سيدحسين صدرى
مرمت بازار بزرگ و تاريخى كاشان امسال پايان مى يابد. محمدرضا عطوف نساج، معاون حفظ و احياى مديريت ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى كاشان با اعلام اين خبر گفت: اين تعميرات بدنه سازى، مقاوم سازى، ساماندهى سطوح، سطح و بدنه ها، عايق كارى كاهگلى پشت بام ها و تعمير نورگيرهاى طبيعى راسته هاى مختلف اين بازار را شامل مى شود. وى افزود: درحال حاضر افزون بر ۱۰ هزارمترمربع از سطوح داخلى مجموعه بازار، سفيدكارى شده وقرار است تا پايان امسال مرمت و بازسازى برخى از عناصر شاخص اين مجموعه همچون سراها، تيمچه ها و تيم ها، مساجد و آب انبارها نيز به صورت ويژه در دستوركار قرارگيرد كه در اين ميان تاكنون بخش بزرگى از تعميرات سراى نراقى ها، بروجردى ها، امين الدوله، بازارچه ملك، آب انبارهاى بالابازار و گذرنو، زيارت شاه سليمان و مساجد ابوحمزه، ميرعماد، بالابازار و امام خمينى(ره) انجام گرفته است. به گفته وى هم اكنون اجراى عمليات تكميلى مرمت و بازسازى سردر بازارهاى پانخل و گذرنو، نماسازى جداره هاى خارجى بخش هايى از بازار تاريخى كاشان در مجاورت پاركينگ باب الحوائج نيز كماكان ادامه دارد. عطوف نساج ابراز اميدوارى كرد اجراى اين طرح تا پايان سال جارى به پايان برسد. وى اعتبار تخصيصى اين طرح را پنج ميليارد ريال عنوان كرد كه تاكنون سه ميلياردريال آن هزينه شده است. وى همچنين خاطرنشان كرد: در راستاى ايجاد زيرساخت هاى گردشگرى درمحور گردشگرى مجموعه بازاركاشان، با مشاركت شهردارى اين شهر اقداماتى به منظور ساخت سرويس هاى بهداشتى در بازار ضرابخانه و مسجد ابوحمزه صورت گرفته است. به گفته وى در صورت تخصيص اعتبارموردنياز، مرمت و ساماندهى كف فرش بازار به شيوه سنتى نيز تا پايان امسال انجام خواهدشد. معاون حفظ و احياى مديريت ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى كاشان، استحكام بخشى و مقاوم سازى راسته هاى بازار در برابر زلزله را از ديگر طرح هاى دردست انجام در اين مجموعه عنوان كرد و گفت: در صورت تأمين اعتبار مقاوم سازى ديگر قسمت هاى اين مجموعه نيز بزودى صورت خواهدگرفت. مجموعه تاريخى و ارزشمند بازار كاشان از مهم ترين آثار تاريخى اين شهر است كه قدمت آن به دوران حكومت آل بويه برمى گردد. دوران اوج اين بازار مربوط به زمان حكومت صفويان بويژه شاه عباس اول است و اغلب جهانگردان و سياحانى كه دراين عصر و دوره قاجار به ايران آمده و از كاشان ديده كرده اند، عظمت و شكوه بى مانند آن را موردستايش قرارداده اند. بازار كاشان درمركز اين شهر و درجهت شمال شرقى به جنوب غربى حدفاصل خيابان هاى اباذر تا باباافضل واقع است كه حدود ۱۸۰۰متر طول و ۷ متر و نيم عرض دارد. درمجموعه تاريخى بازار كاشان علاوه بر راسته اصلى بازارهاى مسگرها، زرگرها، كفاش ها، ملك، ميانچال و... تك بناهاى ارزشمند تاريخى را مانند مسجد ميرعماد، مسجد و مدرسه امام خمينى(ره)، تيمچه امين الدوله، كاروانسراى گمرك، حمام خان و... شامل مى شود. گفته مى شود اين بازار در مسير تاريخى جاده ابريشم قرار داشته است.

مهسا جزينى
بايد براى كاشى هاى اصفهان فكرى كرد. پوسيدگى ملاط، افزايش تصاعدى آلودگى هاى صوتى و آب و هوايى به همراه باران هاى اسيدى، مرمت غير اصولى و رعايت نكردن ضوابط نگهدارى بنا با گذشت ساليان، خطرى است كه كاشيهاى هفت رنگ نصف جهان را تهديد مى كند.
گستره حجم كاشى كارى در بناهاى تاريخى اصفهان در كنار پيش بينى نكردن اعتبارات خاص وكمبود نيرو براى بازرسى و مرمت مداوم كاشى ها، چالش مهم شهر گنبدهاى فيروزه اى است كه بايد به سرعت براى آن چاره اى انديشيد. اصفهان بدون اين كاشى ها ديگر نصف جهان نيست، اگرچه به گفته يك كارشناس ميراث فرهنگى و «حتى با افزايش مراقبت ها و مرمت هاى مداوم، به برف و باران نمى توان گفت نبار و آلودگى ها را نيز نمى توان متوقف كرد.»
در حالى كه به نظر مى رسد در صورت انجام مرمت هاى اصولى و بازرسى و بازبينى مداوم قبل از وقوع حادثه، مى توان مانع آن شد، اما در ظاهر سازمان ميراث فرهنگى برنامه  جامعى براى پيشگيرى در دست ندارد و در بسيارى مواقع گزارش هاى تخريب و يا در حال ريزش و آسيب كاشى ها نيز از سوى نگهبان يا متولى بنا داده مى شود . حسن روانفر معاون حفظ و احياى سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى و صنايع دستى استان اصفهان با بيان اين كه ما همه تلاش خود را براى بازبينى ساليانه از بناها به كار بسته ايم، مى گويد: متأسفانه حجم كار آن قدر زياد است كه امكان بازرسى كامل ممكن نيست. روانفر با اشاره به دو شاخصه اصلى و مؤثر در اين قضيه مى گويد: «كم ترين مشكل ما بودجه است و بعد كمبود نيروى متخصص». تا آنجا كه به گفته اين مقام مسئول، فقط براى يك استحكام بخشى كامل و مرمت مستمر كاشى هاى مسجد امام به سالانه ۵۰۰ ميليون تومان اعتبار نيازاست.كمبود اعتبارى كه موجب شده بود مرمت ترك هاى گنبد همين مسجد بيش از ده سال به طول انجامد. روانفر با اشاره به اين كه رديف خاصى در اعتبارات مرمتى استان براى كاشى ها در نظر گرفته نشده، مى گويد: «بودجه اى كه هم اكنون استفاده مى شود از محل اعتبارات كلى مرمت بناها يا مساجد است و به دنبال ضرورت مرمتى كه در يك بنا به وجود مى آيد، استفاده مى شود.» اين در حالى است كه به نظر مى رسد بايد از محل اعتبارات استانى و ملى دربخش مرمت، رديف جداگانه اى هر ساله براى مرمت كاشى ها اختصاص داده شود.
سيمان به جاى گچ
چندى قبل تعدادى از كاشى هاى بيرونى مدرسه چهارباغ فرو ريخت. اين اتفاق پيش تر در چند جاى ديگر هم رخ داده بود كه به ناگاه تعداد يا مساحت زيادى از كاشى ها باهم فروريخته بودند. فروريختن كاشى هاى مدرسه چهارباغ به گفته يكى از كارشناسان ميراث فرهنگى به رعايت نكردن ضوابط ميراثى مربوط بوده است. اين كارشناس مى گويد: مشكل از آنجا آغاز شد كه در حجره بالايى، كولر آبى نصب شده بود و آب به تدريج در كاشى نفوذ كرده و موجب پوسيده شدن گچ ملاط آن شده بود. «اصغر نجف پور» يكى ديگر از كارشناسان سازمان ميراث فرهنگى درباره لزوم توجه به مرمت مدرسه چهارباغ بويژه كاشى هاى نماى بيرونى آن كه در معرض انواع آسيب ها قراردارند، مى گويد: در اين مدرسه به تازگى پيمانكارى مشغول كار بود كه به علت داشتن چند نقطه ضعف دركار، قراردادش لغو شد. وى اضافه مى كند: براى ادامه كارو بستن قرارداد جديدنيز منتظر بودجه هستيم . بودجه مرمت مدرسه چهارباغ در رديف اعتبارات ملى سال ۸۵ ديده شده است. اين اعتبار هنوز تخصيص داده نشده است. نجف پوراضافه مى كند: پايان سال مالى براى پرداخت ها شهريور ۸۶ است. متأسفانه گاه ديده مى شود كه مرمت هاى غير اصولى و استفاده از شيوه هاى نادرست موجب تخريب كاشى ها شده است. براى نمونه برخى فكر مى كنند كه استفاده از ملاط سيمان به جاى آجر، موجب استحكام بيشتر مى شود، اما ناسازگارى جنس سيمان با كاشى و تفاوت ضريب انبساط طولى آن با گچ و آجرى كه در باقى بنا به كار رفته، موجب مى شود بعد از مدتى كاشى و سيمان باهم فرو بريزند.اين درحالى است كه كاشى اى كه به سيمان چسبيده كاملاً خرد مى شود و در صورتى كه كاشى اصل باشد به هيچ وجه مرمت پذير نيست. در حالى كه در ملاط گچ، كاشى به راحتى از آن جدا شده و مى توان بعد از مرمت دوباره همان كاشى اصل را استفاده كرد.
نجف پوربا اشاره به كاشى هاى ۷۰۰ ساله اى كه هنوز سالم مانده اند، مى گويد: هيچ ملاطى براى كاشى بهتر از گچ نيست. كارشناس ديگرى در اين باره مى گويد : چند سال قبل مساحت زيادى از كاشى  هاى ايوان شمالى مسجدامام ( ره) در قطعه هاى بزرگ به وزن حدود يكصد كيلوگرم به همراه ملاط از ارتفاع شش مترى پايين ريخت. اين كارشناس مى گويد: علت اين بود كه سى سال قبل براى مرمت اين كاشى ها از ملاط سيمان استفاده كرده بودند. اما به گفته وى امروزه در كارهاى مرمتى كه زير نظر سازمان ميراث فرهنگى انجام مى شود و طرف قرارداد پيمانكار ميراث فرهنگى است، اجازه استفاده از سيمان به عنوان ملاط داده نمى شود. اما در كارهاى مرمتى كه اداره اوقاف يا شهردارى انجام دهد چون هزينه آن را ميراث فرهنگى پرداخت نمى كند گاهى اقدامات خودسرانه اى مشاهده مى شود. اين درحالى است كه به گفته اين كارشناس، همه نهادهاى درگير با بناهاى تاريخى اگر قصد مرمت بنا يا اثرى را دارند بايد حتماً با سازمان ميراث فرهنگى هماهنگ شوند در غير اين صورت اقداماتشان به نابودى بناها منجر مى شود. اگرچه حسن روانفر، معاون حفظ و احياى سازمان ميراث فرهنگى مى گويد: تا آنجا كه من به خاطر مى آورم و به زمان مديريت و حضور من در ميراث فرهنگى بازمى گردد، هيچ وقت از ملاط سيمان براى مرمت كاشى ها استفاده نشده است.
اما عامل مهم ديگرى كه منجر به تخريب كاشى ها مى شود، آلودگى هاى صوتى و آب و هوايى بويژه باران هاى اسيدى است. آلودگى هاى صوتى بارها موجب ريزش كاشى ها و باران هاى اسيدى و ذرات ناشى از آلودگى هوا، كه بر روى كاشى ها نشسته، موجب خوردگى كاشى شده است. نجف پور مى گويد: متأسفانه لرزش ناشى از هواپيماهايى كه درسطوح پايين حركت مى كنند براى بناها بسيار مخرب است.
وى به گفته دوستى اشاره مى كند كه لرزش ناشى از حركت هواپيما موجب ريزش بخشى از كاشى ها يا آجرهاى مسجد جامع شده است.اين در حالى است كه به گفته وى بر اساس مقررات، ارتفاع هواپيما حين حركت ازبالاى بافت و بناهاى تاريخى بايداز ۷۰۰ پا بيشتر باشد. وى به نمونه هاى ديگرى از جمله برگزارى مراسم و آيين هاى مختلف در ميدان نقش جهان و استفاده از بلندگوهاى پر قدرت اشاره مى كند و مى گويد : البته بتازگى ميراث فرهنگى توافقاتى با ديگر سازمان ها  انجام داده است. براى نمونه در نماز جمعه از بلندگوهاى كم قدرت  استفاده مى شود.
وى درباره تأثيرات آلودگى آب و هوا نيز مى گويد: حتى اگرPH ( پ هاش ) اسيدى نزديك به خنثى يا كم باشد باز بر روى لعاب گچ بى تأثير نيست.
با اين حال به گفته يك كارشناس سازمان ميراث فرهنگى، در صورتى كه در مرمت كاشى ها به چهار عامل همگن بودن مصالح، استفاده از كمترين دخالت در كار، توجه به خاصيت برگشت پذيرى و هماهنگى استادكاران سنتى با كارشناسان توجه شود مى توان به ميزان زيادى تخريب را كاهش داد.او درباره عامل اخيرمى گويد: دربسيارى از موارد، سپردن كار به دست استادكارانى كه آموزش آكادميك نديده اند موجب تخريب بيشتر مى شود. وى مى گويد: در برخى موارد استادكاران براى تعويض يا مرمت قطعه اى، مساحت زيادى از كاشى را جمع آورى يا تخريب مى كنند در حالى كه با روش هاى درست مرمتى مى توان بدون آسيب رساندن و يا تعويض ديگر قسمت ها فقط همان بخش كوچك را مرمت كرد.
نانو تكنولوژى به كمك كاشى ها مى آيد
روانفر به شيوه هاى جديدى اشار مى كند كه قرار است به مرمت و افزايش مقاومت مصالح بينجامد. نانو تكنولوژى از اين جمله است.وى مى گويد بتازگى در قراردادى كه سازمان ميراث فرهنگى با دانشگاه هنر اصفهان بسته است قرار شده دانشگاه كار تحقيقاتى خود را در استفاده از اين علم بر روى مصالح قديمى آغازكند. نجف پور نيز با اشاره به اين كه مقاوم سازى كاشى به آب بندى و نحوه اجراى آن بستگى دارد، مى گويد: در گذشته از نوعى روغن خاص مانند روغن برزك براى آب بندى كاشى استفاده مى شد اما امروزه از روغن هاى صنعتى استفاده مى شود.وى مى گويد بتازگى هم يك نوع ماده جديد شيميايى پيشنهاد شده است كه براى مطمئن شدن از ضريب اطمينان آن بايد ابتدا آزمايش شود.

حميد رضا صفايى
يك هنرمند طالقانى پس از دوازده سال تلاش به فناورى داخلى ثبت تصاوير و طرح ها بر روى سراميك دست يافت.
حميدرضا قاضى مير سعيد كه از بين ۳ هزار كارآفرين به عنوان كارآفرين برتر استان تهران شناخته شده است، در توضيح اين موفقيت گفت: به جهت علاقه اى كه از دوران كودكى تا دانشگاه به عكاسى داشتم به اين هنر بسيار فكر مى كردم تا اين كه سال ها بعد يعنى پس از دوران بازنشستگى فرصت پيدا كردم تا به طور جدى براى رسيدن به آرزوهايم فكر كنم. وى كه در همه اين سال ها دست به نو آورى هاى زيادى از جمله : تهيه عكس فورى رنگى براى نخستين بار و به كارگيرى رايانه در عكاسى زده است، افزود: در آن سال ها خيلى ها با رايانه آشنا نبودند و كسانى كه در ايران فتوشاپ را مى شناختند انگشت شمار بودند.
قاضى مير سعيد اظهار داشت: با ديدن آثار متعدد با ستانى كشور و راز ماندگارى آنها به اين فكر افتادم كه تصوير هاى ماندگار بر روى سفال و سراميك ايجاد كنم، اما اين تازه آغاز ماجرا بود. وى گفت: در اين راه با صرف هزينه بسيار زياد به فعاليت پرداختم. حتى مجبور به فروش خانه و همه اندوخته هاى جوانى و سال هاى كارم شدم و به اجاره نشينى روى آوردم، اماهر بار چيزى به جز شكست نصيبم نشد تا آنجا كه همه كسانى كه در اين طرح همراهى ام مى كردند كم كم دلسرد شدند و پا پس كشيدند.
اين هنرمند با يادآورى شكست هاى پى درپى اش اظهار داشت: ديگر داشتم شكست را مى پذيرفتم تا اين كه به طور اتفاقى در كتابى خواندم كه هر فرد موفقى براى رسيدن به قله موفقيت به طور متوسط ۲‎/۵ بار ورشكست شده است، دوباره برخاستم و اين بار تصميم گرفتم به طور آكادميك عكاسى را بخوانم. اين بود كه دوباره به دانشگاه رفتم و پس از گذراندن رشته عكاسى دانشگاه هنرهاى زيباى تهران تلاشم را از نو آغاز كردم. وى افزود: در شب ميلاد حضرت على(ع) در حالى كه كاملاً نا اميد بودم تصوير يك مسيحى تازه در گذشته را به درخواست همسرش بر روى سراميك چاپ كردم وهمراه با سفال ديگرى مزين به نام اميرالمؤمنين(ع) براى تسلاى دل خودم در داخل كوره گذاشتم و فردا صبح در حالى كه دوازده ساعت فرايند حرارت دهى طول كشيده بود در كمال ناباورى ديدم زحمات دوازده ساله ام به بار نشسته است. و از همه شگفت انگيز تر، حلقه زدن اشك در چشمان آن خانم مسيحى بود چرا كه آن مرد در سال پيش مسلمان شده بود و از اتفاق نيز نام على را براى خود برگزيده بود.
اين هنرمند اهل ديار طالقان اظهار داشت: اكنون كه بعد از اين همه سال تلاش، به عنوان كار آفرين نمونه موفق به كسب تقدير نامه از دست وزير كار شده ام، دوست دارم همه جوانان بدانند كه اگر در كار و تحصيلاتشان عنصر زمان و صبر را در نظر بگيرند، بدون شك موفق خواهند شد.
زيرا انسان نبايد انتظار داشته باشد همه كارها خيلى زود به بازدهى برسد. قاضى مير سعيد درباره ويژگى  اين فناورى گفت: با اين روش امكان چاپ انواع عكس  و طرح بر روى سفال، چينى و سراميك وجود دارد و به خاطر اين كه اين فرآورده ها تا ۸۵۰ درجه سانتيگراد در كوره حرارت مى بينند ضمن اينكه قابليت ضد خش دارند از مقاومت بالايى در برابر آفتاب، حرارت، سرما، باران و ديگر عوامل محيطى برخوردار مى شوند. از اين شيوه حتى مى توان در مرمت آثار تاريخى بهره جست . وى اين شيوه را داراى كار بردهاى متنوع صنعتى و هنرى دانست و گفت: اين فرآورده ها گستره وسيعى را  از عكس و طرح هاى سنتى و دينى تا چاپ عكس هاى خانوادگى ماندگار، تابلوهاى تزئينى صادراتى، تقدير نامه ها يادبودها و نشان هاى دولتى، نماى داخلى و خارجى ساختمان ها و ادارات گرفته ، بدنه اتوبان ها، بزرگراه ها و پل ها را شامل مى شود. اين هنرمند ضمن درخواست از دولت براى حمايت از توليد كنندگان كوچك خواستار آموزش و تقويت روحيه سختكوشى در جوانان شد.