فرا رسيدن دى ماه براى مسيحيان جهان مناسبت هاى بسيار مقدسى به همراه دارد. كريسمس، روز تولد حضرت عيسى مسيح (ع) پيامبر بزرگ الهى و نيز آغاز سال نو ميلادى مهمترين مناسبت مسيحيان در اين ماه به شمار مى آيد. پيروان دين مسيحيت در ايام كريسمس مراسم ويژه اى برگزار مى كنند كه برافراشتن درخت كاج سبز در خانه ها آشناترين اين رسوم براى همگان است.
مسيحيان گرچه بر سر تاريخ تولد حضرت مسيح اختلاف نظر دارند، اما سال نو در تمام كشورهايى كه تقويم ميلادى را به رسميت مى شناسند، از اول ماه ژانويه آغاز مى شود.
روز كريسمس به روايتى ۳ دى و به روايتى ديگر ۱۶ دى ماه است. برخى محققان تاريخى نيز معتقدند روز سوم دى ماه (۲۵ دسامبر) كه به عنوان روز تولد مسيح در ميان اكثر مسيحيان جشن گرفته مى شود، برگرفته از جشن يلداى ايرانى است كه نماد پايان دوران تاريكى و ورود به جهان مهر و روشنايى قلمداد مى شود.
واژه «يلدا» در زبان سريانى به معناى ميلاد است و ظاهراً تولد ميترا، خدابانوى آئين ميترائيسم را مد نظر دارد. در منابع تاريخى آمده است كه روميان تا اوايل قرن چهارم آئين ميترائيسم را پاس داشته و از روز ۱۷ تا ۲۴ دسامبر را به عنوان «جشن خداى زحل» جشن مى گرفتند. رفته رفته، اما با رشد مسيحيت در سال ۳۳۶ ميلادى، روز ۲۵ دسامبر (۳ دى) رسماً روز ميلاد مسيح خوانده شد.

مسيحيان ايران
از جمعيت ۷۰ ميليونى ايران، حدود ۹۷ درصد مسلمان بوده و ۳ درصد آن را هموطنان غير مسلمان تشكيل مى دهند. با اين وجود، بر اساس قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران، هموطنان پيرو اديان رسمى پذيرفته شده نيز حقوقى برابر با ديگر هموطنان مسلمان دارند.
درباره تعداد مسيحيان ساكن در ايران آمار دقيقى در دست نيست، اما برخى منابع داخلى تعداد آنان را ۱۵۰ هزار اعلام كرده و آمارهاى سازمان ملل متحد نيز نشان از حضور ۲۰۰ الى ۳۰۰ هزار مسيحى در ايران حكايت مى كند. با اين حال، به نظر مى رسد براى روشن شدن تعداد دقيق آمار، بايد تا اعلام رسمى سرشمارى نفوس و مسكن اخير، چند ماه ديگر صبر كرد.
از نظر قومى نيز مى توان گفت اكثر مسيحيان ايران را گروه هاى قومى ارامنه، آشورى ها و كلدانى ها تشكيل مى دهند.
اصل سيزدهم قانون اساسى پيروان اديان مسيحى، زرتشتى و يهوديان را به رسميت شناخته و آزادى هاى بسيارى را براى اين دسته از هموطنان در نظر گرفته و تضمين كرده است. بر همين اساس، از ۵ كرسى نمايندگان اقليت هاى مذهبى، ۲ كرسى به ارامنه مى رسد و آشوريان، يهوديان و زرتشتيان هر يك، يك كرسى دارند.
روبرت بگلريان نماينده ارامنه جنوب كشور و اصفهان در مجلس مى گويد: «جامعه مسيحيت در رابطه با برگزارى مراسم دينى كه تنها به لحظه تحويل سال ميلادى و تولد حضرت مسيح (ع) محدود نمى شود، در تمام طول سال، اعياد و مراسم با هيچ گونه محدوديتى مواجه نيستند.»
او مى افزايد: «بخش ديگر اين جشن ها در حوزه خصوصى خانواده ها صورت گرفته و بخش عمومى تر آن با هماهنگى و تعاملى كه ميان دستگاه هاى نظارتى از جمله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى وجود دارد، جوامع مسيحى مى توانند از سالن ها و هتل هاى مورد نظر خود استفاده كنند.»
ماريو گالگانو، يكى از نمايندگان كنفرانس اسقف هاى سوئيس نيز در گزارش خود از وضع مسيحيان ايران مى آورد: «مسيحيان ايران مى توانند آزادانه عبادت كنند و آئين عشاء ربانى خود را انجام دهند.»
گفتنى است براى دسترسى هموطنان مسيحى به برپايى مراسم ويژه كريسمس، تعداد ۵هزار درخت كاج به مسيحيان اهدا مى شود.
عمده مسيحيان ساكن در ايران به ۲ گروه قومى تقسيم مى شوند: هموطنان ارمنى و هم ميهنان آشورى. نيمى از آشوريان، پيرو كليساى شرق آشورى و اكثريت بيشترى از ارامنه كماكان وابسته به كليساى ملى خود، يعنى كليساى گريگورى هستند.
ارامنه ايران
پيوند ارامنه و ايرانيان به گذشته هاى بسيار دور يا به تعبير بهتر، از آغاز تاريخ ايران باستان بازمى گردد.
با ظهور مسيحيت، ارامنه دين پرستش خدايان طبيعت و الهه ها را كنار گذاشتند و با مساعى قديسى به نام «سن گرگوار» مسيحيت در ارمنستان دين رسمى اعلام شد.
جمعيت هموطنان ارمنى از استان هاى هرمزگان و خوزستان در جنوب ايران تا اصفهان و تهران در مركز و گيلان و استانهاى آذربايجان شرقى و غربى در شمال و شمال غرب كشور پراكنده اند. با اين حال تمركز ارامنه در جلفاى اصفهان از ديگر نقاط بيشتر است به طورى كه اين شهر با ۲۰ كليسا بزرگترين و زيباترين كليساهاى ايران را دارد.
«آشوت تيكرانيان» رئيس هيأت نمايندگى خليفه گرى كل ارامنه آذربايجان در اروميه مى گويد: «حدود ۱۰۰ هزار ارمنى در سراسر ايران زندگى مى كنند كه ۸۵ درصدمسيحيان ايران را شامل مى شود.» او مى افزايد: «۹۰درصد ارامنه ايران پيرو مذهب «گريگورى لوساوريك» بوده و حدود ۱۰ درصد نيز مذهب كاتوليك دارند.» وى درباره برپايى مراسم كريسمس و آغاز سال نو ميلادى ميان ارامنه مى گويد: «آغاز سال نو ميلادى در بين تمامى مذاهب مسيحيت، روز اول ژانويه يا همان دهم دى ماه است اما درباره روز تولد حضرت مسيح بين مذاهب مسيحيت اختلاف نظر وجود دارد.» به گفته تيكرانيان، مسيحيان ارمنى شانزدهم دى ماه مصادف با ششم ژانويه را به عنوان روز تولد حضرت عيسى بن مريم(ع) جشن مى گيرند. اين در حالى است كه اغلب مسيحيان جهان روز سوم دى ماه را روز تولد مسيح(ع) مى دانند.
رئيس هيأت نمايندگى خليفه گرى كل ارامنه آذربايجان در اروميه خاطرنشان مى كند: «ارامنه، عيد ميلاد مسيح و غسل تعميد حضرت مسيح(ع) را در حالى كه خاچ (صليب) را با همراهى ساغدوش و سولدوش در آب مى گذارند يكجا جشن مى گيرند.»
گرچه برگزارى مراسم كريسمس و آغاز سال نو ميلادى يك سنت دينى و مذهبى خاص مسيحيان محسوب مى شود اما آئين هاى ارامنه ايران براى بزرگداشت اين مراسم با سنت هاى كهن ايرانى به شكل جالب توجهى تركيب يافته است.
«مارينا دانغيان» استاد دانشگاه و يك ارمنى ساكن تبريز درباره مراسم ارامنه ايران در ايام كريسمس و آغاز سال نو ميلادى مى گويد: «ارامنه ايران در اين ايام تركيبى از سنت هاى ايرانى - ارمنى و مسيحى را بر جاى مى گذارند.»
به گفته وى در حالى كه خانه تكانى و خوردن پلو ماهى و كوكو با مراسم نوروز ايرانى همسان است تزئينات درخت كاج و دريافت هديه از بابانوئل نيز همان است كه با اختلاف اندكى در ميان ساير مسيحيان رايج است.
خانم دانغيان مى افزايد: «در شب تحويل سال نو ميلادى همه ارامنه با اعضاى خانواده در منزل يا در كليساها و ساير اماكن مشخص شده دور هم جمع شده و با برنامه هايى خاص به استقبال سال نو مى روند.» به گفته او در اين شب، مسيحيان ارمنى سال قديمى را با همه شادى ها و غم هايش به خاطره ها سپرده و از درگاه خداوند منان براى سال جديد آرزوى صلح و صفا و صميميت مى كنند.»
مارينا دانغيان با اشاره به سنت آوردن هديه از سوى بابانوئل مى گويد: «دادن كادو از سوى بابانوئل نه فقط براى كودكان بلكه براى ما بزرگترها هم شادى آفرين و خاطره انگيز است.»
اين هموطن ارمنى ساكن تبريز در خصوص مراسم ويژه سالروز تولد مسيح(ع) نيز مى گويد: «در اين روز ارامنه در كليساها جمع شده و با روشن كردن شمع در فضايى روحانى به راز و نياز مى پردازند. به گفته وى، هموطنان ارمنى در اين مراسم روح و روان خود را با دعا و استعانت از درگاه پروردگار صيقل مى دهند و سرشار از عشق و زندگى به خانه هاى خود باز مى گردند.»
آشوريان ايران
آشوريان يكى ديگر از اقوام ساكن در سرزمين كهن ايران محسوب مى شوند كه از بدو پيدايش مسيحيت، به ويژه در قرن اول تا سوم ميلادى به اين آيين گرويدند.
گرچه نمى توان تاريخ دقيق ورود اين قوم را به ايران مشخص كرد اما براساس مدارك تاريخى موجود، آشورى ها پس از سقوط حكومت بين النهرين، جزيى از ملت ايران شده و با مردم اين سرزمين سرنوشت مشترك پيدا كرده اند.
در سالهاى پس از انقلاب آشورى ها مانند ساير گروه هاى نژادى و مذهبى رسمى كشور از نعمت آزادى استفاده كرده، زبان و آداب و رسوم و مذهب و سنن قومى خود را كه ضامن بقاى قوميت آنان است، حفظ و حراست كردند.
آشوريان ايران با توجه به حقوق مندرج در قانون اساسى جمهورى اسلامى براى اديان و مذاهب مورد تأييد، از امتيازات ويژه اى بهره مند شدند. به عنوان مثال تدريس زبان آشورى در مدارس اختصاصى آشوريان ايران مانعى ندارد، در حالى كه چنين امرى در سراسر كشورهاى خاورميانه منع شده و حتى كشورهاى همسايه مدعى دموكراسى آن را ممنوع مى دانند.
آنچه بيش از همه براى آشوريان ايران مايه مباهات است، اين است كه با وجود جمعيت اندك آنان در ايران كه شايد به جمعيت يك شهر نيز نمى رسد (حدود ۵۰ هزار نفر)، ولى يك نماينده در مجلس شوراى اسلامى دارند. اين نماينده صاحب اختياراتى همانند ۲۹۰ نماينده ديگر مجلس است و اين مسأله در خاورميانه و حتى كشورهاى غربى كم نظير است.
بر همين اساس، برپايى مراسم و آيين هاى دينى و مذهبى در كليساهاى چهارگانه آشورى به ويژه در مراسم سال نو و كريسمس از مفاخر جامعه آشورى است. آيين هايى مانند انجام مراسم قربانى مقدس يا عشاى ربانى براى كودكان و آموزش تعليمات دينى در مدارس و كليساهاى آشورى با نظم و شكوه خاص برگزار مى شود.
كشيش «دارياوش عزيزيان» سرپرست كليساى شرق آشور اروميه در مورد مراسم ويژه آشوريان در سالروز تولد مسيح(ع) و آغاز سال نو ميلادى مى گويد: مسيحيان آشورى از ۲۵ روز مانده به ميلاد مسيح روزه اى با عنوان روزه پرهيز مى گيرند و در اين مدت از صرف گوشت و لبنيات دورى مى جويند. وى مى افزايد: پس از فرا رسيدن ۲۵ دسامبر (چهارم دى) آشوريان روزه خود را به پايان رسانده و با حضور در كليسا مراسم عشاى ربانى را به جاى مى آورند.
به گفته وى، از بعد از ظهر روز چهارم دى ماه، مردم براى ديد و بازديد و عرض تبريك به روحانيون آشورى در كليساها حاضر مى شوند اما از فرداى آن روز اين روحانيون هستند كه به همراه مردم به ديد و بازديد از ديگر همكيشان خود مى روند. گفتنى است ماه نيسان همزمان با ۱۳ فروردين سالروز آغاز سال آشورى است. جالب اين كه سنت هاى بزرگداشت اين ايام نيز درست به همانند مراسم سيزده بدر ايام نوروز است.
كشيش دارياوش عزيزيان سرپرست كليساى شرق آشور اروميه به همكارى و همراهى نهادهاى دولتى در برگزارى هر چه بهتر مراسم سال نو ميلادى و سالروز تولد مسيح(ع) اشاره كرده و مى گويد: در شب ۲۵ دسامبر با همكارى كميته امداد امام(ره) هدايايى به عنوان عيدى براى كودكان و نوجوانان آشورى تهيه شده بود كه به خانواده هاى نيازمند آشورى در اين منطقه اهدا شده و موجب شادى اين خانواده ها در ايام عيد شدند.
وى همچنين به برنامه هاى بنياد شهيد انقلاب اسلامى در روزهاى گذشته اشاره كرده و مى گويد: روز چهارشنبه هفته گذشته از سوى اين بنياد مراسم ويژه اى ترتيب يافت تا ضمن تبريك و بزرگداشت ايام عيد، ياد و خاطره شهداى مسيحى در طول ۸ سال جنگ تحميلى گرامى داشته شود. به گفته وى در اين روز از خانواده هاى ايثارگر شهدا، جانبازان و اسراى مسيحى نيز تجليل شد.