• دكتر عليرضا عرب، پژوهشگر و متخصص اطفال: ميزان «روى» در هر سنى بر سيستم دفاعى بدن، قد و وزن، استخوان ها، پوست و حافظه افراد تأثيرگذار است و در بسيارى از كشورهاى پيشرفته، اقدامات فراگيرى درباره اين عنصر در حال انجام است
• گوشت مصرفى، گندم و نباتات توليدى ما به علت فقر خاك كشور از نظر وجود روى، فاقد ميزان كافى اين عنصر است و كمبود روى در برخى مناطق محروم به ۹۰ درصد مى رسد
• روى در بيش از ۳۰۰ آنزيم بدن دخالت و در DNA و RNA اثر مستقيم دارد و بسيارى از تركيبات بدن، متأثر از روى است
• طرح درمان با روى از ۱۰ سال پيش در نيشابور آغاز شده است و در سال هاى آتى شاهد نتايج آن كه افزايش ميانگين قد و حافظه مردم است خواهيم بود
گروه اجتماعى - كمبود «روى» در تمامى سنين بسيار شايع شده است، به طورى كه در برخى نقاط محروم كشور ۹۰ درصد مردم كمبود روى دارند.
دكتر عليرضا عرب، متخصص اطفال در
گفت و گو با «ايران» اهميت وجود مقدار كافى «روى» در بدن را برمى شمارد و مى گويد: «روى، عنصرى حياتى است و نقش مهمى در سيستم دفاعى و سلامت همه اعضاى بدن دارد. با اين وجود هرچند در بسيارى از كشورها درباره اين موضوع كارمى شود اما در كشور ما چندان موردتوجه قرارنگرفته است.
دكتر عرب در اين باره كه آيا براى جبران اين كمبود دركشور فعاليتى صورت گرفته است يا نه، مى گويد: «كارهايى انجام شده است. ما از ۱۰ سال پيش در اين زمينه پژوهش ها وفعاليت هايى انجام داده ايم و مقاله هايى به چند همايش سراسرى ارائه كرده ايم كه پذيرفته و ارائه شده است. اما لابد اگر از خارج مى آمديم و اين موضوع را مطرح مى كرديم، آن را جدى تر مى گرفتند. فعلاً صداى ما به كسى نمى رسد.»!
دكتر عرب با اشاره به اينكه تجويز ويتامين D و A و آهن در كشور جاافتاده و مردم كم و بيش به اهميت آنها پى برده اند، مى گويد: «ميزان روى، در هر سنى در بدن بر سيستم دفاعى بدن، قد و وزن، استخوانها، پوست و حافظه افراد تأثيرگذار است.
به همين خاطر در كشورهايى ازجمله كانادا، چين، كشورهاى اروپايى و برخى كشورهاى آفريقايى به اين موضوع توجه شده و تحقيقات و اقدامات فراگيرى درباره اين عنصر درحال انجام است.»
به گفته او مجموع ميزان روى در بدن انسان دو گرم است.
<۴۰ درصد خاك كشور زير خط فقر روى
دكتر عرب مى گويد: «۴۰درصد خاك هاى ايران، ازنظر وجود روى، زير خط فقر است. كودهايى كه در كشور مصرف مى شود، نيز فاقد روى است. درحالى كه كودهاى موردتأييد در بسيارى از كشورها بايد ۳ درصد روى داشته باشد.
به اين ترتيب، گندم و نباتات از روى كافى برخوردار نيست.
زنجيره كمبود روى به همين جا ختم نمى شود. گوشت مصرفى ما نيز به خاطر استفاده حيوانات اهلى از علوفه هايى با روى كم، اين عنصر حياتى را به مقدار كافى ندارد. بنابراين بدن اغلب مردم نيز به علت استفاده از غلات، حبوبات و گوشت كم روى، كمبود روى دارد.
< كمبود روى در برخى مناطق محروم به ۹۰ درصد مى رسد
براساس تحقيقات انجام شده در استراليا، ۶۷ درصد مردان و ۸۳ درصد زنان كمبود روى دارند.
دكتر عرب درباره اين آمار مى گويد: «براساس نتايج تحقيقاتى كه در همايش تغذيه ايران در سال ۷۸ ارائه شد، نيمى از دانش آموزان مقطع راهنمايى دچار كمبود روى بودند. اين آمار در برخى نقاط محروم به ۹۰ درصد هم مى رسد. همچنين آمار جهانى نشان مى دهد ۸۲ درصد زنان باردار در دنيا كمبود روى دارند.»
او درباره كاركرد روى در بدن گفت: «روى در بيش از ۳۰۰ آنزيم بدن دخالت و در DNA و RNA اثر مستقيم دارد. هورمون رشد، انسولين، تيروئيد، تستسترون و بسيارى ديگر ازتركيبات بدن، متأثر از روى است. روى علاوه بر اينكه در افزايش قد و وزن تأثير دارد، در حافظه افراد نيز اثرگذار است.»
دكتر عرب مى گويد: «كمبود روى در زنان باردار موجب كمتر شدن وزن جنين ازحدطبيعى، كوچكترشدن دور سر و كوتاه قدتر شدن نوزاد مى شود. زايمان زودرس و سقط جنين در بين زنان باردار كه كمبود روى دارند، بيشتر است.»
او با تأكيد بر اثرات شناخته شده كمبود روى مى گويد: «دادن آهن به زنان باردار از سال هاى گذشته جاافتاده است، اما باتوجه به اثرات كمبود روى، درمان با دادن روى به ويژه به اين گروه از جامعه، هنوز شناخته شده نيست.
دكتر عرب خاطرنشان مى كند: «روى دراكثر موادغذايى وجودندارد. در گوشت، جگر و تخم مرغ، مقاديرى هست اما قشرى از جامعه به خاطر فقر، توان خريد و مصرف اين مواد را به اندازه كافى ندارند.»
او با يادآورى اثر كليدى روى بر حافظه وضريب هوش مى گويد: «وقتى امكان افزايش ضريب هوش كودكان با درمان به موقع هست، چرا اين كار را نكنيم؟»
به گفته دكتر عرب، نوزادان و كودكان معمولاً به دو طريق تحت درمان كمبود روى قرار مى گيرند. روى به مقدار لازم هم به مادران داده مى شود، هم به نوزادان پس از سه ماهگى.
اما در نوزادان نارس، اين اقدام از همان روزهاى اول شروع مى شود تا هم رشد آنان بهتر شود و هم قدرت دفاع بدن آنان افزايش يابد.
مصرف ميزان لازم از روى موجب كاهش دفعات بيمارى كودكان و دچارشدن آنان به سرماخوردگى و اسهال و استفراغ مى شود.»
دكتر عرب مى گويد: «اگر براى فرد بسترى در بيمارستان، درمان كمبود روى نيز انجام شود، دوره بيمارى اش كوتاهتر خواهدشد.»
او با اشاره به اينكه ميزان روى در پانكراس افراد سالم دوبرابر مقدار روى در افراد ديابتى است و مقدار روى در پلاسماى افرادى كه دچار سكته قلبى شده اند، كمتر از افراد عادى است، تأكيد مى كند: «ردپاى كمبود روى را در بسيارى از بيمارى ها و مشكلات سلامتى مى توان يافت.»
دكتر عرب به موارد ديگرى نيز اشاره مى كند: «نتايج پژوهشى نشان داد مصرف روى در يك گروه از مردان كه مشكل نابارورى داشتند موجب شد، حدود نيمى از آنان درمان شوند. مصرف روى در بهبود بيمارى هايى مثل زخم معده مزمن، آلزايمر و مالاريا تأثيردارد.
روى حتى دوره بيمارى سرماخوردگى را كاهش مى دهد. نتايج پژوهش ها نشان داده مقدار روى در گلبول سفيد افرادى كه دچار سرطان خون هستند، كمتر است.
روى در رشد و استحكام مو و بهبود پوست تأثير دارد و از بروز خستگى زودرس جلوگيرى مى كند يا از آن مى كاهد.»
< بسيارمحدود
دكتر عرب تأكيد مى كند: «سنجش ميزان روى به تجهيزاتى نياز دارد. اين امكان در كشور ما كافى نيست و اين كار در آزمايشگاه هاى محدودى انجام مى شود.ميزان روى در بدن اگر حتى به دو تا سه برابر مقدار لازم افزايش يابد، هيچ عوارضى ندارد يا عوارض آن، به قدرى ناچيز است كه مى توان ناديده گرفت.
مقدار مصرف سولفات روى براى نوزادان پس از سه ماهگى نيم درصد، كودكان تا دوسال يك درصد و كودكان تا ۷ سال ۳درصد است. اما به طوركلى، بدن انسان به ازاى هر كيلوگرم وزن به يك ميلى گرم روى نياز دارد.»
<يك طرح پايلوت: درمان با روى در نيشابور
دكتر عرب كه ساكن در مشهد است، مى گويد: «شايد درتهران كمتر با اين موضوع آشنا باشند، اما در استان خراسان و در نيشابور، از ۱۰ سال پيش طرح درمان با روى را آغاز كرديم. اين طرح، پس از ۱۰ سال در اين منطقه جاافتاده است و در۱۰ سال آينده شاهد نتايج آن خواهيم بود.»
به گفته دكتر عرب، در ۱۰ سال آينده، ميانگين قد، وزن و حافظه مردم در اين منطقه افزايش خواهديافت.»
< پيگيرى نمى شوند
دكتر عليرضا عرب با اشاره به اينكه مقالاتى با موضوع روى به چند همايش ازجمله همايش تغذيه اطفال ارائه كرده است، گفت: «در اغلب كشورهاى خارجى، دولت و وزارت سلامت آن كشور، در تمامى همايش هاى مربوط به سلامت نمايندگانى دارند. اين نمايندگان طرح ها و پژوهش هاى ارائه شده را پيگيرى مى كنند تا به مرحله اجرا برسد يا از آنها به نحواحسن استفاده شود. اما در كشور ما طرح ها و مقالات تنها در همايش ها ارائه و اغلب پس از آن فراموش مى شود.
او تأكيد مى كند: «درمان با روى بايد مثل آهن يارى يا دادن ويتامين AD كار شود و در جامعه جابيفتد. براى شروع، مى توان از غنى كردن شير كه در مدارس توزيع مى شود، شروع كرد. اين مسئوليتى است كه در قبال سلامت جامعه برعهده همه است.»