با روى كار آمدن دولت نهم، در حوزه هاى مختلف ساختارى كشور، تغييراتى پديد آمد. دامنه اين تغييرات در به كارگيرى نيروهاى جوان در ساختار مديريتى با رويكردهاى مختلف آغاز شد. اين رخداد در بدو امر در چينش وزيران كابينه صورت گرفت، اما اتفاق مهم ديگر مشاوران جوان رياست جمهورى بودند كه يك صندلى در كابينه به آنان اختصاص يافت و اعضاى اين گروه در وزارتخانه ها و سازمان هاى دولت مستقر شدند. در گفت وگويى با محمدرضا محمدخانى، دبير شوراى مشاوران جوان رياست جمهورى ، حواشى و زواياى اين موضوع را بيشتر بررسى مى كنيم.
براى شروع بگوييد ايده مشاوران جوان از كجا شكل گرفت؟
ايده مشاوران جوان يكى از ابتكارهاى دكتر احمدى نژاد در شهردارى تهران بود. در شهردارى تهران اين گروه از شمارى از جوانان نخبه تشكيل شد.
در زمان شهردارى تهران چه فعاليت هايى برعهده گروه مشاوران جوان بود؟
يك تعريف كلى براى وظايف مشاوران جوان شهردار تعريف شده بود كه دكتر احمدى نژاد خواسته بود؛ فضايى براى ارتباط مستقيم با جوانان ايجاد شود و از اين راه حرف ها، طرح ها و برنامه هاى نو و بديع به بدنه برنامه ريزى شهردارى وارد شود و از طرفى قشرى از جوانان توانمند، كارآمد، متعهد و متخصص به بدنه عملياتى شهردارى براى برعهده گرفتن كارهاى اجرايى وارد شوند. يك تعريف و تقسيم بندى هم براساس همين خواسته رئيس جمهور در گروه انجام شده بود. يعنى هر يك از اعضا وظيفه اى در حوزه اى خاص برعهده گرفتند. اين حوزه ها شامل بخش حقوقى، برنامه ريزى، مشاركت هاى مردمى جوانان و گروه هاى دانشجويى، رسانه اى و فرهنگى بود. همه اين موارد را رئيس گروه مديريت مى كرد ولى حوزه هاى فعاليت اعضا به صورت تخصصى تفكيك شده بود.
به جزئيات بيشتر بپردازيم. مثلاً در حوزه برنامه ريزى چه فعاليتى انجام مى شد؟
در اين رابطه دو نفر از اعضاى گروه روى برنامه پنجساله و برنامه بلندمدت شهردارى كار مى كردند.
يعنى بخش ديگرى در شهردارى وجود نداشت كه روى اين موضوع كار كند؟
اساساً مسأله اى را عنوان كنم، در شهردارى همه بخش ها تعريف شده بود. همانطور كه هم اكنون در دولت همه بخش ها وجود دارد، منتها آنچه به عنوان وظيفه مشاوران جوان تعريف مى شود، ورود به اين مباحث است. به دليل اين كه اولاً اين ايده ها و حرف هاى نو و جديد مكمل آن برنامه ها باشد. دوم تحرك بالاى جوان و انرژى اى است كه براى ايجاد حركت سرعت مجموعه رابالا مى برد و بعد اين كه حلقه ارتباطى با مجموعه هاى جوانان در كشور و شناخت و انتقال نيازهاى روز آنها به مجموعه است. در جاهايى هم كه كارى زمين مانده اين كار انجام مى شود كه حالا در ادامه اگر لازم شد مى گويم. در بسيارى موارد كارهاى زمين مانده اى هست كه همين جوانان مى توانند آن را به سرانجام برسانند و اين طور هم نيست كه بگوييم همه كارها به دست متوليان آن درست و صحيح انجام مى شود و از طرف ديگر وجه بسيار مهم اين است كه وقتى ويژگى هاى جوانان در كنار تجربه كادر قبلى قرار مى گيرد علاوه بر بالابردن برآيند كار، جوانان را عنوان مديرى كارآمد آماده حضور بعدى در اين عرصه ها مى كند. يعنى همان وجه كادرسازى و تربيت نيروى انسانى متناسب با هر جايگاه، كه اين مسأله در كشور ما لااقل در بخش هاى اصلى به فراموشى سپرده شده بود.
تعامل مجموعه با گروه هاى دانشجويى و تشكل هاى غيردولتى جوانان چگونه بود؟
در تعامل با گروه هاى دانشجويى و تشكل ها دو محور عمده دنبال مى شد، يك محور حمايت از برنامه ها و طرح هاى آنان كه به صورت حمايت هاى مادى و معنوى بود. محور ديگر، شناسايى جوانان متخصص و كارآمد براى جذب در بدنه اجرايى شهردارى. البته بحث ديگرى هم كه دنبال مى شد شناسايى و معرفى گروه هايى از جوانان بود كه مى توانند به عنوان كارشناس پروژه هاى كوچك شهرى و يا برنامه هاى فرهنگى فعاليت كنند.
در حوزه فرهنگى چطور؟
در مباحث فرهنگى چون آقاى بذرپاش مشاور رئيس سازمان فرهنگى هنرى شهردارى در امور جوانان بود كمى فعاليت ها بيشتر و در سطح هاى مختلفى پيگيرى شد. يعنى چند فرهنگسرا از ميان جوانان معرفى و منصوب شدند كه عملاً رئيسان فرهنگسراهاى اصلى بودند كه عملكرد مثبتى داشتند. «پژوهشكده جوان» براى دوره زمان مشخصى ايجاد شد كه در آن بر روى برنامه جامع فرهنگى تهران و بيشتر در حوزه فرهنگ عمومى كار مى شد كه دوره پژوهشكده پس از تدوين طرح تمام شد. در سطح كارشناسى هم نيروهاى جوان در بخش كارشناسى فرهنگى و فرهنگسراها وارد شدند و برخى گروه ها و تشكل هاى جوانان هم كه طرح هايى در حوزه فرهنگى داشتند براى اجرا به فرهنگسراها معرفى مى شدند.
چندنفر از طريق مشاوران جوان به شهردارى وارد شدند؟
در بخش سازمان فرهنگى حدود ۴۰ـ۳۰ نفر و در بخش مناطق هم حدود سيصدنفر وارد شدند. بعضى از اين ها شهردار ناحيه شدند، بعضى كارشناس بخش هاى مختلف شهردارى ، بعضى رئيس فرهنگسرا و برخى هم كارشناس فرهنگى شدند. در حوزه ستاد شهردارى وضع به همين منوال بود.
ورود اين افراد از چه طريق بود؟ و تا چه اندازه بازدهى داشتند؟
سيستم گزينش براساس صلاحيت هاى فردى، اخلاقى ، تخصص و تحصيلات بود. سابقه اجرايى آنها در حد همان دانشگاه يا جاهاى ديگر بود. بعد هم دوره هاى آموزشى فشرده شروع مى شد. ضمن اين كه اينها از سطح هاى پايين تر شروع مى كردند و باسلسله مراتب ادارى بالا مى آمدند و اين طور نبود كه كسانى از بيرون بيايند و مستقيم بروند و مديريت هاى بالا را برعهده بگيرند. بالاى نوددرصد آنها هنوز هم در شهردارى هستند و اكثر آنها هم رشد داشته اند. دو نفر از آنها هم اكنون شهردار منطقه هستند؛يعنى يكى از ۵۰مدير ارشد شهردارى، كه متوسط سنى آنها ۲۷ سال است. اين كه مى گويم تربيت نيروى انسانى و كادرسازى معناى آن اين نيست كه ما كسى را وادار كنيم در خلأ و در محيطى ايزوله درس بخواند بعد او را بفرستيم بورسيه خارج بعد بيايد رئيس يك مجموعه اى بشود فرد مراحل را بايد صحيح و اصولى پيش ببرد، آنگاه به مجموعه اجرايى وارد شود. در حوزه هاى كلان هم به عنوان مشاور در كنار مديريت كلان كشورى علاوه بر فعاليت هايى كه براى كمك به مجموعه براى او تعريف مى شود نگاه كلان نگر و جامعى پيدا كند كه بعداً اگر قرار شد مسئوليتى برعهده بگيرد نگاهش بخشى نگر نباشد.
حتماً اين تجربه در رياست جمهورى هم تكرار شد؟
در رياست جمهورى اين تجربه ملاك قرار گرفت. چرا كه اين اتفاق كه توانسته بود در شهردارى تأثير بالايى بگذارد و از طرفى نوع نگاهى كه دكتر احمدى نژاد به مقوله جوانان دارد موجب شد در رياست جمهورى اين موضوع به صورت فراگيرترى دنبال شود و مسئول گروه هم از طرف رئيس جمهور مأمور جذب و گزينش مشاوران وزيران شدند.
همزمان وقتى كه دكتر احمدى نژاد مشغول چينش كابينه بودمسئول گروه هم كارهاى مشاوران جوان را دنبال مى كرد.
گروه مشاوران جوان رياست جمهورى چه تفاوت هايى با زمان شهردارى پيدا كرد؟
اساساً اين گروه در رياست جمهورى تفاوت ماهوى با زمان شهردارى پيدا كرد. يكى اين كه در شهردارى براى معاونان يا شهرداران مناطق، مشاور جوان معرفى نشده بود و مشاوران صرفاً گروهى در مركز بودند ولى در رياست جمهورى ساختار جديدى برايشان تعريف مى شد و كار گستردگى زيادى پيدا مى كرد. اختلاف موضوعى وزارتخانه ها كار جذب و گزينش را سخت تر مى كرد. از طرفى پس از معرفى مشاوران وزير آنها بايد توانايى مديريت امر پيچيده چند وجهى را مى داشتند يعنى هم بتوانند در سطح مشاوره وزير با وظايف تخصصى وزارتخانه آشنايى داشته باشند هم توانايى راه اندازى مديريت حوزه مشاوران جوان وزارتخانه را داشته باشند و هم اين كه كار گروه هاى تخصصى راه بيندازند و ضمن ارتباط با بدنه اجتماعى جوانان بتوانند ساز و كارآن را تعريف كنند. يعنى به صورت فشرده ويژگى هاى اوليه يك مدير كلان كشورى را داشته باشند.
در اجرا، همانند شهردارى عمل مى شد؟
تفاوت بعدى اين بود كه بسيارى از مسائلى كه مشاوران جوان با آن مواجه مى شدند در زمان شهردارى شناخته شده بود و در رياست جمهورى از همان ابتدا بايد براى آن برنامه و روش اجرايى تدوين مى شد و از به وجود آمدن برخى مشكلات پيشگيرى مى شد. بنابراين گروهى در ستاد حوزه مشاوران جوان مشغول تدوين اين برنامه شدند و مطالعات اوليه مفصلى انجام شد.
محتواى اين برنامه چه چيزهايى بود؟
طرح ساختار حوزه ستادى، دستورالعمل اجرايى ، رئوس برنامه ها و وظايف مشاوران جوان، تعيين حوزه هاى عملياتى و برنامه زمان بندى، سرفصل هاى نظام جذب و گزينش و ارزيابى عملكرد و پيش نويس آيين نامه داخلى شوراى مشاوران جوان رياست جمهورى و نيز چشم انداز ده ساله مشاوران جوان.
كدام يك از اين برنامه ها اجرايى شد؟
بخشى كه روش كارى بود و تشريح چرايى وجود اين مشاوران كه در هر مقطعى كه نياز بود از آنها استفاده مى شد. در بخش دستوالعمل ها و آيين نامه ها، آيين نامه داخلى شوراى مشاوران جوان رياست جمهورى در اين شورا تصويب شد كه تاكنون حدود بيست جلسه از شورا و برخى كميسيون هاى آن برگزارشده است.
درحقيقت اين شورا مدل هيأت دولت شده است؟
ساختار مشاوران مشابهت زيادى با هيأت دولت دارد، ولى مواردى كه بررسى و تصويب مى شود متفاوت است. در هر جلسه هيأت دولت تعداد زيادى مصوبه كه قبلاً در كميسيون ها و وزارتخانه ها بررسى شده است، بررسى نهايى مى شود. ولى در شوراى مشاوران جوان بيشتر مسائل مشاوران در وزارتخانه ها وسازمان هاى مربوطه همراه گزارش اخبار و فعاليت ها تبادل و بررسى مى شود.
هماهنگى طرح هايى كه در حوزه ستادى تدوين شده و يا به صورت متمركز اجرا مى شود و يا به طور مشترك با چند وزارتخانه و يا طرح هايى كه در شورا تصويب مى شود كه همه اين مشاوران در محدوده وزارتخانه يا سازمان خود برگزارمى كنند.
تصميم گيرى و جمع بندى برخى گزارش ها و طرح هاى پيشنهادى براى ارائه به رئيس جمهور است و در هر جلسه از شورا هم يكى از وزيران يا رئيسان سازمان هاى وابسته به رياست جمهورى مى آيند و درباره مسائل مرتبط با آن ها بحث و تبادل نظر مى شود.
بازه زمانى اين جلسات چگونه است؟
هر هفته، يك جلسه. البته گاهى اوقات هم كه مسأله خاصى بوده، هفته اى بوده كه برگزارنشده است.
كميسيون ها هم خودشان برنامه زمانى تنظيم مى كنند؛ اگر طرحى را بخواهند به سرعت بررسى كنند تا ۳ جلسه در هفته هم داشته اند ولى معمولاً هر دو هفته يك جلسه دارند.
اين كميسيون ها چند تا هستند؟
كميسيون ها ۶ تا هستند ولى تاكنون سه كميسيون آنها تشكيل شده است. كميسيون فرهنگى آموزشى، كميسيون سياسى دفاعى و كميسيون امور زيربنايى صنعتى و محيط زيست. همچنين كميسيون لوايح، كميسيون رفاه و اموراجتماعى و كميسيون اقتصادى كه به طور مشترك با كميسيون زيربنايى تشكيل جلسه مى دهند.
اعضاى اين كميسيون ها چه كسانى هستند؟
مشاوران جوان وزارتخانه ها و دستگاه هايى كه حوزه تخصصى آنها متناسب با كميسيون است. در بعضى كميسيون ها كارشناسان ديگرى هم داريم كه البته كم هستند.
در اين كميسيون ها چه كارى انجام مى شود؟
طرح هاى پيشنهادى مشاوران بررسى و نتايج آن براى رئيس جمهور ارائه مى شود، يكى ديگر از كارها هم كه مهم تر است، بررسى موضوع هاى بين بخشى و بين وزارتخانه اى است كه به صورت معضل وجوددارد و تلاش مشاوران در اين جهت است كه بخش مسئول در وزارتخانه را نسبت به اهميت موضوع توجيه كنند تا سرعت بيشترى در چاره انديشى براى رفع آن به وجود آيد.
تاكنون چند نفر مشاور جوان منصوب شده اند؟
براى بيشتر وزارتخانه ها و سازمان هاى وابسته به رياست جمهورى و استاندارى ها و در بعضى وزارتخانه ها هم براى معاونين وزيران در بعضى استان ها هم براى مديران ادارات كل استانى.
آيا اين گروه براى اين كه همه مشاوران در تهران انتخاب شوند مى تواند نماينده همه جوانان ايران باشد؟
اولاً كه در تهران اين اتفاق نمى افتد و اكثر مشاوران جوان در استان ها با معرفى استانداران و تأييد حوزه مشاوران جوان رياست جمهورى منصوب شده اند و درتهران هم اين انتصاب با توافق وزيران و در بعضى موارد با معرفى وزير انجام شده و اين طور هم نيست كه همه اين افراد تهرانى باشند. اتفاقاً درصد تهرانى هاى آن پايين است.
آيا وزيران با آن ها همكارى مى كنند؟
در اكثر موارد مشكلى نبوده و در بعضى موارد هم كه حرفى بوده در چند جلسه با وزير و تشريح وظايف و اهميت وجود مشاوران جوان در كنار آنها مسأله حل شده است. درمواردى هم كه در ابتدا مشكلى بوده بعد از استقرار مشاور جوان و انجام فعاليت ها، مسائل حل شده است و البته در مواردى هم هنوز مشكلاتى هست. به هرحال اين يك كار جديد و نو است كه قبلاً هم نبوده. در ساختارهاى ايجادى و جديدالتأسيس معمولاً جاانداختن موضوع زمان مى برد، البته بخشى از اين همكارى و هماهنگى به توانمندى هاى فردى و ويژگى هاى اخلاقى و شخصيتى مشاور جوان برمى گردد كه او تا چه اندازه خوب عمل كرده باشد.
عمده فعاليت هايى كه مشاوران جوان در وزارتخانه ها انجام داده اند چه چيزهايى است؟
به تناسب موضوع وظايف وزارتخانه فرق مى كند، اين كه وظايف وزارتخانه عملياتى است يا ستادى و اين كه مشاور جوان چند وقت است كه به فعاليت مشغول شده است. در جايى اولويت با فعاليت هاى برقرارى ارتباط وزارتخانه با مجموعه هاى دانشجويى و گروه هاى جوانان بوده و جايى ديگر در حوزه نيروى انسانى كمك كرده اند. در جاى ديگرى مسائل امور استان ها به مشاور جوان سپرده شده و در اكثر موارد فعاليت هاى مطالعاتى و تدوين استراتژى بخشى وخاص به آنها سپرده شده و در مواردى هم طرح هاى جامعى پيگيرى مى شود.
مى توانيد يكى دومثال مصداقى بگوييد؟
به عنوان مثال در وزارت جهاد كشاورزى تدوين طرح استراتژى خرما به گروه مشاوران جوان سپرده شد كه با سرعت عمل خوبى انجام شد. در وزارت تعاون، بحث مطالعات اوليه طرح جامع اشتغال در دست انجام است، البته به صورت مشترك با ستاد حوزه مشاوران جوان يا در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى بخش عمده اى از بحث حجاب و عفاف و بحث گسترش فرهنگ قرآنى و...
در حال حاضر ساختار ستادى حوزه مشاوران جوان رئيس جمهورى چگونه است؟
رئيس، قائم مقام، دبير شوراى مشاوران جوان، معاون برنامه ريزى، معاون منابع انسانى، دبير كميته رسانه اى و دبير كميته مشورتى نخبگان و مجموعه دفتر.
درحال حاضر رئيس ندارد، درست است؟
بله، مسئول گروه از سمت مشاور رئيس جمهور استعفا داده و در حال فعاليت انتخاباتى است.
ادامه مجموعه بدون رئيس چگونه است؟
مجموعه كماكان فعاليت خود را انجام مى دهد و وقفه اى هم در كارش ايجاد نشده، مشاوران وزيران هم فعاليت هايشان را در وزارتخانه به همان روال سابق ادامه مى دهند و حوزه ستادى هم كه قائم مقام دارد فعاليتش را ادامه مى دهد. براى رئيس حوزه هم رئيس جمهور تصميم مى گيرد.
چند وقت قبل طرحى به نام «بانك ايده» از طرف مشاوران جوان رئيس جمهور انجام شد كه معلوم نشد سرنوشت آن چه شد؟
«بانك ايده» در اصل فراخوان ايده هاى جوانان سراسر كشور در حوزه هاى مختلف به صورت موضوعى بود كه فاز اول آن به صورت اينترنتى انجام شد. حدود يك هزار ايده ثبت شده بود و ايرانيان خارج از كشور هم در اين فراخوان شركت كرده بودند، اين ايده ها دسته بندى و داورى شد و
۸ جلد گزارش آن به رئيس جمهور ارائه شد. البته اصل كار مشتركاً به حوزه مشاوران جوان سازمان ملى جوانان انجام شد وبنا شد كه در همايشى از ايده هاى برتر تقدير شود. ايده هاى رسيده بايد به وزارتخانه ها و سازمان هاى مربوطه ارسال شود كه در حال حاضر بحث «مالكيت معنوى» آن در حال پيگيرى است. اگر بخواهيم اين كار به صورت پايدار و به عنوان يك كار اثربخش مطرح باشد بايد مسأله مالكيت معنوى آن را حل كنيم. فاز دوم آن هم در حوزه اشتغال است كه مراحل اوليه آن در حال انجام است تا اجرايى شود و به طرح جامع اشتغال كمك كند.
برقرارى ارتباط جوانان با اين مشاوران چگونه است؟
اين وظيفه مشاور جوان است كه اين ارتباط را برقرار كند. به همين خاطر روى سايت هاى وزارتخانه ها لينك مشاوران جوان قرار داده شده و همين طور براى ارتباط با ستاد وزارتخانه هم با دفتر مشاوران جوان مى توانند تماس بگيرند. در دانشگاه ها هم اگر برنامه اى هست حتماً بايد مشاوران جوان شركت كنند.
آيا سيستمى براى ارزيابى عملكرد آنان هست؟
سيستمى طراحى شده گزارش هاى دوره اى و ارزيابى توسط معاونت منابع انسانى حوزه مشاوران جوان انجام مى گيرد. ارزيابى هايى هم در قالب فرم هاى خاص از وزيران در مورد عملكرد مشاوران جوان انجام شده است.
آيا كسى را هم تغيير مى دهيد؟
اكثر دوستان خوب عمل كرده اند، برخى هم مشكلاتى داشته اند كه پيگيرى آن سرعت فعاليت را زياد مى كند برخى مشاوران هم مسئوليت هاى اجرايى گرفته اند كه كمتر وقت گذاشته اند و ممكن است از آنها بخواهيم كه جانشين براى آنها معرفى شود. يكى دونفر هم ضعيف عمل كرده اند و حضور و هماهنگى شان كم بوده است.
يعنى كابينه مشاوران جوان هم تغييراتى دارد؟
بله، به طور قطع تاكنون تغيير يك نفر از مشاوران حتمى شده است. بالاخره كار جدى است. اگر كسى دلش جاى ديگرى است، نمى تواند در اين مجموعه موفق باشد. اين جا پيچيدگى ها و خستگى هاى خاص خودش را دارد. يك جديت و پيگيرى بالايى را مى طلبد. برخى دوستان تذكراتى را دريافت كرده اند و روش خود را تصحيح كرده اند. در مواردى كمك شده كه مشكلات پيش روى آنها كم شود. در اكثر موارد مشاوران با تلاش و جديت مشغول به فعاليت هستند و نظر وزيران هم نسبت به آنها بسيار مثبت است.
كدام وزارتخانه يا نهاد بيشترين اعضاى گروه مشاوران جوان را دارد؟
بيشترين موردمربوط به بنياد شهيد و امور ايثارگران است كه تقريباً تا رده هاى استانى براى معاونان آنها مشاور جوان منصوب شده كه اكثراً ميان فرزندان شهيد و بيشتر از داخل مجموعه ها هستند.
و كمترين گروه؟
كمترين مربوط به وزارتخانه هايى است كه هنوز مشاور جوان ندارند!
كدام وزارتخانه ها؟
وزارت نيرو، خارجه و كار.
چرا در اين وزارتخانه ها هنوز بعد از يك سال كسى منصوب نشده است؟
در وزارت كار، روى فرد خاصى نظر داشتند كه توافق صورت نگرفت و در وزارت خارجه هم پيچيدگى هايى هست. در وزارت نيرو هم معرفى شده كه به زودى كار خود را شروع مى كند.
در ساير قوا هم مشابه مشاوران جوان رئيس جمهور راه اندازى شده است؟
تا جايى كه من خبر دارم در شهردارى تهران كه از قبل هم بود، در بنياد حفظ آثار و ارزش هاى دفاع مقدس و در قوه قضاييه كه حدود ۱۰ نفر هستند.
رئيس جمهور چقدر روى مشاوران جوانش حساب مى كند؟
توجه رئيس جمهور به مشاوران جوان مشخص است. اين ابتكار به نام خود دكتر احمدى نژاد ثبت شده و مبدع آن بوده است. در بازتاب بيرونى هم همين كه روى يك صندلى از هيأت دولت مشاور جوان رئيس جمهور و رئيس گروه مشاوران جوان مى نشيند، نشان دهنده اهميت اين موضوع است. در ديدارى هم كه در حاشيه نخستين همايش سراسرى مشاوران جوان دولت نهم با رئيس جمهور داشتند وى از اين گروه مشاوران جوان به عنوان «دولت سايه» نام بردند.
از اين كه در اين گفت وگو شركت كرديد خيلى متشكرم.
