Iran Newspaper - مهرگان

ـ دكتر على رامين
ـ متولد ۱۳۲۱ ـ تهران
ـ استاد دانشگاه در رشته هاى جامعه شناسى هنر
ـ فلسفه سياسى و فلسفه هنر
ـ محقق و مؤلف و مترجم
ـ تحصيل در رشته هاى علوم سياسى و اقتصاد (ليسانس از دانشگاه تهران)
ـ مديريت (فوق ليسانس از دانشگاه هاروارد)
ـ اقتصاد بين الملل (دانشگاه لنكستر انگلستان)
ـ از ترجمه ها: آزادى و سازمان (برتراندراسل)
ـ خداوندان انديشه سياسى (جونز و لنكستر)
ـ كوچك زيباست (اى. اف، شوماخر)
ـ تأملاتى در حكومت انتخابى (جان استوارت ميل)
ـ مبانى فلسفه هنر (آن شپرد)
ـ چيستى هنر (اسوالد هنفيك)
ـ تاريخ هنر (ارنست گامبريچ)
ـ هنر مدرن (نوربرت لينتون)
ـ از تأليفات: فلسفه تحليلى هنر
ـ جامعه شناسى هنر (ترجمه و تأليف) و نگارش ده ها مقاله تخصصى در نشريات مختلف.

سيدعليرضا ميرعلى نقى: دكتر على رامين، محقق و مؤلف و مترجمى است كه در سطوح مختلف جامعه دانشگاهى و اهل كتاب با صدها نفر از مشتاقان رشته هاى جامعه شناسى هنر و فلسفه تحليلى هنر سروكار دارد. كتاب هاى او به چاپ هاى متعدد رسيده اند(كارى كه در ايران در حوزه كتاب هاى تخصصى، ناياب و آرزوى اهل قلم است).
در دانشگاه تهران، دانشكده هنرهاى زيبا، دانشجويان بسيارى، شيفته مباحث مطرح شده از قلم و زبان او هستند. در دايرة المعارف «دانش گستر» كه چندسالى است به راه افتاده، مخاطب ده ها نفر از اهل قلم و تحقيق در رده هاى مختلف سنى و علمى است. وسعت مشرب او در رشته هاى مختلف هنر و اطلاعات وسيع او به يك سو، روحيه هميشه شاداب و برخورد پر از حسن نيت و سعه صدرى كه طبيعى و خاصه ذات اوست، محبوبيت او را نزد مخاطبانش، افزون كرده است. او از نوادر اهل قلم است كه هم به خاطر «ادب درس» و هم «ادب نفس» مورد توجه خوانندگان آثارش است.
شهرت دكتر على رامين از چند سال پيش، با ترجمه كتاب هاى قطور و معتبر «تاريخ هنر» اثر ارنست گامبريچ و «هنر مدرن» نوشته نوربرت لينتون از حد دانشگاهى گذشت و به سطحى فراگير رسيد. اين دو كتاب زيبا و آراسته كه با سعى و كفايت ناشرين به گونه مطلوبى چاپ شد، در چند سال گذشته جزو مراجع دائمى براى دانشجويان و محققان بوده است. او درباره ترجمه هايش مى گويد: «من با ترجمه رابطه اى معنوى دارم. هيچگاه به صورت تمام وقت يا حرفه اى به ترجمه نپرداخته ام و از راه آن ارتزاق نكرده ام. به همين خاطر دستم خيلى باز بوده و با عشق و علاقه يك طرح را انتخاب و دنبال كرده ام.»
وى مى افزايد: «در ميان كتاب هايم كتاب گامبريچ را خيلى دوست دارم. يعنى فكر مى كنم او در كارش خيلى موفق بوده است و متن فارسى اش هم ـ تا جايى كه اظهارنظرها را خوانده و شنيده ام ـ بد از آب در نيامده و گروه هاى مختلف اجتماعى علاوه بر هنرمندان به خوبى توانسته اند از آن بهره بگيرند. چند نقد خوب به دستم رسيده كه نكته هاى خوبى را ذكر كرده اند. كتاب ها مانند فرزندان انسان مى شوند و من به همه شان علاقه دارم. هركدام در جاى خود بر دوره اى از نيازهاى روحيم پاسخ داده اند و فكر مى كنم پاسخگوى نيازهاى فرهنگى جامعه هم بوده اند.
على رامين، زاده تهران، بعد از پايان تحصيلات دبيرستانى، در دانشگاه تهران، در رشته علوم سياسى و اقتصاد تحصيل كرد. اين رشته ها در آن زمان، راهگشاى جوانان مستعد به سوى احراز پست هاى هم سازمانى و گرفتن كرسى هاى مديريت در نظام گذشته بود اما دغدغه هاى على رامين، از همان اول، در حوزه فرهنگ بود و نه چيز ديگر. مدرك فوق ليسانس او در رشته مديريت از دانشگاه مشهور هاروارد و مدرك دكتراى او از دانشگاه لنكستر انگلستان در رشته اقتصاد بين الملل، براى آن اهداف، راهگشاتر بود. اما على رامين، دانشگاه را برگزيده بود. پايان نامه او در دانشگاه لنكستر، به «تحقيق در اقتصاد كشورهاى در حال توسعه» اختصاص داشت. او هم اكنون نيز در مقطع فوق ليسانس و دكترا، رشته هاى جامعه شناسى هنر وفلسفه هنر را تدريس مى كند.
دكتر على رامين قبل از اين كه به حوزه هاى مربوط به هنر بپردازد، علاقه مند به مباحث فلسفه سياسى و فلسفه اقتصادى بود. دوره مهم «خداوندان انديشه سياسى» نوشته جونز و لنكستر را زير نظر استاد زنده ياد، دكتر حميد عنايت براى دانشكده حقوق و علوم سياسى ترجمه كرد. البته جلد اول آن را دكتر شيخ الاسلامى و جلد دوم و سوم آن را دكتر على رامين ترجمه كرده است. هنوز هم اين دو كتاب از جمله كتاب هاى درسى دانشگاهى است. از ديگر ترجمه هاى مشهور دكتر رامين، بايد از كتاب «كوچك زيباست» اثر ف . شوماخر نام برد. شوماخر يك اقتصاددان آلمانى الاصل بوده كه دوره دوم زندگيش را در انگلستان گذرانده است و اين كتاب، معروف ترين و موفق ترين اثر اوست. شوماخر، گفتمانى بسيار بديع را در امر اقتصاد سنجى و نگرش هاى اقتصادى مطرح كرده است. دكتر رامين در توضيح اين ترجمه مى گويد: «عنوان كتاب چيز ديگرى بود كه من آن را چنين ترجمه كردم: اقتصاد با ابعاد انسانى. براى من اين كتاب خيلى آموزنده بود و از جمله كتاب هايى بود كه نظرم را تأييد مى كرد كه انسان ها بايد ذهنشان ابعاد مختلفى داشته باشد و شوماخر با قدرت در اين كتاب نشان مى دهد كه تك بعدى نگرى چه زيان هايى را براى بشر به بار آورده است. او از نخستين كسانى بود كه مسائل محيط زيست را از ديدگاهى نوين مطرح كرد و كتاب هاى او در علوم محيط زيست، از آثار بسيار مهم تلقى مى شود.»

علاقه مندى تمام وقت دكتر على رامين به مقوله هاى مربوط به هنر از اواخر دهه ۱۳۶۰ شروع شد. شركت در يك همايش تخصصى دانشگاه استنفورد انگلستان، اين علاقه مندى را جدى تر كرد و تمركز او را در اين زمينه ها بالا برد. او مى گويد: «اهل فلسفه ميان ما كمتر تعلقات هنرى داشته اند و اهل هنر هم ميان ما كمتر فلسفه مى خوانند. وقتى حوزه هاى كتاب شناسى مربوط به هنر را بررسى كردم متأسفانه ديدم با كمبودهاى بسيارى روبرو هستيم. لذا دست به كار ترجمه مبانى فلسفه هنر شدم و ديدم هيچ كتابى كه به طور جامع و روشن مبانى اين رشته را (به زبان فارسى) توضيح داده باشد، وجود ندارد. كتاب خانم «آن شبرو» كه به دستم رسيد ديدم كتاب بسيار مناسبى است كه به بهترين وجه مى تواند منظورم را برآورده كند و مى تواند مدخل خوبى براى علاقه مندان به اين حوزه باشد.
يكى از مشكلات بزرگ فلسفه هنر اين است كه يك معرفت دورشته اى است. اگر نگوييم چند رشته اى ـ يعنى كسى كه سراغش مى رود، هم بايد زمينه فلسفه داشته باشد و هم زمينه هنر. متأسفانه در كشور ما بين اين دو حوزه در دهه هاى اخير شكاف و افتراق ناسازنده اى برقرار بوده است. اگر اهل فلسفه كمتر تعلقات هنرى داشته اند و كمتر بدان پرداخته اند و اگر اهل هنر خيلى كمتر فلسفه مى خوانند، شايد اهل هنر را بيشتر بتوانيم موجه بدانيم و عذرشان را بپذيريم. براى اين كه متون فلسفى در كشور ما معمولاً متون دشوار جذابى است. كتاب هاى فلسفى كه براى غيراهل فلسفه مفيد و دركشان آسان باشند در زبان فارسى بسيار نادرند.
در فلسفه هنر و شايد به طور كلى در فلسفه، از جمله مسائل مطرح، ارائه مثال ها و مصداق هاست. چون اين كار جرأت مى خواهد. شما وقتى راجع به يك نظريه صحبت مى كنيد اگر بتوانيد مصداق هاى خيلى خوبى ارائه بدهيد، خواننده با يك امر عينى و ملموس روبرو شود، مسأله نظرى را راحت تر مى تواند بفهمد. خانم شبرو در اين كار بسيار موفق بوده و كتاب را روان و درست و دست يافتنى نوشته است و من هم در حد توانايى ام كوشيده ام كه متن فارسى آن، همين ويژگى را داشته باشد.
گذشته از تسلط به مباحث تخصصى فلسفه هنر و چيرگى بر متون دشوار انگليسى زبان، دكتر على رامين، وضع كننده بعضى معادل هاى خوانا و روشن در اين زمينه است و البته از واژه سازى بيهوده احتراز جسته است. در بحث هاى استتيك (زيبا شناسى) و مكاتب هنر گاهى وقت ها خلط مفهومى و كلامى به وجود مى آيد. مثلاً «اكسپرسيون» نظريه اى است در زيباشناسى و استتيك كه دكتر رامين براى آن معادل «فرا ـ نهايى» را انتخاب كرده و در ترجمه كتاب «فلسفه هنر» به كار برده است. اكسپرسيون نظريه اى است كه معمولاً بعد از بازنمايى (رپرزنتاسيون) مطرح مى شود و افراد برجسته اى مثل كالينگ وود، بنودتو كروچه و لئون تولستوى درباره آن نظريه پردازى كرده اند. ولى اكسپرسيونيسم يك مكتب هنرى است كه بين سال هاى ۱۹۰۵ و ۱۹۳۰ جنبش هنرى مسلط در آلمان بود و رهبرى آن را هنرمندان همبسته با گروه پل و سوار آبى برعهده داشتند. هنرمند اين مكتب كه او را اكسپرسيونيست مى ناميم با كژنمايى ها و مبالغه هايى در شكل و رنگ، عواطف و هيجانات درونى خود را ابراز مى كند. اين مكتب كه در نقاشى از كارهاى ونسان ون گوگ تأثير مى گيرد و نهايتاً به كاريكاتور مى رسد، بسيارى از عناوينى هستند كه تن به ترجمه مى سپارند و مى توان معادل خوبى برايشان پيدا كرد. مثلاً براى «رپرزنتاسيون» از روى ريشه شناسى و لغت شناسى فارسى مى توان معادل «بازنمايى» را ساخت كه به خوبى جا افتاده است ولى براى واژه هايى مثل اكسپرسيونيسم، امپرسيونيسم و كوبيسم هنوز معادل هاى مناسبى پيدا نشده و شايد هم لزومى نداشته باشد كه تلاش كنيم برايشان معادل فارسى ساخته شود و انرژى بيهوده از حافظه مردم گرفته شود. اصل اين واژه ها يا اصطلاحات كه تقريباً در اكثر كشورهاى جهان با اندكى تفاوت در تلفظ آن ها به همين صورت به كار مى روند و مى توانند به خوبى اداى مقصود كنند.
با ترجمه هاى دكتر على رامين، حوزه قابل توجهى درزمينه مطالعات مربوط به تاريخ هنر در زبان فارسى باز شده است. هر چند اين مطالعات بيشتر در زمينه هنرهاى تجسمى و تصويرى است و به هنرهاى ديگر مثلاً موسيقى چندان پرداخته نشده است. هر چند كه علاقه هاى موسيقايى در دكتر رامين بسيار قوى است و بخشى از كتاب چيستى هنر نوشته اسوالد هنفيك كه ايشان ترجمه كرده اند، اختصاص به بررسى مباحث موسيقايى دارد. در هر صورت، بسيارى از كتابخوانان، مطالعات تاريخ هنر خود را با ترجمه هاى دكتر رامين شروع كرده اند. از جمله كتاب بسيار مهم ارنست گامبريچ با عنوان تاريخ هنر كه به چاپ هاى متعدد رسيده است. دوستان هم قلم و هم مشرب دكتر على رامين متفق القول بودند كه اين كتاب، موفق ترين متن در توضيح تاريخ هنر در قرن بيستم بوده و جاى آن در زبان فارسى خالى است. ارنست گامبريچ، مورخ برجسته و هنرشناس برجسته اتريشى (ساكن انگلستان) رئيس مؤسسه مطالعات مهم «واربورگ» و مدرس در دانشگاه هاى لندن، آكسفورد، كمبريج، هاروارد و ييل، مؤلف كتابى است كه به ۳۰ زبان مختلف ترجمه شده و فقط در زبان انگليسى بيش از پانزده ميليون نسخه آن به فروش رسيده است. گامبريچ علاوه بر مقام يك مورخ، يك منتقد و نظريه پرداز بسيار مطرح در جهان هنر است. كتاب ها و مقاله هاى بسيار درباره نقد سبك هاى هنرى و كار نقاشان و مجسمه سازان بزرگ گذشته و حال دارد. كتاب بسيار مهم ديگر او به نام «هنر و توهم» سرشار از انديشه هاى بكر و بديع است كه دكتر على رامين مشغول ترجمه آن است.
زندگى سراسر كار و تأليف و انديشه ورزى دكتر على رامين را بايد در تأليفات و خدمات تدريسى و فرهنگى او جست وجو كرد. زندگى او در كارش خلاصه شده و متن يا حاشيه اى جز كار و كار ندارد. هم اكنون نيز دكتر على رامين چهره اى برجسته و پركار و معتبر انديشه و قلم است.