الهام آرمان
راستى كه قديمى ها چه نيك و حكيمانه گفته اند كه: «خنده دواى هر درد بى درمانه». شايد هم بى دليل نيست كه بزرگترها و ريش سفيدها با ديدن قيافه هاى اخمو و عبوس برخى افراد بويژه جوانان مدام به آنها مى گويند: «بخند تا دنيا به روت بخنده».
شايد جالب باشد بدانيد كه دانشمندان هم مى گويند: خنده ها و قهقهه هاى چند دقيقه اى از ته دل روزانه به اندازه ورزش قايقرانى و پاروزنى براى سلامت روح و جسم مؤثر است. با اين خنده ها فعاليت قلب و عروق بهتر مى شود. امواج مغزى تغيير شكل پيدا كرده، احساس درد بيماران كم مى شود. خنده در عين حال ترشح هورمون هاى مربوط به استرس را نيز كم مى كند.
نشاط، فعاليت سلول هاى كشنده را مى كاهد و با خنده هاى واقعى بدن در برابر بيمارى ها مقاوم مى شود.
اما با اين حال خيلى از آدم ها فرصت خنديدن را از خود مى گيرند و با چهره هاى عبوس زندگى را به كام خود و اطرافيانشان تلخ مى كنند.
خنده عامل كاهش رعب و وحشت
آرمين دخت احمدى روانشناس مى گويد: «شوخى ها و خنده ها روش هاى صادقانه بيان عواطف انسانى اند. در اين لحظات، انسان ها با فرونشاندن خشم و عصبانيت به حفظ تندرستى خود كمك مى كنند. وى معتقد است: «نگرش مثبت يا منفى انسان ها مى تواند در لبخند زدن و نشاط هميشگى زندگى آنان تأثير عميقى داشته باشد. تعداد بى شمارى از آدم ها صبح خود را با كوله بارى از اندوه آغاز مى كنند. اين در حالى است كه اگر از همين امروز تصميم بگيريم با انگيزه هاى مثبت فعاليت خود را پيش ببريم، به طور طبيعى فرداهاى بهترى پيش رو خواهيم داشت». احمدى تأكيد مى كند: «كمك هاى انساندوستانه آدم ها به يكديگر احساس شادى را در افراد چندين برابر مى كند.
آدم ها بايد ياد بگيرند كه در لحظه حاضر باشند. در هنگام ظرف شستن، راه رفتن، نفس كشيدن و كار كردن از زندگى خود لذت ببرند. پراكندگى افكار به افزايش غم، فرسودگى، احساس خفگى فكرى و از بين رفتن تمركز و دقت در كارها مى انجامد. بنابراين، آدم ها بايد ياد بگيرند كه با لبخند زدن هاى حقيقى از رعب و وحشت درونى و بيرونى خود و خانواده شان بكاهند».
اين روانشناس پزشكى قانونى مى افزايد: «اختلالات خلقى ريشه هاى اصلى افسردگى اند. بنابراين، در ميان بيماران مراجعه كننده به اين بخش، آدم هايى ديده مى شوند كه با وجود ناراحتى مى خندند. اين ها افرادى هستند كه در زندگى عادى و روزمره از حق خنديدن محروم بوده اند و به اين دليل در هنگام تعريف تلخ ترين ماجراهاى زندگى خود دچار نشاط كاذب مى شوند!» به گفته اين كارشناس، قضاوت نادرست انسان ها درباره يكديگر، منفى گرايى را در آنان تقويت كرده، احساس شاد بودن را از آن ها مى ربايد.
ريشه ژنتيكى اخم ها و خنده ها
محققان به تازگى دريافته اند نحوه خنده، اخم، نگاه كردن، حركات صورت و رفتارهاى مشابه والدين و فرزندان داراى ارتباط ژنتيكى اند. بنابراين، عمق حالات روحى افراد يك خانواده بر هيجانات و تغييرات حالات چهره اعضا نيز تأثير مى گذارد.
اما باورهاى رايج غلط جامعه ايرانى نيز در افزايش تعداد آدم هاى اخمو دخالت داشته اند.
دكتر على گرانمايه پور، مدرس علوم ارتباطات و ارتباطات انسانى، در اين باره به خبرنگار «ايران» مى گويد: در فرهنگ سنتى ايرانيان تأكيد شده كه مردان هيچ گاه نبايد گريه كنند. زنان هم نبايد زياد بخندند. مشكلات اقتصادى و جامعه شهرى خنده را بر لبنان مردم خشكانده است.
در اين ميان، سياه بازى، عروسك گردانى و تفريحات شاد و نشاط آور همواره به عنوان جزئى از فرهنگ و سنت ايرانيان به شمار مى روند. اما با اين وجود ايجاد تنوع و شادى در خانواده ها به فراموشى سپرده شده است.
شايد به همين دليل باشد كه در عزادارى ها هيچ كم و كسرى نداريم، اما در برپا كردن مراسم شاد به بن بست مى رسيم. در هر حال، خنده تنها زبان مشترك رفتارى انسان هاست و بايد در جهت تقويت فردى و اجتماعى آن تلاش شود.
دكتر مهدى صميمى روانپزشك نيز مى گويد: خنده و نشاط واقعى از اضطراب و افسردگى انسان ها مى كاهد. اما نكته قابل توجه تشخيص درست افراد بيمار و اخموست. شايد بسيارى از اطرافيان ما به دليل ناشناخته ماندن بيمارى هاى روحى و روانى به عنوان انسان هاى «عبوس» شناخته شوند. اين در حالى است كه خيلى از آدم ها به دليل افسردگى قادر به شادى نيستند اما از آنجا كه مردم ناراحتى را جزو خصوصيت اخلاقى آنان مى شناسند، اين افراد دائم در رنج خواهند بود و بيمارى شان هم هيچ گاه درمان نمى شود. صميمى ادامه مى دهد: «رفتارهاى سبك سرانه دليل شادى انسان ها نيست. از همين رو، به افراد و بويژه بيماران روحى توصيه مى شود در محيط هاى شاد واقعى قرار گيرند تا روحيه آنان با شوخى هاى نادرست لطمه نبيند».
اين روانپزشك با تأكيد بر اهميت برگزارى نشست هاى خانوادگى و تفريحات گروهى تأكيد كرده و مى افزايد: قرار گرفتن در جمع، انسان ها را متوجه بيمارى ها و در نتيجه درمان خواهد كرد چرا كه نتايج تحقيقات علمى نشان مى دهد حضور انسان ها در گروه هاى مردمى و تجمعات، امكان خنديدن افراد را ۳۰ برابر بيش از اوقات تنهايى مى كند.
روزى ۱۷ بار خنده
هر انسان بالغ و سالم روزانه به طور متوسط ۱۷ بار مى خندد. اين دستور هم از سوى مغز صادر مى شود. گاهى صداى خنده ها آن قدر بلند است كه افراد دچار بريدگى نفس مى شوند و دست و پايشان مى لرزد. به گفته پژوهشگران، موقع خنديدن، بزاق دهان انسان ها زياد و امكان ورود بيمارى هاى ميكروبى به بدن كم مى شود. بعضى ها هم معتقدند بدن در هنگام خنديدن سلول هاى پروتئينى توليد مى كند و به اين ترتيب بيمار شدن افراد كاهش مى يابد. خلاصه اين كه بعضى وقت ها آن قدر مى خنديم كه اشك مان درمى آيد گاهى دستمان را بر روى دل مى گيريم.
خنده مسرى است
دانشمندان كالج لندن به اين نتيجه رسيده اند كه خنده مسرى است.
بخشى از مغز انسان ها در برابر صداهاى مثبت و خنده دار از خود واكنش نشان مى دهد و انسان ها را ناخودآگاه به خنده مى اندازد. كسى مى گفت: «هر وقت به من مى گويند نخند، بيشتر از هميشه خنده ام مى گيرد». شايد اين موضوع در ميان خيلى ها رايج باشد، اما اين نكته نيز از نظر علمى ثابت شده و دانشمندان مى گويند منع از خنديدن، شدت اين عمل را چند برابر بيشتر مى كند. از نگاه متخصصان، سلامت حالت كاملى از آسايش و كاميابى زيستى، روانى و اجتماعى و ندانستن بيمارى هاى جسمى انسان هاست. اما انسان ها براى به دست آوردن نشاط نيازمند ابزارهاى خاصى هستند. خوش بينى يكى از اين نوع روش هاى «آموزش به خود» به شمار مى رود. اگر ياد بگيريم شكست ها و ناكامى ها را كوچك و گذرا بدانيم و راه حل تازه اى براى مشكلات خود پيدا كنيم آدم خوش بينى هستيم. تسلط به شخصيت و احساس سرخوشى انسان ها مى تواند در پيدا كردن دوستان صميمى و تقويت ايمان و حالات روحانى مؤثر باشد. بعضى ها معتقدند: قلب شاداب به اندازه دارويى مؤثر به آدم ها فايده مى رساند و غم و اندوه استخوان ها را خشك مى كند.
از سوى ديگر، دكتر گرانمايه پور تأكيد مى كند: «مديران شاداب تر كارمندان فعال ترى دارند. بنابراين اگر همه مردم در هر زمان و مكانى ياد بگيرند كه اخم هاى خود را فراموش كنند، يأس و نااميدى جاى خود را به لبخند و آرامش مى دهد.» وى پيشروى غم و اندوه در جامعه را خطرناك دانسته و مى گويد: «انسان هاى جوان و پير بايد در راه شاد بودن سرمايه گذارى كنند. رسانه ها در اين ميان نقش مهمى بازى مى كنند. بنابراين، توليدكنندگان عرصه صدا، سيما و مطبوعات بايد در ساخت توليدات از سياه نمايى هاى رايج فاصله بگيرند».
مادربزرگ ها و پدربزرگ ها بايد سنگين باشند
اين جمله را خيلى ها مى گويند، اما واقعاً نخنديدن افراد سرانجامى جز افزايش دردهايشان ندارد. نخنديدن براى باوقار جلوه دادن رفتارها ژستى بيش نيست.
آموزش خنده
گرانمايه پور معتقد است: «شاد كردن جامعه هم مثل خيلى از موارد ديگر نيازمند آموزش است. اين مدرس دانشگاه تأكيد مى كند: «فرزندان از كودكى بايد چگونه شاد بودن را هم مانند چگونه زندگى كردن آموزش ببينند».
در عصر جديد مردم جنوب شرق آسيا، بويژه ژاپنى ها و چينى ها بيش از مردم ساير كشورها از آموزش «شاد بودن و خنديدن» بهره برده اند.
اغلب سياستمداران خنده روتر از اروپايى ها هستند و اين ها همگى نشان مى دهد كه «خنده» فقط مخصوص «تجمع هاى» خانوادگى نيست و سياستمداران هم بر روى آن سرمايه گذارى كرده اند. در هر حال، عبوس بودن دختران، پسران و پدر ـ مادرها فقط مى تواند حضور در اجتماع و موفقيت هاى دسته جمعى را كمتر كند وبه افزايش بيمارى ها دامن زند. پس به جاى اين كه اخم كنيد با انجام كارهاى مورد علاقه، پرهيز از افراط و تفريط زندگى را قشنگ ببينيد.
شوخ طبعى عيب نيست، اخم و ترش رويى دائمى نوعى بيمارى است. بنابراين، براى اين كه سالم بمانيد از خنديدن گريزى نداشته باشيد. احساسات منفى درونى تان را با خنده هاى واقعى بيرون بريزيد.

اى كاش تمام انسانها مى توانستند باور كنند كه گياهان، اين هديه هاى خداوندى از همان روز نخست در باغ بهشت، براى درمان بيمارى ها، آفريده شده اند. اگر آدم ها مى دانستند هر برگى، هر گلى، ميوه اى، هسته اى، ريشه اى، حتى پوسته اى خشن، چگونه در دل خويش درمان خداوندى را جاى داده است، بيشتر به گياهان اهميت مى دادند. بوى مهربان «آويشن» را، عطر دل انگيز «پونه» را، خشونت «گزنه» را، زيبايى «آلاله» را با چشم دل مى ديدند و براستى باور داشتند كه خداوند هيچ گياهى را بدون فايده نخواهد آفريد. فقط كافى است باور كنيد و با چشمان دل طبيعت را بنگريد.
دوستان آيا«پونه هاى» وحشى با آن برگ هاى نقره اى و كرك دارو گل هاى خوشه  اى صورتى و بنفش را در كنار جوى ها و رودخانه ها و سبزه زارها ديده ايد؟ اگر مى دانستيد چه خواصى در برگ هاى نقره اى و گل هاى خوشه اى آن نهفته است هرگز بى تفاوت از كنار آنها عبور نمى كرديد. هيچ گاه گام هايتان را بر روى ساقه هاى با ارزش اين گياهان، نمى گذاشتيد.
در فصل بهار، در روى تپه ها و سراشيبى كوه ها، در كنار بوته هاى «گون» حتماً برگ هاى ريز و سبز و به هم فشرده «آويشن» را ديده ايد؟ عطر مهربان آن را حس كرده ايد؟ بوته هاى پر خار آويشن با برگ هاى ريز در كنار يكديگر پيراهن سبز در دامن دشت دوخته اند. جاى جاى اين طبيعت بكر ساقه هاى بلند و كرك دار و خشن گل «شقايق كوكنار» با گلبرگ هاى روغنى و سرخ رنگ خويش، زيبايى و جلوه ديگرى به اين دشت مهربان بخشيده اند. دشت شقايق دماوند بر روى سراشيبى كوه ها و در كنار بوته هاى «گون» ، «آويشن»، «گل هاى بابونه»، «مرز نجوش»، «سوسنبه» «افسنطين»، «بومادران»، «لاله هاى واژگون»، «قاشقك»، «بادرنجبويه»، «توك ليجه» يا «چاى كوهى»، «هوفاريقون»، «اكليل كوهى» و گياهان ديگر، زيبايى خدايى را به اين دشت بخشيده است. برگ هاى نقره اى و گل هاى زرد با بوى تند «بومادران» با ارزش است، آنها را بيهوده نشكنيد و دور نيندازيد. بگذاريد گام هايتان معناى آشتى با گياهان را بياموزند! گل هاى آبى «گاوزبان» با ساقه هاى بلند كرك دار نقره اى زيباست. (آنها قلب شمارا دوست دارند.) گل هاى چهار پر و سرخ رنگ «شقايق» هم زيباست. (آنها خواب بر چشمانتان مى آورند.)
دوستان، بوته هاى بلند و گل هاى سفيد پر پر «بابونه» را نگاه كنيد. (اين گل ها با قلب و اعصاب شما مهربان هستند و برايتان خواب راحت به ارمغان مى آورند.) آن ها را بيابيد. برگ هاى نقره اى و سبز و گل هاى آبى پر پر «كاسنى» را نگاه كنيد كه چه زيبا در گرماى تابستان در حاشيه خشك جاده ها و كوه ها مى رويند؟ ( آنها كبد، ريه و كليه شما را نوازش مى كنند.)
ياران، گل ها و گياهان، اين هديه هاى خداوندى را دريابيد. با آنها مهربان باشيد. به صداى گياهان گوش كنيد. آنها با شما سخن مى گويند. حتى خارهاى سخت و گيران، گياهان تلخ و نازيبا؛ هم دوستان شما هستند. اگر «شقايق» زيباست، «بابونه  زيباست، «پونه» و «آلاله» زيباست، «گزنه» سوزان هم زيباست. دوستان، اين بار با چشمان باز و واقع بين به اين طبيعت بكر و زيبا نگاه كنيد. عطر جان بخش گياهان را با تمام وجود حس كنيد. با چشم دل طبيعت پاك را بنگريد و مطمئن باشيد همه جا خداوند را حس خواهيد كرد و در اوج فقر و محروميت ها، در اوج مشكلات، احساس خواهيد كرد كه خداوند هميشه درمان هر دردى و علاج هر بيمارى و عامل هر تقويتى را در طبيعت اطرافمان به شما هديه كرده و اوست كه يار و پشتيبان شماست كه با آفرينش اين طبيعت بى همتا، راز دوست داشتن را به شما آموخته است.
مينا جعفرى نژاد- گياه درمانگر