استان فارس با راه اندازى بيشترين شعب حل اختلاف يكى از استان هايى است كه با استفاده از بسيج مردمى به حل و فصل دعاوى و مشكلات اختلاف هاى ميان افراد پرداخته و از اين طريق با ابتكارات و تلاش اعضاى اين شورا گام هاى بزرگ و مقتدرانه اى براى صرفه جويى در هزينه هاى دادرسى و صرفه جويى در زمان رسيدگى به پرونده ها را برداشته است.
عيسى عرفانى زاده - معاون قضايى رئيس كل دادگسترى استان فارس در امور شوراهاى حل اختلاف - در يك روز سرد پائيزى با صميميت پذيراى مان شد و از علل موفقيت شوراهاى استان فارس گفت..

شوراى حل اختلاف در چه زمانى و با چه هدفى در استان فارس پايه ريزى شد؟
شوراى حل اختلاف طبق ماده ۱۸۹ قانون برنامه سوم توسعه شروع به كار و دستگاه قضايى به شوراهاى حل اختلاف اين اجازه را دادكه براى حل و فصل دعاوى از مردم كمك بگيرد و اين نخستين گام بعد از پيروزى انقلاب اسلامى بود كه فرهنگ استفاده از نهادهاى مردمى و بسيجى به دستگاه قضايى داده شد.
سال ۸۱ ساختار شوراى حل اختلاف تعيين شد و در آن سال بود كه به صورت آزمايشى ۵ شعبه شوراى حل اختلاف راه اندازى كرديم.
چه شد كه به فكر افزايش شعب در سالهاى بعد افتاديد و اين افزايش به چه صورت بود؟
در سال ۸۲ به علت موفقيت ۵ شعبه، تعداد شعبه ها به ۴۷۰ رسيد و در ابتداى سال ۸۳ با نمود خوبى كه شورا در آغاز تأسيس نشان داده بود سهم هر استان براى تعداد شعب شوراى حل اختلاف از سوى آيت الله شاهرودى مشخص شد كه سهم استان فارس در بخشنامه صادره از سوى ايشان ۱۹۰۰ شعبه بود.
در حال حاضر چند شعبه داريد؟
طبق برنامه ريزى هايى كه كرده ايم در حال حاضر دو هزار و ۲۰۰ شعبه در سطح استان فارس تشكيل داده ايم.
اين شعب همه در يك سطح هستند؟
شعب شوراى حل اختلاف در استان فارس به شعب اصلى و فرعى تقسيم مى شوند. در حال حاضر تعداد شعب اصلى شورا در استان فارس ۱۲۰۰ شعبه و هزار شعبه فرعى داريم و اين از ابتكارات استان فارس است.
چه تعداد نيرو در شوراى حل اختلاف مشغول به فعاليت هستند؟
حداقل ۴ نيرو در هر شعبه مشغول هستند كه سه عضو آن اصلى و با حضور اين سه عضو جلسه رسميت پيدا مى كند و يك عضو به صورت على البدل است. بنابراين ۸ هزار و ۸۰۰ نفر از مردم جذب شورا هستند.
آياكارهاى آموزشى هم روى اين اعضا انجام شده است؟
حداقل ۱۰۰ ساعت كار آموزشى براى هر يك از اعضا انجام شده است. در شوراى حل اختلاف استان فارس يك گروه در صحنه آموزش ديده با تمام امكانات داريم كه اعضاى اصلى هستند ولى زمينه را براى ورود افراد ديگر در عرصه شوراى حل اختلاف نيز با شعب فرعى فراهم كرده ايم و اين از لحاظ حفظ حقوق مردم مهم است.
شوراهاى فرعى چه تفاوتى با شوراهاى اصلى دارند؟
گاهى مى خواهيم فرهنگ صلح و سازش برقرار كنيم ولى اصل حقوق افراد را از بين مى بريم براى اين منظور شوراهاى فرعى را راه انداختيم و نتيجه خوبى هم گرفتيم. امروزه ۶ هزار نيرو در عرصه صلح و سازش با ما همكارى دارند كه از همه طيف هاى جامعه هستند و فراگيرترين عضوگيرى مربوط به شوراى حل اختلاف است.
يعنى شما هيچ محدوديتى براى عضو شدن در شوراى حل اختلاف قائل نيستيد؟
خير. در شوراى حل اختلاف استان فارس از هر قشر و سطحى حضور دارند. از تمام ادارات، نهادها، مذاهب نيز عضو داريم. ما در اينجا شوراى ويژه كليميان، زرتشتيان، ارامنه و... هم داريم. بعلاوه اكثر ائمه جمعه اهل سنت عضو شعب يا رؤساى شعب شوراى حل اختلاف هستند.
در چه مواردى شعب ويژه داريد؟
ايثارگران شعبه ويژه دارند و در سطح استان ۴۰ شعبه ويژه در خصوص آنان راه اندازى شده است، در بخش هاى مربوط به افراد آسيب پذيرتر اجتماع نيز مثل خانواده هاى زندانيان شوراهاى حل اختلاف ويژه امور زندانيان راه اندازى كرده ايم كه در سال گذشته در آباده اين شعب موفق شدند تا با صلح و سازش ۴۰ زندانى را نجات بخشى كرده و به دامن خانواده هايشان برگردانند.
چقدر موفق به ايجاد صلح و سازش شده ايد؟
امروزه به صورت ماهيانه هزار و ۲۰۰ شعبه ما عملكردشان را اعلام مى كنند و ما از اين كه چقدر آنان موفق به صلح و سازش شده اند، اطلاع داريم.
سال گذشته ۵۰۰ هزار پرونده در استان فارس تحت رسيدگى قرار گرفته اند كه ۴۲ درصد آن توسط شوراى حل اختلاف و ۵۸ درصد در محاكم دادگاه و دادسرا مورد رسيدگى واقع شده است.
در ۶ ماهه اول امسال نيز كلاً ۲۶۵ هزار پرونده وارد شده است كه از اين تعداد ۱۰۸ هزار پرونده مربوط به شوراى حل اختلاف است و از اين تعداد پرونده شورا ۳۶ هزار پرونده با صلح و سازش مختومه شده است يعنى ۳۳ درصد از پرونده هاى وارد شده به شوراى حل اختلاف با صلح و سازش خاتمه يافته است.
در سال هاى گذشته اين آمار به چه صورت بود؟ آيا روند افزايش داشته ايد؟
در سال ۸۲ آمار صلح و سازش ما ۱۴ درصد، در سال ۸۳ از ۲۰ تا ۲۴ درصد در نوسان بود و در سال ۸۴ نهايتاً آمار صلح و سازش به ۲۶ تا ۲۸ درصد رسيده بود ولى امسال اين آمار به ۳۳ درصد رسيده است.
چه اقدام هايى براى افزايش اين صلح و سازش ها داشته ايد؟
در استان فارس ما هميشه حتى قبل از تأسيس شوراهاى حل اختلاف چشم انداز داشته ايم و برنامه سال آينده مان را اعلام مى كرديم و استان فارس به عنوان بهترين برنامه ريز از سوى رياست قوه قضاييه شناخته شدند.
در مورد شوراى حل اختلاف ما پروژه تعريف كرديم تا روند صلح و سازش بيشتر از صدور رأى شود. در چند بخش اين تفكر را تزريق كرديم و به نيروهاى موفق در صلح و سازش پاداش مى دهيم. به طورى كه پاداش پرونده صلح و سازش ۱۰ برابر پرونده هاى ديگر است. مسأله بعد اين است كه شوراهايى كه صلح و سازش شان بيشتر است، داراى نقطه امتياز هستند. ما مشخص مى كنيم كدام حوزه و شعبه آمار كار سازش و صلح اش بالاست و در يك برنامه و در جايگاهى مثل نمازجمعه توسط امام جمعه، فرماندار، معاون قضايى شورا به آن افراد لوح تقدير اعطا مى كنيم كه اثر خيلى مثبتى دارد. كار ديگرى كه در اين زمينه انجام داده ايم بررسى عوامل موفقيت در شوراها در صلح و سازش بوده است.
اين عوامل را شناسايى كرده ايم. براى اين منظور نامه اى به تمام شعب شوراهاى با صلح و سازش بالا ارسال كرده ايم و آنها علل موفقيت خود را براى ما فرستادند كه در حدود ۶۰ تا ۷۰ نكته بود. اين نكات در جزوه اى به تمام شعب ارسال شد. آموزش اين نكات مى تواند باعث بالا رفتن آمار صلح و سازش شود. ما اميدوار هستيم كه در سه ماهه سوم اين آمار به ۴۰ درصد برسد. سقف ما اين است كه اين آمار به ۶۵ تا ۷۰ درصد برسدو بيشتر از اين ميزان عملاً ميسر نيست زيرا بخشى از دعاوى مردم اصولاً طرفينى نيست. مثلاً در تخلفات رانندگى يا سد معبر، تأمين دليل. به اين علت ۳۰ تا ۳۳ درصد پرونده ها سازشى نيست.
با توجه به استقبال مردم براى عضويت در شوراها، فكر مى كنيد چه عاملى باعث شده مردم براى اين منظور درخواست كنند؟
سعى كرده ايم جايگاه شوراها را توسط شخصيت هاى مهم استانى بازگو كنيم. يك كشاورز در دورترين روستا وقتى به علت موفقيت در صلح و سازش در شورا نامه اى محبت آميز از نماينده ولى فقيه، استاندار و فرماندار دريافت مى كند، علاوه بر تشويق و ترغيب خودش، مشوق ديگران نيز خواهد بود.
براى اين منظور نيز هر ماه آمار صلح و سازش شورا با گزارش تحليلى براى استاندار، امام جمعه و مجمع نمايندگان ارسال مى كنيم و نمايندگان مجلس كاملاً از كار شوراها اطلاع دارند. اين كار شاهكار مردم است و بايد اعلام شود.
در حال حاضر تنها در شيراز ۳۰۰ نفر در نوبت جذب هستند.
از كارهاى مهم شورا و حل و فصل پرونده هاى مهم بگوييد.
يكى از كارهايى كه در شيراز به دنبال آن بودم تأمين دليل از ۱۲ هزار هكتار باغ هاى قصردشت شيراز بود. زيرا امكان نابود شدن اين باغ ها وجود دارد. شهردار در جلسه اى كه داشت براى حل اين مسأله بودجه خوبى را پيشنهاد كرد ولى من به ايشان گفتم لازم نيست هيچ هزينه اى كنند و اين كار شوراى حل اختلاف است. بلافاصله براى حل اين مشكل شوراى حل اختلافى كه بتواند تأمين دليل كند، تربيت كرديم زيرا ۵هزار قطعه باغ در شيراز بايد تأمين دليل مى شد.
اگر اين ۵هزار پرونده به دادگسترى مى رفت و شهردارى با مأمورانى كه به مسائل حقوقى آگاهى و وقوف نداشتند و... ، چه مشكلات و زمانى را مى برد. ولى ما با ۴شعبه ويژه كه به حل اين كار اختصاص داديم خيلى منظم تأمين دليل با عكس كرديم. اين عكس ها در سال هاى بعد مى تواند دليل محكمى براى پرونده باشد. كل هزينه اى كه در تأمين دليل اين پرونده ها شد هزينه خريد ۴دوربين ديجيتال بود. در آن زمان شوراى حل اختلاف ما كه به انجام اين كار مى پرداخت در پاركينگ شهردارى مستقر شد و شروع به كار كرد زيرا ما براى اين رفته بوديم تامشكلات را از ادارات پاك كنيم ولى كار به خوبى انجام شد، شهردارى براى تشكر از شورا يك ساختمان در اختيار ما قرار داد تا بتوانيم راحت تر به مشكلات ديگران بپردازيم. در حال حاضر ستاد اجرايى فرمان حضرت امام (ره) در تأمين دليل و باغ هاى قصرالدشت شوراى حل اختلاف دارند.
شبكه بهداشت و درمان دانشكده علوم پزشكى نيز در استان در بحث بهداشت مشكل داشت كه با كمك شورا حل و فصل شد. به اعتقاد من بسيج پديده مباركى است و در بحث شوراى حل اختلاف چون دولت و دستگاه قضايى به توان مردمى پناه برد، الآن با هزينه كم و بهره ورى بالا كم كم موفق مى شود. زيرا مردم ما خاص هستند و خواسته دستگاه قضايى را اجابت كرده اند.
چه موضوع هايى بيشتر در پرونده هاى مورد بررسى توسط شوراى حل اختلاف كه منجر به صلح و سازش شده مطرح است؟
بخشى از پرونده هاى ما مربوط به تخلفات رانندگى است كه با هماهنگى پليس شوراى ويژه رسيدگى به تخلفات رانندگى است. طبق هماهنگى با پليس، شورا شعب ويژه رسيدگى به تخلفات رانندگى تأسيس شد و نتيجه كار شعب ويژه شورا در اين پرونده ها اين شد كه در سال۸۴ ، ۳۹ درصد از پرونده هاى وارده مربوط به تخلفات رانندگى بود ولى در حال حاضر اين آمار ۲۴ درصد شده است. به اعتقاد من بيشتر كار شورا حل دعاوى مردم باشد نه انجام كارهاى فرمولى. بايد انجام اين كارهاى فرمولى را از شورا برداشت. در گذشته هر كس روى ميزان تخلفات رانندگى اعتراض داشت، از واحد اجرائيات راهنمايى رانندگى به شورا مى آمد و اين كارى وقت گير بود. به اين دليل قرار شد همه شوراها به اين موارد رسيدگى نكنند و شعبه ويژه تخلفات رانندگى تشكيل شد.
در سطح استان فارس ۱۴ شعبه و در شيراز هم ۴شعبه در اين خصوص ايجاد شد با تخصصى تر شدن اين شعب راندمان نيز بالا رفت. دومين كار واحد اجرائيات راهنمايى و رانندگى اين بود كه ابتدا هر كس اعتراض داشته باشد در كميسيونى كه توسط افسران متخصص برگزار مى شود، اين مسأله حل و فصل مى شود و اگر مشكل حل نشد بقيه موارد براى بررسى در اختيار شورا قرار مى گيرد.
۲درصد ديگر از پرونده هاى ما در سطح استان مربوط به تخلفات بهداشتى و ۴درصد مربوط به تأمين دليل است. ۱۰درصد از پرونده ها مربوط به موضوعاتى مانند طلاق است كه در صلاحيت شورا نيست ولى براى حل آن به شورا ارسال مى شود و ۹۰درصد اين مقدار پرونده ها در شورا به سازش انجاميده است، ۳۶درصد ديگر از پرونده ها حكم كيفرى برايشان صادر مى شود، ۱۳درصد مصالحه كيفرى است كه دعواى جزايى در آنها مطرح است كه به صلح و سازش انجاميد است، ۲۰ درصد از پرونده ها مربوط به دعاوى حقوقى است كه در آنها سازش مى شود و در ۲۱درصد ديگر رأى حقوقى صادر مى شود.
چه تعداد زن عضو شوراهاى استان فارس هستند؟
۴۰۰ عضو شوراى حل اختلاف در استان فارس زن هستند. براى اين كه يك فرم لباس مناسب در شوراها ى شيراز پيش بينى كنيم در يك نظرسنجى از زنان دو رنگ قهوه اى و سورمه اى توسط آنها همراه با يك روسرى خاص انتخاب شد. در روز ولادت حضرت معصومه(س) اين لباس ها را اهدا كرديم. اين لباس ها روى آستين شان درجه دارد. مسئولان دبيرخانه و اعضاى على البدل يك نوار در محل مچ مانتو و اعضا شورا ۲نوار و رئيس شورا ۳نوار دوخته شده است. در هر شورا تقريباً يك عضو زن داريم.
موفقيت زنان در ميزان صلح و سازش چقدر است؟
يكى از شعب ما كه بيشترين تعداد پرونده را در صلح وسازش داشت مربوط به زنان بود.
آيا شعبه خاصى داريد كه به صورت خاصى پيگير موارد باشد؟
شعبه اول شهرى قيروكارزين ۴پيرمرد هستند. اين شعبه هميشه در ميزان صلح و سازش مقام اول و يا دوم را دارا بوده است. اين چند مرد ريش سفيد دو تا داراى سواد مكتبى، يكى سواد حوزوى و يكى ديپلمه است. علت موفقيت اين شعبه اعتماد مردم به آنان است. اعضاى اين شعبه در مورد پرونده اى از رئيس دادگسترى خواسته اند كه پرونده اى خاص وجود دارد كه اگر قاضى به آن وارد شود، مشكلات حل نمى شود ولى ما مى توانيم آن را حل وفصل كنيم.
اعضاى اين شعبه شورا با دلسوزى حتى قبل از اين كه پرونده اى براى صلح و سازش در اختيارشان قرار گيرد، خود در پى حل مشكلى هستند.
چه خاطرات شيرينى از ميان اين همه صلح و سازش داريد؟
سال۸۲ آقايى از تبريز به من مراجعه كرده و گفتند جزو اتحاديه فرش فروشان هستند. ايشان ضمن صحبت گفتند: از ۲۰ سال قبل با يكى از تجار شيرازى معامله دارم ولى الآن در تسويه حساب اختلاف مان بر سر ۲ميليارد تومان است و هزينه دادرسى و وكالت رسيدگى قضايى بالاست و معلوم نيست كه به كجا برسد. از طرف ديگر اگر بحث قضايى پيش بيايد رابطه ما تيره و تار مى شود.
از او خواستم دادخواست بنويسد. اين دادخواست را به شعبه دوم حوزه زند شيراز دادم. رئيس شعبه جوان فعالى بود با تحصيلات فوق ديپلم ولى به مسائل حقوقى كاملاً آگاهى داشت. يادم هست كه ۱۳ رمضان پس از ۹جلسه گزارش اصلاحى به من داده شد. شيرين ترين زمان وقتى بود كه آن مرد تبريزى را ديدم و متوجه شدم گاهى زيبايى كار انسانها به حدى است كه به زبان نمى آيد. او گفت: آنقدر زيبا مشكل مان حل شد كه اولاً دوستى و محبت ما بيشتر شد. از او پرسيدم: با چقدر مشكل حل شد؟ گفت: با ۲۰ ميليون تومان.
پرونده ديگر كه خاطره شيرينى در من برجاى گذاشت مربوط به سه ماه قبل است. سير قضايى پرونده تمام و حكم اعدام صادر شده بود و بعد از استيذان قرار بود ساعت ۹ روز چهارشنبه در زندان جهرم اجرا شود.
در نامه اى پيشنهاد شده بود پرونده جهت سعى در سازش به شورا بيايد. دو روز قبل از اجراى حكم پرونده به دست ما رسيد. فوراً به شعبه اى اجرا شد و اعضاى شورا اظهار كردند رضايت داده نشد. ساعت ۹صبح طناب به گردن قاتل انداخته شده بود ولى همان زمان رئيس شورا با نشان دادن برگه رضايت خانواده، گذشت آنها را اعلام كرده بودند. اين در حالى بود كه خانواده تنها شرط خود را براى دادن رضايت اينگونه عمل كردن اعلام كرده بود.