سينا عبادى
«صنعت آلومينيوم ايران پس از گذشت ۳ دهه از آغاز فعاليت خود، نتوانسته آن طور كه شايسته اش بوده است، به پيشرفت قابل ملاحظه اى دست يابد. تغييرات پى درپى مديران اين صنعت، سياسى كارى هاى موجود در آن و ترسيم نشدن دورنمايى از صنعت آلومينيوم، اين فلز خاكسترى را در بسترى از نخوت خوابانده بود. با اين حال رشد جهانى مصرف، افزايش قيمت ها و وجود پتانسيل هايى در اقتصاد كشورمان، مسئولان دولت را بر آن داشته است تا صنعت آلومينيوم را از نخوت چند ساله، بيرون كشند».
فرآيند پرشتاب توسعه صنعت آلومينيوم در كشورهاى حاشيه خليج فارس به همسايگان آن كشورها آموخت كه بهره گيرى از امكانات موجود نظير آب هاى آزاد، يكى از قوى ترين دلايل توسعه اين صنعت به شمار مى آيد. اين در حالى است كه كشورهايى نظير بحرين و امارات مواد اوليه اى براى توليد آلومينيوم در اختيار نداشته اند.
در سال گذشته ميلادى بحرين و امارات به ترتيب با توليد ۷۶۴ و ۷۲۲ هزار تن شمش آلومينيوم رتبه هاى دهم و يازدهم كشورهاى توليدكننده اين فلز پايه را به خود اختصاص دادند.
هرچند با دورنمايى كه آن كشورها ترسيم كرده اند، در سال هاى آتى به ظرفيت ۳ ميليون تنى دست خواهند يافت. در اين شرايط كشورمان با ۳۰ و اندى سال سابقه توليد، سال گذشته ۲۱۸ هزار تن شمش آلومينيوم توليد كرد. اكنون اما شرايط جديدى در قسمت آلومينيوم كشورمان در حال
پا گرفتن است. اين شرايط در طرح جامع آلومينيوم تعريف شده است.
در اين طرح جهش در تأمين مواد اوليه و در نهايت شمش آلومينيوم مدنظر قرار گرفته است. برپايه برنامه ريزى هاى اين طرح، با اجراى طرح هاى زير پوشش دولت و بخش خصوصى، ظرفيت توليد اين فلز به يك ميليون تن خواهد رسيد.
از آنجايى كه نسبت توليد پودر آلومينا به شمش دو به يك است بايد براى ظرفيت سازى يك ميليون تنى آلومينيوم، زمينه توليد ۲ ميليون تن پودر آلومينا مهيا شود.
ظرفيت موجود
هم اكنون تنها يك كارخانه توليد پودر آلومينا از بوكسيت در كشور وجود دارد كه سالانه از ظرفيت نهايى ۲۵۰ هزار تن پودر آلومينا برخوردار است. هرچند اين كارخانه در سال هاى اخير چالشى براى رسيدن به حداكثر ظرفيت پيش روى خود مى ديد، اما به تازگى مديران آن بدون كمك شركت هاى خارجى، توانستند گلوگاه هاى توليد را شناسايى كنند تا در سال آينده برنامه توليد ۲۵۰ هزار تنى خود را عملى سازند.
از سوى ديگر ۵۰۰ هزار تن آلومينا نيز از طرح توليد آلومينا از «نفلين سينيت» تأمين خواهد شد. هرچند اين طرح تاكنون براى توليد ۲۰۰ هزار تن پودر آلومينا مجوز دريافت كرده است اما براى دستيابى به اهداف كلان برنامه چهارم توسعه، رقم مذكور به ۵۰۰ هزار تن خواهد رسيد.
يك ميليون و ۲۵۰ هزار تن آلوميناى مابقى نيز توسط طرح آلوميناى خليج فارس تأمين مى شود. چرا كه كشورمان مدتى است كه با انعقاد قراردادى ۹۹ ساله با گينه كوناكرى، چشم انداز روشنى براى در اختيار گرفتن ذخاير بوكسيت و توليد آن به آلومينا، پيش رو قرار داده است. بوكسيت آن كشور قرار است پس از انتقال به سواحل گينه كوناكرى و حمل با كشتى، به خوراك طرح آلوميناى جنوب كشورمان تبديل شود.
اين امر ريسك تأمين بوكسيت به عنوان
مهم ترين ماده اوليه توليد آلومينا را به ميزان قابل توجهى كاهش خواهد داد. به طورى كه كشورمان موقعيت مناسبى را براى توسعه صنعت آلومينيوم به دست آورده است.
صنعت آلومينيوم ايران با در اختيار داشتن امكانات فوق، جاده هموارى براى رسيدن به ظرفيت يك ميليون تنى آلومينيوم ايجاد كرده است. اين ظرفيت در كارخانه هاى مختلفى در اقصى نقاط كشور پيگيرى مى شود.
مجموع ظرفيت هايى كه در اين صنعت ايجاد خواهند شد به ۹۵۳ هزار تن مى رسد اما مابقى (۴۷ هزار تن) از محل بهينه سازى خطوط فعلى توليد محقق خواهد شد.
نيازسنجى ظرفيت ها
مقام هاى كشورمان نيك مى دانند كه رشد روزافزون مصرف و پيش افتادن تقاضا نسبت به توليد، شرايط مناسبى را براى كشورمان مهيا كرده است.
طبق نيازسنجى هاى نشريه «متال بولتن» و شركت «بى.اچ.پى بيليتون» (بزرگترين توليدكننده مواد معدنى جهان)، تقاضاى آلومينيوم در سال ۲۰۱۵ به ۴۷/۹ ميليون تن، ۲۰۲۵ به ۶۷/۹ ميليون تن و در سال ۲۰۵۰ به ۱۳۶ ميليون تن خواهد رسيد.
در چنين شرايطى دورنماى ترسيم شده توليد آلومينيوم در جهان بيانگر آن است كه نواحى آمريكاى شمالى، اروپاى غربى و حتى چين درصدد كاهش ظرفيت هاى توليد خود هستند. در اين ميان مقام هاى چينى براى مهار نرخ رشد اقتصادى كشورشان و جلوگيرى از افزايش نرخ تورم، به كاهش ظرفيت هاى توليد روى آورده اند. همچنين برخى ديگر از واحدهاى توليد به سبب افزايش هزينه هاى برق و زيان ده بودن در مسير تعطيل شدن قرار دارند. اين واحدها عمدتاً مربوط به همان نواحى آمريكاى شمالى و اروپاى غربى است.
چنين پديده اى فرصتى مناسب براى كشورهاى حاشيه خليج فارس و از جمله ايران قرار داده است.
حال در چنين شرايطى بوده كه محققان بين المللى به اين نتيجه رسيده اند كه رشد توليد همگام با رشد مصرف نبوده و نخواهد بود. چرا كه با توجه به شرايط كشورهاى فوق، ناتوانى توليدكنندگان سابق براى پاسخگويى به نياز آتى بازارهاى جهانى، به اثبات رسيده است.
نياز آينده
در اين شرايط مصرف جهانى آلومينيوم به طور روزافزون در حال رشد است.
در سال گذشته ميلادى مصرف آلومينيوم با
۵ درصد رشد به ۳۱/۳ ميليون تن رسيد و پيش بينى ها حاكى از آن است كه اين رقم در انتهاى سال ۲۰۰۶ ميلادى از ۳۲ ميليون تن نيز عبور خواهد كرد. اين امر بر تلاش دوچندان برنامه ريزان و مجريان اين صنعت در كشورمان، مهر تأييد و تأكيد مى زند.
واقعيت هاى منطقه خليج فارس نيز نشان مى دهد، ۲ كشور بحرين و امارات فرصت را از كشورهاى همسايه خود ربوده و به سرعت در حال پيشروى در اين صنعت هستند. هرچند وجود امكانات عنوان شده در ايران نشان مى دهد كه ما نيز مى توانيم در ميدان توسعه صنعت آلومينيوم پيشرو باشيم.