عبدالمجيد فلسفيان
اگر تاريخ را رابطه انسان با جهان تعريف كنيم و انسان را موجودى تاريخ ساز بدانيم بى شك افرادى هستند كه در نقش آفرينى و جهت دهى تاريخ از جايگاه ويژه اى برخوردارند.حضرت ابراهيم (ع) در ميان همين انسان هاى محورى متمايز و ممتاز است و بايد بيشترين سهم را به ابراهيم(ع) بدهيم كه چگونه از بين النهرين و سرزمين عراق آن روز شروع مى كند و در شام و فلسطين ادامه مى دهد و در جزيرة العرب حركت توحيديش را به كمال مى رساند و در زمين و زمان نقش آفرينى مى كند و براى جهان تا پايان آن طرحى را درمى افكند كه همه انسان ها در اين طرح تا ابد جاى مى گيرند و همه آنها در اين طرح جهانى لحاظ شده اند كه حتى يك فرد از انسان هاى امروز و فردا و فرداهاى دور از نگاه ابراهيم (ع) دور نمانده است.
اگر تا ديروز از سوى آن جوان مزينانى اين سؤال مطرح مى شد كه اگر پاپ و ماركس نبودند جهان چگونه بود و نقش محدود و منفى آن دو در ساختن تاريخ بشر ارزيابى مى شد، امروز بايد اين سؤال مطرح شود كه اگر ابراهيم (ع) با اين همه نقش گسترده و مثبتش نبود اكنون جهان كجا بود؟!
آيا جهان بشرى بدون حضرت ابراهيم(ع) ممكن بود؟
آيا خداى خالق و حاكم بر هستى رضايت مى داد كه خود بدون خليل و دوست بماند و بشر منهاى ابراهيم (ع) حيات حيوانيش را داشته باشد و بس؟!
اگر خداوند انسان را در احسن التقويم و بهترين تركيب و فطرت توأم داده و آن را در اسفل السافلين و ابتداى راه قرار داده آيا بدون ابراهيم(ع) اين حركت انسان از صفر تا بى نهايت ممكن بود؟!
آيا اگر حضرت ابراهيم (ع) نبود جامعه دينى شكل مى گرفت و در نبود آن انسان مجبور نبود يا به توحش روى بياورد و يا در تمدن الحادى بسوزد و به خسران بنشيند؟!
راستى اين ابراهيم(ع) كيست كه با بودنش همه اين احتمالات منتفى مى شود و تاريخ ساخته مى شود و بشر راه خود را تا بى نهايت مى يابد. طرح ابراهيم(ع) كه فلك را سقف شكافته است و آن را فرافكنده است كدام است؟
اين پرسش ها و پرسش هاى ديگرى كه ذهن انسان كنجكاو را درباره حضرت ابراهيم(ع) به خود مشغول كرده است منبعى را مى طلبد كه به آنها پاسخ داده شود و ابراهيم(ع) به ضرورت نياز انسان امروزى، باز شناخته شود. بى شك بهترين معرف حضرت ابراهيم(ع) خليل، خليل او خداوند يكتا و بى همتايى است كه به تعبير على(ع) در كتابش براى بشر تجلى نموده است و دوستان دست ساخته خودش را به همه آفريده هايش شناخته است.
قرآن كتاب خداى آسمان ها در زمين، بهترين معرف ابراهيم پدر همه پيامبران تاريخ است كه به زيباترين وجه ممكن در قالب جذاب ترين سخن ها در كوتاه ترين تعبيرها او را شناسانده است تا جهان امام خود را بشناسد و در حيرت ضلالت و تيه نماند و در جاهليت و سفاهت و ظلمت نميرد.
و كيست كه اين لطافت ها و اشارات قرآنى را بفهمد و بتواند بر ديگران درجايگاه خودش تلاوت نمايد تا انسان ها اگر بخواهند هدايت شوند و به نور برسند و به ابراهيم(ع) اقتدا نمايند به كه لقد كانت لكم اسوه حسنه فى حضرت ابراهيم (ع)و الذين آمنوا امعه بى شك از جمله كسانى كه اين پيام قرآنى را خوب درك و دريافت نموده اند و آن را به شكل زيبا و در قالبى نو و زيبنده به نسل حاضر و فردا معرفى كرده اند و خودشيفته و شيداى چنين شخصيتى بوده اند استاد على صفائى حائرى معروف به (عين ـ صاد) بوده اند كه خود مشهور آسمان و گمشده اهل زمانش بودند كه صد افسوس كه ناشناخته ماندند و چه زود رخت بربستند و دامن كشان رفتند و به حضرت ابراهيم (ع) و آلش پيوستند.
از ايشان آثار زيادى در حوزه معارف و تربيت و تفسير به جا مانده كه از جامعيت و انسجام و استناد تام و تمامى برخوردار است كه مجموعه آنها مانيفست تمام و كمال اسلام را نشان مى دهد كه از هر التقاط و افراط و پراكنده كارى دستى مبرا و پاك هستند و از آنجا كه فرزند زمان خود بوده اند، نيازهاى فكرى نسل زمانش را در قالب ادبياتى جذاب و موجز و رسا كه كاملاً متأثر از ادبيات قرآن است، پاسخ گو بوده اند و چون بر كتاب جاودانه اى چون قرآن تكيه داشته اند لباس كهنگى و روزمرگى را از تن نوشته هاى خود زدوده اند كه بررسى ادبيات ايشان نياز به تحقيق و گفت وگوى مستقلى دارد.
ايشان در نوشته هاى خود به مناسبت هاى گوناگون از ابراهيم(ع) سخن گفته اند چه آنجا كه از ضرورت حجت و افتخار و اضطرار انسان به حجت  هاى الهى داد سخن داده اند و چه آنجا كه به تفسير قرآن پرداخته اند و نگاه قرآن به حضرت ابراهيم (ع) را بازخوانى كرده اند و چه آنجا كه به الگوها و سرمشق هاى بشر پرداخته اند و چه آنجا كه احساسات خود را در قالب شعر نو بيان كرده اند.
حضرت ابراهيم(ع) بنيانگذار جامعه دينى
استاد جوامع را به سه گروه تقسيم مى كنند. ۱ـ جامعه سنتى يا جامعه آشناها ۲ـ جامعه مدنى يا جامعه بيگانه
۳ـ جامعه دينى يا جامعه هدف ها.
و به اختصار به ويژگى هر كدام از اين جوامع اشاره مى كنند: در زندگى قبيله اى و درجامعه آشناها، پدر، تكيه گاه، انس، عشق و افتخار توست. در جامعه مدنى و در جامعه بيگانه ها، حقوق و عدالت و قانون و آزادى وامنيت است كه آدم ها را نگاه مى دارد. در امت اسلامى كه فراتر از روابط قبيله اى و توليدى و معيشتى است، با هدف ها، بيگانه ها را با هم جمع و دورها را نزديك و نزديك ها را دور مى نمايد. جامعه دينى به تعبير استاد كه نگاهى كاملاً قرآنى و برگرفته از متن دين است جامعه اى است كه از امام و رهبر شروع مى شود چنانچه سوره بقره از شكل گيرى چنين جامعه اى حكايت دارد آنجا كه ابراهيم(ع) بعد از ابتلاها و آزمايش هاى مكرر و بعد ازتماميت بخشيدن به نعمت ها به مقام امامت براى ناس و توده ها مى رسد و خداوند او را اين چنين خطاب مى كند: انى جاعلك للناس اماماً. اما اين مقامى است كه بعد از حضرت ابراهيم(ع) همچنان مفتوح مى ماند و به درخواست ابراهيم (ع)از خداوند اين جايگاه در ذريه او به وديعه گذاشته مى شود، با يك شرط و آن هم عصمت آنها، كه به بيان استاد همان مقام آگاهى و آزادى است،
يعنى آگاه بودن بر همه راه بشر از مرحله قبل از جنين تا بى نهايت و آزاد بودن از هر تعلقى به غير از حق. كه اين دو بال آگاهى و آزادى در اين وسعت از انسانى امامى و رهبرى مى سازد كه لحظه اى از لحظه هاى زندگيش را ظالم نباشد و ذره اى بر خود و بر ديگران و بر خدا و هستى ظلم و تعدى نكرده باشد.حضرت ابراهيم(ع) با دستيابى به اين مقام متعالى امام و جلودار انسان ها مى شود و مأمور مى شود انسان ها را تا به سر منزل مقصود هدايت و رهبرى كند و براى اين مأموريت و رسالت بزرگ بيت و خانه اى را مى خواهد كه از آنجا دعوتش را شروع كند و همه انسان ها را فراخوانى نمايد كه خداوند كعبه را براى او بيت و خانه قرار مى دهد.
اذ جعلنا البيت مثابه للناس و امناً.
با جعل بيت وخانه طرح بلد امن ريخته مى شود و بلدامين و شهر مكه شكل مى گيرد كه بيت را در خود دارد و ام القرى و مركز دعوت جهانى حضرت ابراهيم(ع) قرار مى گيرد.

• ادامه در صفحه ويژه۳