ايرانى مبتلا به بيمارى ام.اس در كشور شناخته شده اند گفت: از بيماران و ديگر قشرها درخواست مى شود باعضو شدن در انجمن ام.اس علاوه بر تبادل نظر و ارتقاى آگاهى شان شرايط را براى كسب تجارب جهت بهبودى و رد و بدل اطلاعات بين خودشان و دستيابى به دوستان بيشتر فراهم كنند.