محمدرضا هاديلو

مشورت درى در مقابل هجوم پشيمانى و مايه ايمنى از سرزنش است.
پيامبر اعظم(ص)
پيش از تصميم گيرى، مشورت كن و پيش از عمل بينديش.
حضرت امام على(ع)
هيچ قومى با يكديگر مشورت نكردند مگر آن كه به راه پيشرفت خود رهنمون شدند.
حضرت امام حسين(ع)
در مشورت نخستين كس مباش كه نظر مى دهد و از اظهارنظر ناپخته بپرهيز.
امام صادق(ع)
كسى كه مشورت كند، اگر كارش را درست انجام دهد، مردم او را بستايند واگر به خطا رود، معذورش دارند.
حضرت امام كاظم(ع)
و آنان كه كارشان را به مشورت يكديگر انجام مى دهند...
(شورى، آيه ۳۸)
اى پيامبر! در كارها با ايشان مشورت نما ولى آنچه خود تصميم گرفتى با توكل به خدا انجام بده...
(آل عمران، آيه ۱۵۹)

كانديداهاى انتخابات شوراهاى اسلامى شهر و روستا تبليغات را به اوج خود رسانده و هر شخص، گروه و حزبى تلاش مى كند با شعارهاى بهتر آرا را به نفع خود جمع آورى كند. اما بى شك كسى برگزيده خواهد شد كه برنامه قابل اجراترى ارائه كرده باشد. شوراها بخشى از حاكميت مردم بر سرنوشت خويش به شمار مى آيند ولى - حداقل در اين يك مورد - هرگز كسى راضى به سياسى شدن و سياسى بازى اين نهاد نيست. در بيشتر شعارها، كانديداها اسب خود را از هم اكنون براى خدمت به مردم زين كرده اند، اما بايد قدرى تأمل كرد و تا پايان اعلام نتايج منتظر ماند تا ديد چه شخص و گروهى گوى خدمتگزارى را مى ربايد.
آنچه در ۲۴ آذر ماه بيش از هر چيز اهميت دارد، حضور مردم در پاى صندوق هاى رأى براى انتخاب اصلح ترين ها است.

شورا پيش از آن كه كانونى برخاسته از قانون باشد، مفهومى است كه عقل و دين بر آن صحه گذاشته است. از اين رو مطالعه درباره شورا در منابع دينى و از بعد چالش هاى نظرى جذابيت هاى خاص خود را دارد.
مفهوم شورا چيست و قوانين حاكم بر آن كدام است؟ به عبارت ديگر آيا صرفاً با جمع شدن چند نفر دور هم و بحث بر سر يك موضوع مى توان گفت با يك شورا مواجهيم؟ در شورا چگونه بايد حرف زد و چگونه بايد شنيد؟ پس از اينگونه بررسى هاى نظرى مى توان درباره شوراهاى اسلامى شهر و روستا پرسيد كه در دنياى امروز چگونه مى توانند كارايى داشته باشند، در چه اشكالى از حكومت وجود آنها مورد تأييد است و تصميم هايشان از چه طريقى صورت عملى به خود مى گيرد؟
به اعتقاد دين پژوهان و صاحبنظران، دين مبين اسلام بيش از هر مكتب آسمانى و فلسفه زمينى ديگرى، بر مفهوم شورا تأكيد دارد،چنانچه توصيه به شورا صرفاً حالت پند و نصيحت نداشته و در هر عبارت از آيات مبارك قرآن كريم و يا سخنان پيامبر(ص) و ائمه(ع) به يكى از اصول و قواعد و نيز تبعات شورا اشاره شده است. با مرورى بر آيات و احاديثى كه به آنها اشاره شد، مى توان به چند نكته توجه خاص داشت؛ با مشورت مى توان جلوى پشيمانى را گرفت و از سرزنش ديگران ايمن شد، بدان معنا كه حتى اگر در اثر مشورت نتيجه چندان درستى حاصل نشد، باز حسن كار در آن است كه نمى توان يك شخص خاص را مورد اتهام قرار داد و مسئوليت بر عهده جمع خواهد بود. با چنين پيش فرضى تمامى مشورت كنندگان، بويژه در ساختار يك نهاد اجتماعى كه خودنيز ذى نفع هستند، سعى خواهند كرد كمترين اشتباه را مرتكب شوند.
در سخن امام صادق(ع) نكته اى باريك تر ازمو مطرح مى شود. «سعى نكن در مشورت نخستين كسى باشى كه نظر مى دهد.» در اين عبارت پرمغز، بر شنيدن پيش از گفتن در مشورت تأكيد شده است. اگر قرار است شورا جايى براى اظهارنظر شخصى صرف باشد و به همان اندازه براى شنيدن سخن ديگران اهتمام وجود نداشته باشد، همان مثل معروف پيش مى آيد كه «نشستند و گفتند و برخاستند.»
به طور قطع نشستن و گفتن و برخاستن، مشكلى را حل نمى كند و كسى كه بر سر موضوعى مورد مشورت قرار مى گيرد و يا مشورت ديگران را طلب مى كند، بايد با مغز استخوان اين نكته را درك كرده باشد كه اصل «شنيدن» پيش از «گفتن» اهميت دارد و اين همان مفهوم متعالى دينى است كه امروزه از آن با اصطلاح «گفتمان» ياد مى شود.
در قانون اساسى، هنگامى كه در بيان اصول كلى حاكم بر نظام جمهورى اسلامى در اصل ششم، شيوه اداره امور كشور مبتنى بر آزادى عمومى و روش آن برگزارى انتخابات دانسته شده، به موازات اشاره به انتخاب رئيس جمهور و نمايندگان مجلس شوراى اسلامى از انتخابات اعضاى شوراى اسلامى نيز به عنوان ابزارى براى تحقق حاكميت مردم و تجلى اراده عمومى ياد شده است. به علاوه اين قانون در اصل هفتم نيز شوراها را از اركان تصميم گيرى و اداره امور كشور ذكر كرده است. بنابراين طبيعى است وقتى قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران در اصول كلى خود شورا را به عنوان ابزار تجلى اراده مردم و نهاد سياسى تصميم گيرنده مورد پذيرش قرار داده در اصول بعدى بيشتر به آن توجه كند، بر همين اساس فصل هفتم اين قانون به شوراها اختصاص يافته است. در اين فصل در اصول يكصدم تا يكصد و ششم وظايف، چگونگى انتخاب و ساير مسائل مربوط به شوراها مشخص شده است.
با اين همه، نهاد شورا با آن درجه از اهميت عقلى و اسلامى و اين ميزان تأكيد قانون اساسى بر نقش و ضرورت آن در اداره امور جامعه - به دلايل خاص و مختلف - در ۲۰ سال اول پس از پيروزى انقلاب چندان موردتوجه قرار نگرفت تا آن كه نخستين دور انتخابات رسمى شوراها در چارچوب اجراى قانون اساسى، روز هفتم اسفند ۱۳۷۷ ، بعد از دو دهه از تثبيت انقلاب در راستاى برنامه توسعه سياسى و گسترش نهادهاى مدنى و مشاركت عمومى برگزار شد و حدود ۱۸۵ هزار نفر اعضاى اصلى و على البدل از سوى مردم برگزيده شدند و بالاخره در روز نهم ارديبهشت ۱۳۷۸ شوراهاى شهر و روستا به طور رسمى نخستين دوره چهار ساله مسئوليت خود را براى تحقق بخشى از حاكميت مردم آغاز كردند.
مردم و شوراها
پس از دو دوره كاركرد شوراها حالا هم مردم و هم كانديداهاى ورودبه شوراها به خوبى مى دانند كه چه وظايف و چه حق و حقوقى دارند.
خانم ميرامينى كه خود را كارمند معرفى مى كند، مى گويد: «شوراها واقعاً نماينده مردم در حل مشكلات و امور شهرى هستند. افرادى كه در شوراها هستند آنقدر قدرت دارند كه مى توانندبه هر طرح يا پروژه اى سرعت ببخشند و يا آن را متوقف كنند، اما اين عملكردها حتماً بايد به نفع مردم و براى مردم باشد، هرگز نبايد شوراها را به اماكن سياسى براى حضور احزاب مختلف در رسيدن به مقاصد خاص شان تبديل كرد. وقتى شوراها مى توانند شهردار را عوض كنند، بدين معناست كه آنان بايد نيازهاى مردم و معضلات شهرى را به خوبى بشناسند تا اگر شهردارى نتوانست پاسخگوى حل مشكلات و تأمين امكانات باشد او را عوض كنند.»
آقاى محرابى ، كارمند بانك نيز از سياسى شدن شوراها گله كرده و مى گويد: «در دور اول واقعاً شوراها و بخصوص شوراى شهر تهران يك تيم سياسى بود و ما كمتر شاهد انجام امورى براى مردم و در جهت شهرسازى بوديم اما با بالا رفتن آگاهى مردم نسبت به اين نهاد و اين كه چطور خواسته هايشان را در شوراها پيگيرى كنند وضع بهتر شد.»
او با اشاره به انتخابات آتى ادامه مى دهد: «مردم بايد اصلح ترين ها را انتخاب كنند و اين مستلزم شناخت بالاى آنها نسبت به كانديداهاست. اگر مى بينيم گروهى با اهداف و تفكرات خاصى به دنبال ورود به شوراها هستند حتماً بايد از همين ابتدا جلوى ورودشان گرفته شود. مردم به دنبال كسانى هستند كه مشكلات شهر را بشناسند و طرح و برنامه مشخصى براى رفع آنها داشته باشند. امروز تمام شهرها و بخصوص تهران نياز مبرمى به يك تيم كارشناس و كارآمد دارد تا حداقل از نام پايتخت دفاع كنند وگرنه تا چند سال بعد ديگر كسى به پايتخت بودن تهران افتخار نخواهد كرد.»
دكتر محمود احمدى نژاد، رئيس جمهورى مردم ايران در بيست و دومين سفر استانى خود در استان مازندران بر اين نكته كه شوراها جاى سياسى بازى نيستند تأكيد كرد و گفت: «بايد دقت كنيم در انتخابات انسان هاى مؤمن، سالم و خدوم را انتخاب كنيم. ملت بايد نظارت كنند تا مبادا در جايى شورا و شهردارى باشد كه به دنبال باندبازى، حزب بازى و پر كردن جيب خود يا دوستان و يا حزب و گروه خاصى باشند.»
وى با تأكيد بر اين كه شوراها متعلق به مردم است و بايد از انسان هاى سالم ومؤمن تشكيل شود، گفت: «روابط پيچيده و ناسالم شهردارى ها از مشكلات امروز مردم است و شوراها بايد در از بين بردن اين روابط ناسالم در شهرها و روستاها تلاش كنند تا مردم براى رفع نيازهايشان مشكل نداشته باشند.»
بسيارى از كارشناسان مسائل اجتماعى اعتقاد دارند آشنايى شهروندان به حقوق و وظايف خود به همان اندازه اهميت دارد كه برخوردارى ايشان از يك نهاد اجتماعى به نام شورا. چرا كه رابطه دوسويه اين دو مقوله با هم مى تواند بهبود وضع اجتماعى را سبب شود. بدان معنى كه اگر شهروندان به حقوق ووظايف خويش آشنا نباشند كمتر مى توان شاهد توفيق شوراها شد و بالعكس.
موضوع مهم ديگر آن كه اطلاع رسانى از سوى مطبوعات مى تواند نقش ارزنده و حياتى در اين زمينه داشته باشد تا آنجا كه بسيارى از اعضاى شوراهاى شهر و روستا از خلأ اطلاع رسانى رنج مى برند و داد سخن برمى آورند چرا كه آنها به خوبى درك كرده اند تسريع عملكرد مثبت شوراها و تذكر نسبت به نقاط ضعف شان از يك سو و از سوى ديگر آموزش شهروندى و ترغيب شهروندان به بهبود وضعيت اجتماعى دو مقوله اى است كه صرفاً با حلقه واصل مطبوعات به دست خواهد آمد.
انتخابات صحنه ظهور و دخالت تثبيت شده و شمارش شده ملت است و حضور در انتخابات اثبات حيات و هوشمندى ملت براى فتح قله هاى توسعه و پيشرفت است.
امروز دوستان منتظرند تا ببينند ملت چگونه براى اثبات وحدت خود در صحنه حضور مى يابد و دشمنان نيز مترصدند كه از غيبت مردم سوءاستفاده كنند.
امروز همه مى دانند شورا و شهردارى پست سياسى و ادارى نيست، بلكه جايگاهى براى اداره امور شهرها و روستاها هستند.