گروه بين الملل - مسلمانان ترك از پاپ رنجيده خاطر بودند و رنجش آنان از پاپ همان رنجيدگى مسلمانان ديگر بود.
رنجش از اين كه پاپ در سخنان ماه دسامبرش حرمت عقايد مردمان جهان اسلام را نگه نداشت. پرسشى كه مسلمانان تركيه را به اجتماع خيابانى در مخالفت با سفر پاپ كشاند سؤال بى جواب آحاد انديشمندان جهان اسلام است كه چرا پاپ بى محابا بحث تلازم خشونت و اسلام را دامن زد.
گفته مى شود موضع پاپ درباره اسلام ريشه  در ساليان دور زندگى او دارد. كاردينال يوزف راتزينگر (نام اصلى پاپ بنديكت شانزدهم) زمانى كه رياست «مجمع ايمان كليساى كاتوليك» و سرپرستى امور كليدى صورتجلسه هاى دادگاه هاى تفتيش عقايد واتيكان را برعهده داشت، پاى بندى بى چون و چراى او به ارزش هاى كليساى كاتوليك و معيارهاى سختگيرانه واتيكان زبانزد خاص و عام بوده است.
همگان قبل از آنكه او به مقام پاپى برسد كاردينال راتزينگر را يك روحانى مسيحى محافظه كار مى شناختند، حتى برخى نزديكان او گفته اند كه راتزينگر با تلاش هاى پاپ ژان پل دوم براى گفت وگوهاى بيشتر با جهان اسلام موافق نبود.
اما اين تنها دليل مخالفت ترك ها با سفر پاپ به كشورشان نبود. روز انتخاب او به مقام رهبرى مسيحيت، اين خبر بر صفحه اول مطبوعات آنكارا درج شد كه پاپ جديد يك چهره مخالف تركيه در صحنه اروپاست با اين پيش زمينه بود كه ۲۵ هزارمسلمان اهل تركيه پيش از سفر پاپ، در استانبول گردهم آمدند. در پلاكاردها و بيانيه هاى مسلمانان تركيه بر اين جمله مكرر تأكيد شده بود كه راتزينگر قبل از آنكه جاى ژان پل دوم را بگيرد از مخالفان سرسخت پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا بود. پاپ جديد همچون بسيارى از مسيحيان اين اتحاديه را يك كلوپ مسيحى مى داند. تحمل اين مسأله براى ترك ها سخت بود كه به آن همه موانع سياسى همسانى تركيه و اروپا يك مانع مذهبى هم اضافه شود و رهبر مسيحيت، ورود تركيه مسلمان را به آن اتحاديه جايز نشمارد.
از اين روست كه رسانه هاى تركيه نوشته اند، سفر پاپ يك حركت دلجويانه بود، دلجويى از جهان اسلام در دوره اى كه رياست سازمان كنفرانس اسلامى را يك چهره ترك تبار در دست دارد (احسان اوغلو) و دوم دلجويى از تركيه به اين دليل كه در ميان ملل اسلامى بيشترين رنجش را از پاپ در دل دارند.
علائم و نشانه هاى دلجويى در نخستين گفتار ميزبانان ترك پديدار شد وقتى كه اردوغان خبر داد كه پاپ با پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا موافق است. وى گفت: «پاپ گفته كه آرزو مى كند تركيه به اتحاديه اروپا ملحق مى شود.» رجال سياسى آنكارا خرسند بودند كه حضور رهبر ۱‎/۱ ميليارد مسيحى كاتوليك در تركيه شايد طلسم الحاق اين كشور به باشگاه اروپا را بگشايد. با اين همه، ورود پاپ به آنكارا درميان شديدترين تدابير امنيتى صورت گرفت.
حل نزاع تاريخى تركيه و مسيحيان
گرچه ، برخى ناظران سفر پاپ به اين نقطه از سرزمين هاى اسلامى را حركت آشتى جويانه رهبر مسيحيت با مسلمانان قلمداد كردند اما از ديد تحليلگران پاپ اهداف ديگرى نيز براى سفر خود در نظر گرفته بود. او در اوج نزاع آنكارا با دول اروپايى چون فرانسوى ها بر سر پرونده كشتار ارامنه به اين سفر دست زد. پاپ از عمق تضادى كه ميان تركيه و بخشى از جهان مسيحيت پيدا شده آگاه بود. از همين روست كه برخى ناظران نشانه هاى يك ميانجى گرى را در حركت پاپ مى جويند و اين كه او در سفر خود تلاش ويژه اى براى بازكردن گره نزاع تاريخى تركيه و ارامنه صرف خواهد كرد.
از طرفى پاپ در سفر خود توجه ويژه اى به موقعيت مسيحيان ارتدوكس تركيه دارد. چنان كه او بلافاصله پس از ديدار با احمد نجدت سزر رئيس جمهور به افس رفت جايى كه گفته مى شود مريم مقدس در آنجا زيسته و در همان جا نيز درگذشته است، و به دنبال آن با بارتومولو اسقف اعظم كليساى ارتدوكس ديدار كرد. محافل اسلامى تركيه از اين بخش تحركات پاپ نيز اظهار نگرانى كرده اند. آنها مى گويند تلاش پاپ براى احياى شهرت كليساهايى كه روزى كانون ستيز با مسلمانان بودند ممكن است احساسات ملى گرايى و اسلامى  مردم اين كشور را تقويت كند وخاطرات تلخ گذشته را در حافظه تاريخى مردم اين كشور زنده كند.
بنديكت شانزدهم روز پنج شنبه درميان مسيحيان ارتدوكس در روز سنت اندروى حوارى كه مسيحيت را به آسيا آورد به اميد كاهش اختلافات هزارساله با آنان سخن گفت. بيش از هزار سال پيش كليساى ارتدوكس به دليل اختلاف برسر حاكميت و اقتدار كليسا، از كليساى كاتوليك منشعب شد و راه خود را در پيش گرفت، اما پاپ در شهرى كه مطابق پلاكاردهاى معترضان «تا ابد شهرى اسلامى خواهد بود» به شكوه مسيحيت در قسطنطنيه اشاره كرد و در كنار رهبر
۲۵۰ ميليون مسيحى ارتدوكس هدف خود را براى نزديك كردن پيروان مسيحيت پى گرفت.
پاپ در اين سفر با رهبر ۲۵۰ ميليون مسيحى ارتدوكس ديدار كرد. اين شهر كه پيشتر قسطنطنيه ناميده مى شود قبل از ورود اسلام به آناتولى شهر مسيحى بود و ارزش فراوانى براى معتقدان به اين مذهب داشت، اما با آمدن اسلام انگاره هاى مسيحى از اين شهر رخت بربست و اسلام فضاى آن را آكند.
آيا نگاه پاپ به تركيه تغييركرده؟
در واپسين ساعت هاى حضور پاپ محافل سياسى تركيه همچنان با اين پرسش دست به گريبان بودند كه براستى مواضع پاپ در قبال تركيه تغييركرده است و او حاضر شده تركيه را در باشگاه اروپاى مسيحى ببيند. مبانى تفكر پاپ اين است كه هويت اروپايى، تلفيقى از ايمان مسيحى و فلسفه يونانى است و اين چيزى نيست كه در چهره فرهنگى تركيه يافت شود، پاپ همواره از مردم قاره اش خواسته است كه از هسته هويت خود كه همانا مسيحيت است آگاه شوند. اين تعريف بنديكت از هويت اروپايى بسيار مشكل ساز است.
اينجاست كه شمارى از انديشمندان اسلامى معتقدند كه رهبرى جديد واتيكان براحتى تن به تفاهم با جهان اسلام نخواهندداد و سخن ماه دسامبر پاپ شاهدى بر اين نگرانى است كما اين كه طارق رمضان انديشمند مسلمان در مقاله اى براى مجله تايم نوشت: «آنان نقش مؤثر انديشمندان مسلمانى مانند فارابى، ابن سينا، غزالى و ابن خلدون را در انديشه هاى اروپاييان فراموش كرده اند، اروپايى ساخته اند كه چيزى جز توهم نيست و نسبت به گذشته ها خود را فريفته اند.» از نگاه اين دسته از تحليلگران پيداست كه اروپا امروز بيش از هر چيزى به گفت وگوى صادقانه با خود نياز دارد و پاپ كه نماد مذهب غرب است، در اين باره وظيفه سنگينى دارد كه نقش اسلام در ساخته شدن اروپاى امروز را دريابد.
مذاكرات پاپ در تركيه شايد محك و آزمونى باشد تا روابط ميان اسلام و غرب به درستى مورد ارزيابى قرار گيرد.
على بارداك اوغلو، مدير كل مذهبى تركيه در ديدار با پاپ، نگاه بدبينانه محافل غرب را به خاطر آورد و تأكيد كرد كه اسلام آيين خشونت نيست و معرفى كردن اسلام همچون يك دين خشن مسلمانان را رنجانده است. در اين ديدار بود كه بنديكت شانزدهم ناگزير شد براى اظهارت جنجال برانگيز گذشته اش ابراز تأسف كند. پاپ حتى براى كاستن از بار اين تضاد ديرين به مسجد سلطان احمد در استانبول رفت كه به مسجد آبى معروف است.
از اين منظر شايد نوشته تحليلگر روزنامه فرانسوى فيگارو در خور تأمل باشد كه: «در اين برهه از زمان كه برخورد و تنش ميان تمدن ها و مذاهب به اوج خود رسيده است پاپ نه به عنوان رهبرى روحانى كه به عنوان ديپلماتى حرفه اى به كشورى رفت كه نوك پيكان برخورد اين تنش هاست.»

سفر پاپ در صحنه سياسى تركيه با واكنش ها و بازتاب هاى گوناگون روبرو شد. محافل اسلامى اين كشور چند روز پيش از اين سفر، صداى اعتراض خود را انعكاس دادند. جناح ها و احزاب سياسى تركيه نيز هر كدام در بيانيه هاى خود به دنبال آن بودند تا ترك ها در گفت وگو با رهبر مسيحيان مطالبات و انتقادات خود نسبت به طرف هاى غربى و اروپايى را مطرح كنند. در هر حال، نظرات گروه ها و جريان هاى مختلف در تيترها و عباراتى كه مطبوعات اين كشور برگزيدند نمايان است.
شمارى از رسانه هاى تركيه، سفر پاپ را فرصتى ديدند تا در آن نگاه او و جهان مسيحيت نسبت به اسلام و مسلمانان تصحيح شود. در اين راستا نشريه ينى شفق نوشته است: تركيه به «پاپ» پيام اسلام دين صلح است را خواهد داد. شايد ديدگاه مخالف اين رسانه را «واكيت» نشان داد كه نوشت: «پاپ» ميهمان اجبارى امروز به تركيه مى آيد. ينى شفق در عبارت جذاب ديگرى نوشت: پاپ بدون صليب به آنكارا آمد.
مهمترين ديدار پاپ در تركيه گفت وگو با پاتريك بارتلمئوس رهبر ارتدوكس ها بود . دو روزنامه شاخص تركيه يعنى حريت و مليت نيز تلاش كردند تا از زاويه نگاه مسئولان سياسى - دينى تركيه، سفر پاپ را رصد كنند. حريت از تغيير تصميم اردوغان در آخرين دقايق براى ملاقات با پاپ خبر داد و در همان حال از قول رئيس سازمان امور ديانت تركيه نوشت: «اسلام هراسى را تشديد نكنيد.» مليت نيز اين عنوان را برگزيد كه پاپ دعوت به ديالوگ هست . اما محور ديگرى كه تقريباً همه رسانه ها دنبال كردند اين بود كه انتظار خود از تلاش پاپ براى حل اختلاف با تركيه را گوشزد كردند. راديكال نوشت:
پاپ: جايگاه تركيه در اتحاديه اروپا است.
جمهوريت نيز نگاه خود را چنين روايت كرد: رهبر كاتوليك هاى جهان كه با عضويت تركيه در اتحاديه اروپا مخالفت مى كرد، در آنكارا برخورد متفاوتى داشت. جمهوريت همچنين تأكيد كرد كه رئيس سازمان امور ديانت در ديدار با رهبر كاتوليك هاى جهان از سخنان پاپ عليه اسلام انتقاد كرده است . نشريه زمان نيز هر دو موضوع نگاه پاپ به اسلام و مسأله عضويت در اروپا را مورد توجه قرار داد. بارداك اوغلو رئيس سازمان امور ديانت به پاپ گفت: اسلام دين صلح است. پاپ از عضويت تركيه در اتحاديه اروپا حمايت كرد.