رهبر معظم انقلاب اسلامى در ديدارى كه در ماه هاى اخير با دانشگاهيان داشتند، تبديل ايران به قدرت علمى دنيا در ۵۰ سال آينده را مورد تأكيد قرار دادند. هر چند دستيابى به اين هدف مشقت ها و برنامه ريزى هاى دقيقى را مى طلبد اما به طور حتم امكان پذير خواهد بود. مى توان آرمان ها را به واقعيت تبديل كرد اگر ...

وزير علوم:
ارجحيت مديريت پژوهش بر بودجه هاى پژوهشى

محمد مهدى زاهدى در پاسخ راهكارهاى دستيابى ايران به قدرت علمى دنيا در ۵۰ سال آينده به بودجه هاى پژوهشى اشاره مى كند و مى گويد : بودجه هاى پژوهشى دانشگاه هاى كشور در سال جارى افزايش قابل توجهى يافته اما سهم پژوهش از توليدات ناخالص ملى حكايت ديگرى را رقم زده است. نگاه من به وضع بودجه هاى پژوهشى كل كشور انتقاد آميز است. متأسفانه در بحث بودجه هاى پژوهشى از برنامه چهارم توسعه عقب تر هستيم. سهم پژوهش از توليدات ناخالص ملى به جاى ۱‎/۲ درصد ۰‎/۴۷ درصد است كه جاى تأسف دارد. رهبر معظم انقلاب نيز همگام با تأكيد بر اوج گرفتن جايگاه علمى ايران در ۵۰ سال آينده، به شدت از وضع موجود بودجه هاى پژوهشى انتقاد كردند. مقام معظم رهبرى صريحاً به دولت تذكر داده اند در بحث بودجه هاى پژوهشى كل كشور غير قانونى عمل شده است. خوشبختانه دولت نيز در صدد رفع مشكلات بودجه هاى پژوهشى برآمده است. عزم ما بر اين است تا پايان برنامه چهارم به اقتصاد مبتنى بر دانش دست يابيم. در اين زمينه شوراى عالى علوم، تحقيقات و فناورى بايد به گونه اى عمل كند كه دانشجويان به اين باور برسند كه در زمينه استعداد هيچ گونه كمبودى ندارند .اگر چه جدى گرفتن سرانه پژوهش مهم و ضرورى بوده اما مهمتر از آن مديريت تحقيقات است و بايد شوراى عالى علوم، تحقيقات و فناورى به اين مهم توجه جدى داشته باشد. ۳ درصد از بودجه وزارت علوم به پژوهش اختصاص يافته و به طور قطع اعتبار محدودى است اما نحوه هزينه كردن اين بودجه نيز بسيار مهم است.
اگر بسترهاى لازم در جهت بهره مندى از اين استعدادها فراهم شود به طور قطع خيلى زودتر از موعد مقرر چشم انداز ۲۰ ساله به اهداف علمى خواهيم رسيد. مكمل اين طرح توسط مقام معظم رهبرى در قالب چشم انداز ۵۰ ساله مطرح شده است كه در آن به گونه اى برنامه ريزى خواهد شد تا ايران در ۵۰ سال آينده به يكى از قطب هاى علمى بين المللى تبديل شود.
رئيس كميسيون آموزش مجلس:
ضرورت تحول در آموزش و پرورش
دكتر على عباسپور تهرانى فرد رئيس كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شوراى اسلامى در اين زمينه مى گويد : ارتقاى كمى و كيفى دانشگاه ها براى دستيابى به قدرت علمى برتر دنيا در ۵۰ سال آينده ضرورى است. لزوم تربيت نيروى متخصص كافى براى حركت چرخ هاى علمى كشور به اثبات رسيده است و با توجه به اين كه دانشگاه ها مهد تربيت چنين متخصصانى هستند، توجه به مراكز آموزش عالى از اهميت ويژه اى برخوردار است.
تحقيقات كشور پارامتر ديگرى است كه براى تحقق اهداف علمى كشور بايد به آن توجه ويژه شود. مهمترين معضل در تحقيقات كشور، ضعف مديريت تحقيقات است. ايجاد هماهنگى ميان ارگان هاى مختلف، اولويت بندى پژوهش ها و ترغيب پژوهشگران به تحقيق بر اساس نيازهاى كشور از فوايد مديريت قوى در تحقيقات است. در اين زمينه راهكارهاى قانونى ايجاد شده و به همين دليل نيز وزارت آموزش عالى به وزارت علوم، تحقيقات و فناورى تغيير نام يافت. شوراى عالى علوم، تحقيقات و فناورى نيز در اين راستا شكل گرفت.
اعتبارات پژوهشى نيز از اهميت بسزايى در توسعه علمى كشور برخوردار است. براى دستيابى به اهداف بايد به رقم ۳ درصد توليد ناخالص ملى براى پژوهش برسيم. بايد در سال هاى آينده سهم پژوهش را از توليدات ناخالص ملى افزايش دهيم. متأسفانه در طول ۳ برنامه گذشته به خوبى عمل نكرده ايم و نتوانسته ايم اين رقم را به بالاتر از ۶۵ ‎/. درصد توليد ناخالص ملى برسانيم. در حالى كه در كشورهاى توسعه يافته اين رقم بالاى ۵ درصد است. هزينه كردن اعتبارات تحقيقاتى در جهت نيازهاى كشور همان مديريت صحيح پژوهش است كه بايد در كشور براى آن تصميم گيرى شود.
ارتباط مراكز علمى با صنعت نيز از درجه اهميت بالايى برخوردار است. بدون ارتباط صحيح متخصصان دانشگاهى با صنايع نمى توان به آينده علمى كشور اميد داشت. ايجاد يك ارتباط تنگاتنگ و منسجم بين دانشگاه ها و صنايع ضرورى است. در حال حاضر دانشگاه ها به فعاليت خود مشغولند و صنايع نيز على رغم راهكارهاى پيش بينى شده هنوز به دانشگاه ها نزديك نشده اند. ما نياز به عزم ملى در مديران كشور داريم تا تحقيقات به سمت دانشگاه ها سوق داده شوند و از پتانسيل متخصصان در صنعت استفاده شود.
تعامل مثبت و تنگاتنگ با مجامع علمى دنيا نيز در پيشبرد اهداف علمى كشور و دستيابى به جايگاه رفيع علمى دنيا ضرورى است. ما بايد در صحنه هاى علمى دنيا حاضر باشيم و از آخرين دستاوردهاى علمى در كشور بهره گيريم. با تأكيد بر تمامى موارد مذكور، بايد به آموزش و پرورش هم نگاهى جدى داشت زيرا زير بناى توسعه علمى كشور آموزش و پرورش است. آموزش و پرورش ما بايد با تحول به آموزش عالى كشور نزديك شود. بنابراين دگرگونى در آموزش و پرورش ضرورى است.

معاون پژوهشى وزارت علوم:
صعود با جلوگيرى از سقوط پژوهش

منصور كبگانيان - معاون پژوهشى وزارت علوم نيز در زمينه دستيابى ايران به قدرت علمى دنيا در ۵۰ سال آينده مى گويد : دورنماى پژوهشى و علمى كشور درخشان است. در سال هاى اخير تعداد پژوهشگاه هاى كشور گسترش قابل توجهى داشته است. ضمن اين كه ۱۴۰ مركز تحقيقاتى بخش خصوص نيز به طور بى سابقه اى از وزارت علوم مجوز دريافت كرده اند. در راستاى دستيابى به قدرت علمى منطقه در وهله اول و سپس قدرت علمى دنيا، تشكيل شبكه مؤسسات پژوهشى در حوزه هاى اولويت دار مانند فناورى زيستى و فناورى نانو را مدنظر قرار داده ايم. سند علمى كشور نيز ترسيم مى شود تا بتوانيم به افق هاى بسيار ايده آل دست يابيم.
اما در بخش پژوهش انتقادات بسيارى وجود دارد. بودجه هاى پژوهشى در انتهاى برنامه بايد به ۲ درصد توليد ناخالص ملى و يك درصد درآمدهاى شركت هاى خصوصى برسد. با توجه به اين موضوع بايد در سال جارى ۱‎/۲۵ درصد توليد ناخالص ملى به پژوهش اختصاص يابد اما در حال حاضر تنها يك سوم از اين رقم اختصاص يافته است. مقام معظم رهبرى نيز اعلام كرده اند، ۴۵ ‎/.درصد توليد ناخالص ملى سهم پژوهش كل كشور برنامه ريزى شده است. بررسى هاى ما نيز نگران كننده است و كمتر از اين ميزان را برآورد مى كند. با توجه به اين كه مقام معظم رهبرى تأكيد داشتند پايين آمدن بودجه هاى پژوهشى خلاف قانون است، در متمم بودجه به اين موضوع توجه شده است. چاره اى نيز جز افزايش بودجه هاى پژوهشى وجود ندارد. اگر اين افزايش صورت نگيرد در زمينه پژوهش سقوط خواهيم كرد. خوشبختانه با نگاه مثبت رئيس جمهورى به اين موضوع، در سومين جلسه شوراى عالى علوم، تحقيقات و فناورى افزايش۲ ‎/. درصدى بودجه هاى پژوهشى از توليد ناخالص ملى علاوه بر وضع موجود و تجميع بودجه هاى تحقيقاتى سال ۸۶ در قالب رديف بودجه مستقل زير نظر رياست جمهورى به تصويب رسيد.
آنچه در دستيابى به قدرت علمى برتر اهميت دارد، آموزش پژوهش محور در كشور است. ضمن اين كه مديريت پژوهشى كشور بايد هدفمند شود.
تهيه نقشه جامع علمى كشور يكى از مطالبات درست مقام معظم رهبرى است و تهيه اين نقشه لازمه دستيابى به قدرت علمى برتر دنيا در ۵۰ ساله آينده است. براى كار جدى در اين زمينه شوراى عالى علوم، تحقيقات و فناورى دست به كار مى شود و در قالب اوليه اى به نام سند توسعه علمى كشور آذر ماه ارائه مى شود و به مراجع ذى ربط ارجاع داده مى شود. ضمن اين كه لازم است تمامى وزراى كشور در زمينه علوم و فناورى بر اساس دستورات رهبرى عمل كنند.

معاون پژوهش و فناورى وزارت بهداشت:
لزوم حاكميت سيستم ارزشيابى تحقيقات

دكتر حسين ملك افضلى - معاون تحقيقات و فناورى وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى بر ضرورت تعيين شاخص هاى دقيق براى تعيين اعتبارات تحقيقات اشاره مى كند ومى گويد : سيستم ارزشيابى بايد بر تحقيقات كشور حاكم شود تا مراكز در مقابل اعتباراتى كه دريافت مى كنند پاسخگو باشند. حقوق پژوهشگران نيز در آينده علمى كشور بسيار مهم است. حقوق محققان در اختراعاتى كه به ثبت مى رسانند بايد رعايت شود و به همين منظور لازم است مقررات مناسبى در اين خصوص تدوين شود و با الحاق به قوانين بين المللى از حقوق ايرانيان در همه جاى دنيا دفاع كرد.
بنياد ملى نخبگان نيز در توسعه علمى كشور نقش قابل توجهى خواهد داشت. فرمايشات رهبرى نسبت به بنياد ملى نخبگان حاكى از كم كارى هاى اين بنياد بود. يافته هاى ما از اين بنياد تنها وابسته به شنيده ها بود، اين نشان مى داد فعاليت خاصى در بنياد صورت نمى گيرد اما پس از فرمايشات رهبرى، احكامى را مشاهده مى كنيم كه نشان مى دهد كم كارى ها در حال جبران است. فعاليت اين بنياد مى تواند در پيشبرد اهداف كشور براى دستيابى به جايگاه رفيع علمى در سند چشم انداز بيست ساله و سپس ۵۰ ساله مؤثر باشد.
يكى ديگر از مواردى كه براى تحقق ارتقاى علمى كشور مؤثر است كاهش بوروكراسى هاى ادارى در بخش پژوهش است. دير رسيدن مواد اوليه و بوروكراسى هاى ادارى پيچيده از مهمترين مشكلات محققان است. تجهيزات نياز به ارز خارجى دارند و اگر ارز كافى وجود داشته باشد مى توان به موقع تجهيزات را خريدارى كرد تا از فرسوده شدن آنها جلوگيرى كرد. اگر براى يك آزمايش به مواد اوليه اى نياز باشد كه بخواهيم آن را از خارج كشور وارد كنيم پس از درخواست و طى مراحل قانونى، مدت ها در گمرك مى ماند و خيلى دير ترخيص مى شود، برخى مواقع آنقدر در گمرك مى ماند كه تاريخ مصرف آن مواد مى گذرد و ديگر نمى توان از آن استفاده كرد.
اما در بخش تحقيقات ضعف بودجه داريم. براى دستيابى به جايگاه علمى مناسب در دنيا بدون توجه به بودجه هاى پژوهشى غيرممكن است. بودجه پژوهشى سال جارى كاهش پيدا كرده و درصد آن نيز نسبت به توليد ناخالص ملى به شدت افت كرده است. با وجود اين كه بودجه دانشگاه ها افزايش يافته اما نكته مهم اين است كه تا سال گذشته دانشگاه ها يارانه ارزى داشتند ولى امسال اين بودجه حذف شده است. پژوهش هاى پايه نياز به تجهيزات و امكانات بسيار گران قيمت دارد و براى اين كه بتوانيم كارهاى مهمى انجام دهيم كه بتواند در دنيا سرآمد باشد نياز به دستگاه هاى بسيار پيشرفته داريم و تأمين تجهيزات روزآمد مراكز تحقيقاتى نيازمند تخصيص بودجه ارزى مناسب است.