همدان، خبرنگار «ايران»: امسال ۲۱۹ ميليارد ريال تسهيلات بانكى به بخش گردشگرى استان همدان اعطا مى شود.
«فرهاد فرزانه» رئيس سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى استان همدان با اعلام اين خبر گفت: اين تسهيلات در قالب ۶۵۶ طرح از جمله ساخت ۳ واحد مجتمع تفريحى توريستى در شهرستان هاى همدان و تويسركان، ساخت يك واحد تله كابين، يك واحد شهربازى و تعمير و ساخت ۴ باب سفره خانه در شهرستان همدان است. وى همچنين افزود: از كل طرح هاى معرفى شده تعداد ۴۷ طرح از محل بنگاه هاى كوچك زودبازده و تعداد ۱۸ طرح از محل طرح هاى ملى براى اخذ تسهيلات به بانك هاى عامل معرفى شده اند.
وى تصريح كرد: با توجه به تخصيص اعتبار طرح هاى زودبازده براى سال ۸۴ و ۸۵ در حوزه گردشگرى استان، مجموع اعتبارات طرح هاى معرفى شده نسبت به سال قبل افزون بر ۱۵ درصد رشد داشته است. وى خاطرنشان ساخت: از كل اين طرح ها ۳۱ طرح در شهرستان هاى همدان، ۱۲ طرح در شهرستان ملاير، ۴ طرح در شهرستان تويسركان، ۲ طرح در شهرستان نهاوند، ۶ طرح در شهرستان اسدآباد، ۶ طرح در شهرستان كبودرآهنگ، ۲ طرح در شهرستان بهار و ۳ طرح در شهرستان رزن واقع شده است.
فرزانه يادآور شد: استان همدان به عنوان يكى از ۵ مقصد گردشگرى كشور افزون بر ۱۷۵۰ اثر فرهنگى، تاريخى و گردشگرى دارد و تنوع آثار تاريخى و فرهنگى ، طبيعت بكر، تنوع قومى و مذهبى از مهمترين ويژگى هاى گردشگرى اين استان است.

كاشان، خبرنگار «ايران»: اسناد و مدارك معتبر دو اثر تاريخى «باغ فين» و «تپه هاى باستانى سيلك» كاشان براى ثبت در ميراث جهانى يونسكو جمع آورى شد.
«محمدرضا عطوف نساج» معاون حفظ و احياى اداره ميراث فرهنگى و گردشگرى كاشان در نشست كار گروه ميراث فرهنگى و گردشگرى و آب انبارها در فرماندارى كاشان با بيان اين مطلب گفت: اين اقدام در پى سفر اخير فرانچسكو بندارين مدير كميته فرهنگى سازمان يونسكو به كاشان و بازديد وى از اين اثرها صورت گرفته است.
معاون حفظ و احياى ميراث فرهنگى و گردشگرى كاشان در بخشى ديگر از سخنان خود با انتقاد از سازمان مسكن و شهرسازى استان و شركت عمران و بهسازى زيرمجموعه اين سازمان در شناسايى و تهيه نقشه بافت تاريخى استان اصفهان گفت: اين سازمان بدون هماهنگى ، اخذ مجوزهاى قانونى وانعقاد قرارداد با ميراث فرهنگى اقدام به اين كار كرده است.
عطوف نساج، مساحت بافت تاريخى كاشان را ۵۰۰ هكتار عنوان كرد و افزود: نيمى از اين بافت فرسوده است و نياز به مرمت و بازسازى دارد. وى از ساخت و سازهاى غيرقانونى و بى مورد در حريم آثار تاريخى و ميراث فرهنگى كاشان گلايه كرد و خواستار رسيدگى به اين گونه تخلفات شد.
به گفته وى، ساخت سوله ورزشى در حريم قلعه جلالى و برج و باروى دوره سلجوقيه شهر كاشان و احداث سوله ورزشى اداره تربيت بدنى در حريم مسجد جامع كاشان از جمله اين ساخت و سازها است.
تپه هاى باستانى كاشان يكى از سكونت گاه هاى بشر متعلق به حدود ۷ هزار سال قبل ازميلاد و باغ تاريخى فين كاشان نيز به عنوان يكى از باغ هاى زيباى دنياست كه بناى آن مربوط به دوره سلجوقى است.

مهسا جزينى
تخت فولاد دركنار قبرستان بقيع مدينه، ابوطالب مكه و وادى السلام نجف اشرف از مهمترين و متبرك ترين مرقدهاى جهان اسلام به شمار مى رود.
تا آنجايى كه برخى معتقدند تخت فولاد به واسطه قدمت و قبور متبرك آن، دومين گورستان جهان اسلام است، اما تخت فولاد كجاست؟ بيرون از دايره شهر و محدوده اصفهان ، بجز اندك محققان و پژوهشگران، شايد كمتر كسى بداند مكانى بانام تخت فولاد وجود دارد. اين درحالى است كه تخت فولاد بخوبى ظرفيت آن را دارد كه به يكى از مقاصد گردشگرى مذهبى ايران و تاريخ معمارى اصفهان بدل شود، زيرا كه تخت فولاد فقط يك قبرستان ساده قديمى نيست. تاريخ مردان و زنان نامى اصفهان، ايران و جهان اسلام است. به گفته «حسين حميدى» مدير مجموعه مذهبى ـ تاريخى تخت فولاد، اين مكان بخوبى ظرفيت آن را دارد كه به عنوان يك مكان مذهبى به مردم كشور معرفى شود و حتى به اعتقاد برخى، فراتر از اين به نظر مى رسد. تخت فولاد به واسطه دارا بودن ويژگى هاى تاريخى و معمارى ارزنده، در صورت معرفى درست مى تواند در بخش جذب گردشگرى فرهنگى خارجى نيز سهم داشته باشد. تخت فولاد داراى نزديك به ۴۷ تكيه است كه ۱۳ تكيه مربوط به دوره صفوى تا قاجار و ۳۴ تكيه نيز از زمان قاجار به بعد ساخته شده است. همچنين در سال هاى گذشته، مجموعه فرهنگى ـ مذهبى تخت فولاد، مراكز فرهنگى و موزه هاى متعددى دراين محدوده ساخته است مانند: كتابخانه ومجموعه باغ طوبى، موزه سنگ نبشته ها، موزه روزنامه نگاران و موزه عكس بزرگان علم و مذهب و هنر اصفهان. همچنين قرار است موزه معاد (براى نخستين بار در ايران) در اين مجموعه ايجاد شود.
تخت فولاد كجاست؟
در جنوب شرقى اصفهان محدوده اى به مساحت ۷۵ هكتار وجود دارد كه از شمال به خيابان مير، از جنوب به خيابان سعادت آباد و محوطه دانشكده پرواز، از شرق به خيابان بهار و از غرب به خيابان مصلا مى رسد. نام اين منطقه با وجود دست اندازى ها، تخريب ها، ساخت وسازها وخيابان كشى هايى كه از اوائل دهه ۳۰ شمسى به اين سو كم كم در آن صورت گرفته هنوز تخت فولاد نام دارد. اين فضا بويژه از بالاى مناره هاى مصلاى (در حال ساخت) اصفهان بخوبى ديده مى شود. شايد تاكنون از بالا به هيچ گورستانى نگاه نكرده باشيد. زير پايتان تا چشم كار مى كند سنگ قبر است و تكيه و.... مصلا كه درست درون محدوده تخت فولاد قرار گرفته اين امكان را به گردشگر مى دهد كه تجربه جديدى در اين زمينه كسب كند.
در كتاب هاى تاريخى، ازاين گورستان به نام هاى لسان الارض، بابا ركن الدين و تخت فولاد ياد شده است. وجه تسميه آن هم ظاهراً به واسطه وجود عبادتگاه و قبر بابا فولاد حلوايى (متوفى به سال ۹۵۹ ه ق) در مركز مخابرات فيض امروزى (يكى از بخش هاى تصرف شده تخت فولاد در سال هاى قبل) است. اين در حالى است كه پيشنيه تاريخى تخت فولاد به گواهى شواهد تاريخى و بقاياى معمارى كه تا دهه قبل در لسان الارض(يكى از بخش هاى معروف تخت فولاد) موجود بوده به اوائل دوره اسلامى برمى گردد و به احتمال زياد بخشى از محل سكنا گزينى قبل ازاسلام و صدر اسلام شهر تاريخى اصفهان بوده است. به همين واسطه دلايل ديگرى را نيز در وجه تسميه تخت فولاد يادآور شده اند مانند اين كه اين قبرستان در گذشته تا كنار پل خواجو وسعت داشته (استفاده از سنگ قبر به جاى سنگ هاى معمولى در قسمت هايى از پل اين ادعا را قوت مى بخشد) و قبل از ساخت پل خواجو، مردم براى رفت وآمد از تخته هايى استفاده مى كرده اند كه به فاصله روى سنگ هايى قرار گرفته بوده است. بر اين اساس اين منطقه تخته پل ها يا تخته پل لاد يعنى پلى كه از تخته درست شده باشد، نام گرفته است (در فارسى لاد به معناى پل است). گفتنى است كه هم اكنون در زبان مردم اين مكان تخت فولاد تلفظ مى شود.
تخت فولاد قدمتى به آغاز خلقت
سابقه تاريخى تخت فولاد همانند نام آن با افسانه توأم است. آنچه قطعى و برپايه شواهد مستند تاريخى استوار است اين كه قدمت اين محل دست كم به دوران آل بويه مى رسد، اما در برخى روايات مانند كتاب ذكر اخبار اصفهان اثر حافظ ابونعيم به زمين لسان الارض(يكى از بخش هاى تخت فولاد) اشاره شده و آمده است كه قدمت و اهميت آن با خلقت انسان وزمين و آسمان شروع مى شود. در واقع معناى تحت اللفظى آن هم زبان زمين است، اما يكى ديگر از مواردى كه به پيشينه تاريخى و قديمى اين محل اشاره دارد، وجود قبر يوشع نبى(ع) از پيامبران در تكيه لسان الارض است. هر چند وجود قبر يوشع بن نوح، وصى حضرت موسى (ع) در فلسطين، احتمال وجود قبر اين پيامبر را در لسان الارض وتخت فولاد تضعيف مى كند، اما اين احتمال وجود دارد كه اين مقبره به يكى از بزرگان و صالحان متعلق باشد. تا دو دهه قبل، لسان الارض با ديوارى قديمى محصور بود و در بعضى قسمت هاى آن به گفته كارشناسان آثار سبك ديلمى مشهود بوده است. در باقى قسمت هاى تخت فولاد نيز سنگ قبرهايى پيدا شده كه به دهه ششم و هفتم هجرى بر مى گردد. همين موضوع مهر تأييدى است بر قدمت اين گورستان. حتى در اقوال و اخبار آمده كه در دوره سلجوقى دراين مكان بناهاى مجلل موجود بوده وتخت فولاد جايگاه عبادت وزيارت عرفا بوده است. افرادى چون بابا ركن الدين و بابا فولاد كه مقبره هاى هر دو اين ها نيز همانجاست.
با اين حال دوره رونق و گسترش اين گورستان همانند ساير بخش ها و آثار شهر به سلسله صفويه باز مى گردد. مى گويند زمان شاه سليمان صفوى محدوده تخت فولاد به حداكثر وسعت خودرسيده بود تا آنجا كه در آن زمان داراى ۴۰۰ تكيه و خانقاه بوده است، اما از اواخر دوره صفوى بويژه اززمان شاه سلطان حسين، تخريب تكيه ها آغاز و در زمان حضور افغان ها در اصفهان اين ناحيه خالى از سكنه شد.
در دوره قاجار هم تخت فولاد با افت و خيزهاى فراوانى روبه رو بود، اما هيچ گاه به اوج خود بازنگشت.
اگرچه سازمان ميراث فرهنگى در سال ۷۵ اقدام به ثبت اين محدوده چندين هكتارى در فهرست آثار تاريخى كشور كرد اما تخريب ها و دست اندازى دراين مجموعه تاريخى ـ مذهبى از سال ها قبل آغاز شده بود.
سرشناسان و بزرگان تخت فولاد
از تكاياى مشهور تخت فولاد مى توان به تكيه ميرفندرسكى، سيدالعراقين، بختيارى ها، جهانگير خان قشقايى، فاضل سراب، خوانسارى، محمدباقر چارسوقى، شيخ مرتضى ريزى، ملك و گلزار اشاره كرد و از بزرگان و سرشناسان آرميده نيز مى توان به باباركن الدين بنيادى، حكيم ميرابوالقاسم فندرسكى، ميرزا رفيع الدين نائينى، آقاحسن خوانسارى، حكيم معارف، ميرمحمد اسماعيل خاتون آبادى، سردار اسعد بختيارى، صمصام السلطنه، ملامحمد بن عبدالفتاح تنكابنى مشهور به فاضل سراب، آقاجمال خوانسارى، بهاءالدين محمد اصفهان، ميرزا عبدالباقى طبيب اصفهان، آقازين العابدين اشرف الكتاب اصفهانى، ملااسماعيل خواجويى، آقامحمد بيدآبادى، حكيم جهانگيرخان قشقايى، حاجيه خانم امين حسين شهناز و جلال الدين تاج اصفهانى (از هنرمندان موسيقى اصفهان)، داراب افسر بختيارى (شاعر برجسته بختيارى) ميرزا تقى خان سرتيپ (روزنامه نگار و اديب) و عطاء الله دهش(كسى كه براى نخستين بار برق را وارد اصفهان كرد) اشاره كرد.
يادمان تاريخى اصفهان منتشر شد
شرح گورستان تخت فولاداگرچه در كتاب هاى قديمى آمده، اما به تازگى كتاب هاى مختلفى درباره تخت فولاد به چاپ رسيده، مانند كتاب «سيرى در تاريخ تخت فولاد» اثر مصلح الدين مهدوى (نخستين كتاب)، تخت فولاد اثر سيداحمد عقيلى وتعدادى كتاب چاپ شده يا در دست چاپ ديگر، اما به تازگى كتابى سه جلدى با عنوان تخت فولاد، يادمان تاريخى اصفهان به چاپ رسيده كه به نوعى شايد متفاوت و يا كامل تر از ديگر كتاب ها باشد. اين كتاب بخشى از تحقيقات گروه پژوهشى متون دوران اسلامى پژوهشكده زبان و گويش است كه برروى اين گورستان تاريخى انجام شده است.
به گفته گيلان فقيه ميرزايى، مدير گروه متون دوران اسلامى، در اجراى اين طرح تحقيقاتى كه از سال ۱۳۷۷ آغاز شده و هنوز ادامه دارد، به طور همزمان پژوهش به شكل كتابخانه اى و ميدانى صورت گرفته است. مطالعه متون تاريخى، جغرافياى تاريخى، تذكره رجال، ديوان شعرا، اسناد و مدارك و... ازجمله پژوهش هاى كتابخانه اى و كار بر روى تكايا و مقبره ها به ترتيب قدمت، تحليل و تطبيق اطلاعات ميدانى و تدوين گزارش جامع در هر زمينه، بخش ميدانى پژوهش را شامل مى شود. به گفته مدير گروه دوران اسلامى، برنامه هاى ديگرى نيز از سوى گروه متون دوران اسلامى درباره با تخت فولاد دنبال مى شود. او ارائه طرح هاى پيشنهادى درباره ساماندهى اين گورستان همچون يك موزه تاريخى، گزارش سنگ مزارهاى مفقود شده، اطلاع رسانى به مقامات مسئول به منظور حفظ و جلوگيرى از روند سريع تخريب تكايا، پيشنهاد برگزارى مراسم بزرگداشت و يادمان مشاهير و انتشار آثار علمى اين بزرگان، كه اغلب در مجموعه هاى نسخ خطى پنهان مانده را از ديگر برنامه هايى برشمرد كه ازسوى گروه متون دوران اسلامى دنبال مى شود. بررسى تكاياى اين گورستان، از جنبه هاى معمارى، تهيه نقشه  (پلان، نما و مقطع)، محل قرار گرفتن قبور، بررسى نقوش، سير تحول خط، كاتب، سنگتراش، پژوهش در احوال و آثار بزرگان و نخبگان علمى مدفون در آن و ويژگى هاى خاص تاريخى- فرهنگى اين گورستان از ديگر موضوعات مورد پژوهش است.

گروه شهرستانها - در بررسى هاى هيأت باستان شناسى جزيره خارك، يك گورستان استودانى با ۹۶ قبر و ۷۰ دخمه در اين جزيره كشف شد.
«حميدزارعى» سرپرست هيأت باستان شناسى جزيره خارك با اعلام اين خبر گفت: جهت اين قبرها شرقى - غربى است و فاصله آنها رعايت نشده به طورى كه بعضى از آنها يك متر با هم فاصله دارند و بعضى ديگر نيز دركنار يكديگرند.
وى با بيان اين كه هيچ كدام از اين قبرها سنگ لحد ندارند و روباز هستند، افزود: همه آنها را سودجويان موردحفارى قرار داده و اكنون نيز بيشترشان با خاك و خاشاك پرشده اند و هيچ كدام به گونه اى نيستند كه آنها را بتوان حفارى كرد.
وى تصريح كرد: طول ۷۰ دخمه شناسايى شده نيز بين ۸۰ سانتى متر تا يك متر بوده و فاصله آنها ۳ تا ۵ متر است. به گفته زارعى، در ميان اين دخمه ها، دو گور دخمه خيلى بزرگ نيز وجوددارند كه به گور معبد مشهورند. يكى از آنها كه به نام گورمعبد شمالى خوانده مى شود به اندازه حدود ۴۹ تابوت گنجايش دارد. همچنين جسدها را در اين نوع گورها مانند سردخانه ها به صورت كشويى قرارمى دادند. اكنون نيز فقط جاى كشوها وجوددارند و به اين ترتيب قابل شمارش هستند.
وى تصريح كرد: يك گوردخمه جنوبى نيز مانند گوردخمه شمالى وجوددارد كه تعداد بيشترى جسد درآن جاى مى گيرد، البته در انتهاى آن نقش برجسته اى به ابعاد ۱‎/۵ در يك متر با تصوير فردى درحالت نشسته و گوى به دست وجود داشته كه اكنون فقط پايه هاى يك تخت از اين تصوير باقى مانده است.
وى گفت: اين محوطه با طول ۹ متر و عرض حدود ۴‎/۵ متر تامدتى پيش براى انبار و محل فروش سيلندرگاز استفاده مى شده است. وى همچنين به تزئينات اين گور دخمه ها اشاره كرد و افزود: اين تزئينات مانند يك نوار باريك در دور تا دور بالاى قبرها و به صورت برجسته دندانه موشى كه به دوره ساسانى برمى گردد، ديده مى شود. علاوه بر اين، ورودى گور دخمه ها به وسيله پنجره اى كاذب و ايوان نما تزئين شده است.
زارعى نيز خاطرنشان كرد: در اين جزيره يك آتشكده كه مصالح آن سنگ هاى مرجانى و ساروج اند نيز وجوددارد، اما فقط چهارپايه آن باقى مانده و بيشترين ارتفاع ستون هاى آن ۸۰ سانتى متر است. اين آتشكده در مرتفع ترين بخش صخره اى قرارگرفته است.
وى با بيان اين كه اين جزيره تنها جزيره داراى آب شيرين است كه با استفاده از ۸ حلقه چاه باقى مانده از دوره ساسانى، روزانه ۱۲۰هزار ليتر آب از آنها كشيده مى شود، اظهارداشت: در اينجا سيستم هاى آبرسانى نيز وجودداشته كه با ايجاد جدول هايى در صخره ها آب را به قنات ها و باغ هاى پايين دست هدايت مى كرده است.
وى يادآور شد: دراين جزيره نيز تقريباً چهاررشته قنات وجوددارد كه هركدام از آنها شامل ۲۲ حلقه قنات و عمق هريك از حلقه ها بين ۶ تا ۸ متر است.
همچنين فاصله هر حلقه ۱۲ متر است كه برخى از آنها نيز با عمق ۳ تا ۵ سانتى متر آب دارند. اين قنات ها در صخره ها كنده شده و به پايين رفته اند.
سرپرست هيأت باستان شناسى جزيره خارك در پايان اظهارداشت: در اين كاوش ها همه محوطه ها و قسمت هاى مختلف فرودگاه وفضاهاى سبزجزيره را بررسى كرديم كه مشخص شد، استقرارگاه هايى در اين منطقه وجودداشته است. همچنين باتوجه به كوچك بودن جزيره و نبود آثار معمارى و يا سفال كه لازمه وجود زندگى شهرى اند به نظرمى رسد كه اين جزيره محلى براى اتراق و استراحت جاشوان و ملوانان بوده است. زارعى افزود: ۸۰ درصد بررسى هاى آثار اين جزيره مشخص كرد كه استقرارگاه هاى زيادى دراين منطقه وجودنداشته و به عنوان يك شهر مطرح نبوده است. وى آثار باقى مانده در جزيره خارك را شامل يك قطعه و دو گورستان متعلق به مسيحى ها و زمان حضور پرتغالى ها عنوان كرد و گفت: پس از گرفتن مجوز، بررسى آنها نيز آغازمى شود.