• فرماندار بم: به دليل سنگينى كار، پيش بينى هاى قبلى محقق نشده است اما تا پايان امسال و در هر شرايطى كار بازسازى واحدهاى تجارى و مسكونى به پايان مى رسد
• تا پايان امسال بزرگترين كتابخانه جنوب شرق كشور با ۵هزار مترمربع زيربنا در شهر بم افتتاح مى شود
بم هزار روز بعد...
گروه شهرستانها ـ بيش از هزار روز از آن روز تلخ گذشت. يادتان مى آيد كدام روز را مى گويم؛ بامداد پنجم دى ماه را، همان روزى كه تكانه هاى يك زمين لرزه، شهر بم را به ويرانه اى تبديل كرد و آن را بر صدر اخبار ايران و جهان نشاند.
از آن روزها همه خاطره اى داريم. چه آنها كه در متن حادثه و رخداد بودند و چه ديگر هموطنان كه نظاره گر اخبار و كمك رسان شدند.
دراين هزارو اندى روز بر بم چه گذشت؟ دراين باره سخن بسيار است، اما مى توان گفت كه بم نقطه اجماع و همدلى همه مسئولان نظام براى كمك به مردم آسيب ديده و بازسازى آن بود.
سفر مكرر مقام معظم رهبرى ، تأكيد چندباره معظم له براى بازسازى بمى بهتر از آنچه كه بود ، سفر رئيس جمهورى وقت و ديگر مسئولان كشور اوضاعى را در بم ايجاد كرده كه در بحران هاى پيش تر كمتر ديده مى شد.
بم در اين ۳ سال تغيير زيادى كرده است. ساخت شمارى از خانه ها و مغازه ها اتمام يافته و برخى نيز كه ديرتر شروع كردند، همچنان درميانه راه هستند. ستاد بازسازى بم همچنان فعال است و تلاش دارد با مساعى مردم و مسئولان استان، بم را با شكوه تر از گذشته بسازند. البته دراين مدت سختى هاى زيادى هم بر مردم رفته است كه جاى انكار ندارد. زندگى درچادر و در كانكس ها چه درگرما و چه در سرما، مكافاتى است كه دركش براى بسيارى سخت است. آنها اين هزار و اندى روز را صبورانه تحمل كرده اند تا زندگى دوباره بر مدار گذشته قرار گيرد.
اگر نخواهيم بم را يكسره سياه و يا يكسره سپيد ببينيم، بايدگفت كه دراين شهرستان به نسبت حجم خرابى و بحرانى كه ۵ دى ماه ۸۲ بر سرش آمد، اوضاع بسيار بهتر و قابل قبول ترى است، اما به هرحال كارهاى زيادى هم مانده است كه ان شاءالله در آينده اى نه چندان دور به اجرا در مى آيد.
آن طور كه در خبرهاى غيررسمى هم آمده، رئيس جمهور محترم و اعضاى هيأت دولت در ادامه سفرهاى استانى خود پيش از پايان سال به كرمان نيز سفر مى كنند و صد البته بم را نيز به طور ويژه موردتوجه قرار خواهند داد. بم زنده است و زنده مى ماند. حكايت نخل هايش همچنان برپا خواهد ماند و گردشگران به اين شهر پرآوازه دوباره پاى مى گذارند. بم و ارگش به درازاى تاريخ خواهند زيست.
\ شهردار بم خواستار ادامه حمايت هاى ملى و تخصيص اعتبار براى توسعه و عمران بم شد
شهردار بم با اعلام كمبود ۳۰ ميليارد تومانى اعتبارات شهردارى اين شهرستان نسبت به تكميل عمليات عمران شهرى بم اظهار داشت: در حال حاضر اعتبارى در حدود ۴ ميليارد تومان به صورت على الحساب در اين زمينه از سوى ستاد بازسازى مناطق آسيب ديده بم براى شهردارى بم در نظر گرفته شده است.
على باقرى زاده به «مهر» گفت: هم اكنون ۵ ميليارد تومان براى توسعه عمليات عمرانى خيابان امام شهرستان بم به عنوان محور اصلى شمال به جنوب اين شهرستان براى بهبود سرعت روند انجام عمليات در نظر گرفته شده كه پيش بينى مى شود تا پايان امسال ۷۵درصد اين عمليات به انجام برسد.
شهردار بم با اشاره به كمبود اعتبارات ويژه انجام عمليات آوار بردارى و انتقال نخاله هاى ساختمانى تصريح كرد: على رغم گذشت ۳ سال از وقوع زلزله در بم، هنوز بخش اعظم آوارها و نخاله هاى ساختمانى در داخل اين شهرستان باقى مانده و شهردارى را با مشكلات بسيارى مواجه كرده. اين در حالى است كه انجام اين عمليات برعهده ستاد بازسازى مناطق آسيب ديده بم بوده و در سال جارى ۴۰۰ ميليون تومان براى بم و ۱۰۰ ميليون تومان براى بروات به صورت على الحساب براى انجام اين عمليات مصوب شده، اما هنوز پرداخت نشده است.
باقرى زاده اظهار داشت: كمترين ميزان برآورد شهردارى نسبت به انجام اين عمليات ۲ ميليارد تومان است تا عمليات آوار بردارى و انتقال نخاله ها و پسماندهاى ساختمانى به خارج از شهر تا پايان شهريور سال ۸۶ به اتمام برسد.
شهردار بم در ادامه به كمبود تجهيزات شهردارى براى انجام عمليات عمرانى اشاره كرد و افزود: شهردارى در اين زمينه با مشكلاتى مواجه بوده كه با مساعدت دولت اسپانيا نسبت به اهداى تعدادى دستگاه و تجهيزات به بم، اين دستگاه ها به زودى ترخيص و به شهردارى بم تحويل داده مى شود.
باقرى زاده درباره طرح هاى در دست اقدام شهردارى نسبت به توسعه فضاى سبز و افزايش زيبايى در نماى شهر يادآور شد: براساس پيش بينى هاى صورت گرفته اميدواريم تا پايان سال جارى عمليات آسفالت و جدول گذارى ۳۰ درصد معابر شهرستان بم به پايان رسيده و كيفيت كاربرى ۳ پارك محله اى و پارك بزرگ ۲۲ بهمن اين شهرستان توسعه چشمگيرى پيدا كند.
وى با بيان اين كه طرح پيشنهادى شهردارى بم نسبت به تكميل و راه اندازى شهر بازى بم مورد مخالفت سازمان مديريت و برنامه ريزى كشور قرار گرفته و تاكنون اعتبارى در اين زمينه از سوى دولت پرداخت نشده است، اظهار داشت: علاوه بر اين، بارها و بارها نسبت به جلب موافقت دولت براى تخصيص اعتبار ويژه طرح جامع فاضلاب شهرى بم اقدامات و پيگيرى هايى انجام شده، اما تاكنون جواب قانع كننده اى در اين زمينه دريافت نشده است.
شهردار بم در پايان يادآور شد: بم زمانى به معناى واقعى شهرى حيات خود را باز خواهد يافت كه اعتبارات وعده داده شده نسبت به بازسازى و اتمام عمليات عمرانى اين شهر به طور كامل تأمين شود كه تحقق چنين اهدافى نيازمند مساعدت بيشتر دولت نسبت به محروميت زدايى از بم است. وى اظهار اميدوارى كرد با سفر قريب الوقوع رئيس جمهور به كرمان، توجه بيشترى به مناطق آسيب ديده صورت گيرد.
گزارش ۳ سال مبارزه با زلزله
بازخوانى بمساعت ۵/۲۸ دقيقه بامداد جمعه پنجم دى ماه و در آخرين روزهاى سال ۲۰۰۳ زمين لرزه اى كه به گفته مراكز ژئوفيزيك شدت آن بين ۶/۳ تا ۶/۷ در مقياس ريشتر بود، شهر بم را لرزاند و پس از آن نزديك به ۱۰۰ پس لرزه كه بزرگ ترين آن ها ۵/۳ ريشتر بود، شهررا تكان داد.اين زلزله باعث مرگ بيش از ۴۰ هزار تن از هموطنان شد. تلفات ناشى از اين زمين لرزه باعث شد در عرض يك شب آمار كشتگان ناشى از بلاياى طبيعى در سال ۲۰۰۳ به بيش از ۵ برابر سال ۲۰۰۲ برسد. اين حادثه پس لرزه هاى روانى عميقى براى بازماندگان و تمام هموطنان داشت. چرا اين زلزله با وجود شدت نه چندان زياد، اين همه تلفات و خرابى به بار آورد؟!
ترديدى نيست كه بم مقاوم ساخته نشده بود و اجازه داديم تا زلزله قربانگاه نيمى از مردم اين شهر شود. بسيارى از مردم كه در بم جان باختند قربانى روش هاى نادرست ساختمان سازى شدند. ۳ روز پيش از اين زلزله زمين لرزه مشابهى با همين شدت كاليفرنيا را لرزاند و تنها ۳ قربانى گرفت.در بم ساختمان ها بيشتر محصول تركيب نادرست و بى تناسبى از معمارى سنتى و مدرن بودند. زلزله در بم نشان داد ساختمان هايى كه حتى قسمتى از آيين نامه ۲۸۰۰ را رعايت كرده بودند، سرپا ماندند و حداقل تلفات جانى نداشتند. شكاف عميقى بين دانش فنى ساختمان در كشور و اجرا و عمل به آن وجود دارد. عملى نشدن آيين نامه ها دلايل فراوانى دارند كه بايد در جاى خود بحث شود ولى به طور خلاصه مى توان به موارد زير اشاره كرد:
۱ـ سودجويى برخى سازندگان در مرحله اجرا۲ـ غيرفنى بودن مجريان۳ ـ عدم تمكن مالى مالكين۴ـ سهل انگارى بخشى از واحدهاى نظارتى ۵ ـ به كارگيرى مصالح نامرغوب۶ ـ نبود نظارت و كنترل بر توليد مصالح ساختمانى۳ـ مديريت بحران و امدادگرى در زلزله بم
ايران به لحاظ امدادگرى روى گسل ناهماهنگى است و مركز فرماندهى براى امداد وجود ندارد. ۲۴ ساعت پس از زلزله بم هنوز امدادگران سرگردان بودند و آوارهادست نخورده بود و دراين مدت هزاران نفر زنده به گور شدند. بعد از اين همه حوادث تلخ از زلزله هاى گذشته تجربه اى براى مديريت بحران و امدادگرى پيش روى ما نيست.مؤسسات خيريه، كميته امداد، هلال احمر ، نيروهاى نظامى و انتظامى، مردم عادى، سازمان هاى داخلى و خارجى و ... براى كمك به بم بسيج شدند ولى براى نظم بخشيدن به امداد، مديريت مكانى وجود نداشت و اين موجب شد آسيب ها در برخى مواقع تشديد و وظيفه شناسى صورت نپذيرد.متأسفانه با آن كه تصويب طرح جامع مديريت بحران مورخ ۸۲/۱/۱۷ اميدهاى زيادى در باره سازماندهى امداد و هدايت كمك هاى دولتى و غيردولتى، داخلى و خارجى و ... به وجود آورده بود، ولى در زلزله بم ديده نشد.
زمين لرزه بم بيش از حوادث قبلى نشان داد كه ما در پيشگيرى از حوادث طبيعى با مشكل مواجهيم. به طور معمول در مواقع امداد رسانى در ايران سازمان هاى موازى و به هم ريخته اى كار امدادرسانى را انجام مى دهند كه اين امر روند امدادرسانى را مشكل مى سازد. ما به جاى گسيل دادن نيروهاى آموزش ديده به منطقه زلزله زده و آسيب ديدگان روحى، سيل آه و اشك را به درون مردم مصيبت زده برديم.
كمبود ماشين آلات آواربردارى به حدى بود كه نماينده كرمان در مجلس گفت: كار آواربردارى تا يك ماه ديگر طول مى كشد. ۶ روز پس از زلزله نيمى از آوارها دست نخورده باقى مانده بود و با وجود اين كه نيروهاى امدادى داخلى و ۲۸ كشور خارجى در منطقه فعال بودند، از نبود انسجام گله مند بودند.
نبود مديريت صحيح بحران باعث شد كه ساعات اوليه پس از حادثه كه وقت طلايى امداد است از دست برود. ما بايد به فكر اصلاح سيستم دفاعى مان در برخورد با حوادث غيرمترقبه باشيم. عمده خسارت ها و ضايعات پس از زلزله به علت فقدان مديريت و امكانات رخ مى دهد. روشى كه ما براى مديريت سوانح داريم قابل قبول نيست و مهمترين دليل، وجود تشكل هايى است كه كارشان اين نيست و با روش هاى روز دنيا و مديريت بحران و برنامه ريزى براى كاهش آسيب هاى زلزله آشنايى ندارند.
> ارگ بم قبل از زلزله
ارگ بم با وسعتى حدود ۲۰ هكتار بزرگترين و قديمى ترين بناى خشتى جهان بود كه تا ۱۵۰ سال پيش در آن سكونت داشتند. اين بنا در شمال شرقى بم و در دهانه صخره اى عظيم بنا شده است. در تقسيم بندى كلى، ارگ به ۲ بخش اصلى حاكم نشين و عامه نشين تقسيم مى شود و اصلى ترين بخش آن كه به كهن دژ موسوم است، بر بالاى صخره اى آذرين و با اختلاف ۵۰ مترى نسبت به ديگر قسمت هاست و آثارى از دوره اشكانى در آن وجود دارد.حصار ارگ بم ۱۸۱۰ متر و به ارتفاع ۱۵ تا ۱۸ متر و داراى ۳۸ برج ديده بانى است. بخش حاكم نشين ارگ متشكل از ۳ بخش اصطبل، قورخانه و كهن دژ و بخش عامه نشين شامل خانه هاى مسكونى، بازار اصلى، تكيه، مسجد جامع، مدرسه ميرزا نعيم، زورخانه، عمارت ملك التجار، كاروانسرا، عمارت اعيانى، حمام عمومى و جهورا است.تعداد خانه هاى مسكونى بخش عامه نشين ۵۲۸ باب منزل تشخيص داده شده است، اين ارگ داراى ۷ محله مشهور است كه با توجه به كار و پيشه سكنه نامگذارى شده بود. بيشتر خانه هاى عامه نشين ارگ را متصل به هم ساخته اند و نيز بيشتر آنها به يكديگر راه داشته است و برخى داراى حمام اختصاصى بوده اند.ساختمان هاى بخش عامه نشين از مصالح محلى و ارزان قيمت با روش هاى معمولى اجرا شده اند، اما بخش حاكم نشين از مصالح مرغوب تر و با شيوه ساخت منسجم تر بنا شده است. در بخش حاكم نشين، حاكم در بلندترين بخش قلعه و اصطبل و قورخانه پايين تر قرار گرفته و مجموعه حاكم نشين توسط برج و بارو از بخش عامه نشين ارگ جدا مى شده است.سالانه بيش از ۱۰۰ هزار گردشگر داخلى و خارجى از اين مجموعه ديدن مى كردند.
> درس ها و راهكارهايى براى ارگ پس از زلزله
هزينه هاى زيادى دراحيا و مرمت مجموعه ارگ صرف شد. آيا نحوه مرمت ما از اين مجموعه صحيح بوده است؟ آيا بايد با همان مصالح، بناها را تقويت كنيم؟ آيا نبايد ازعلم روز و مصالح جديد براى مقاوم سازى در تعميرات استفاده كرد؟ اينجاست كه بايد تجديدنظرى در ايده هاى بازسازى داشته باشيم.نبود تغيير در ابعاد و فضاها، حفظ نماهاى داخلى و خارجى با مصالح قبلى و در كل حفظ سبك و سياق و اسلوب معمارى جزو اصول است. ولى بايد ملاحظات بهسازى لرزه اى تا حد امكان مدنظر قرار گيرد و اگر در سال هاى گذشته و شروع مرمت اخير اين نكته مدنظر قرار مى گرفت، شايد عمق فاجعه به اين اندازه نبود.مستندسازى، تهيه نقشه هاى آثار باستانى و فيلم ازمسائل مهم و ضرورى براى بناهاى موجود است. در ذيل راهكارهايى براى احيا و بازسازى آثار سنتى پس از وقوع زلزله بيان مى شود:۱- كار بازسازى مى تواند با توجه به بقاياى پى ها و پاشنه هاى كار، صورت گيرد.۲- نخستين قدم پس از زلزله ايجاد حريم قانونى و جلوگيرى از ورود افراد است. اين كار مى تواند ۲ علت داشته باشد:
الف - تخريب بيشتر قسمت هاى آسيب ديده
ب - عدم حفظ مدارك، اسناد و اشياى باقيمانده زير آوار
۳- جمع آورى فيلم ها و نقشه هاى تاريخى و مراجعه به آرشيو دانشكده هاى معمارى
۴- تجديدنظر در ايده هاى بازسازى و مرمت
۵- ارتباط با عكاسان حرفه اى به منظور جمع آورى عكس هاى قديمى
احمد اشرفى ـ مدرس آموزشكده فنى كاشان